सर्वेऽमरतुल्यगुणसम्पन्नमहर्षिपूजिताय भगवते अगस्त्याय सह धर्मपत्नीं जयाशिषं प्राप्य, देवाः प्रणम्य तं स्तौः। ते तं भगवन्तं प्रार्थयन्ति—“भगवन्, त्वदनुग्रहं देहि; पर्वतात्मजया जनितेन दुःखेन वयं क्लिश्यामः, तव शरणं प्राप्ताः स्मः, तेजस्विन्।” एवमुक्तः स धर्मात्मा अगस्त्यः मृदुप्रसन्नवदनः स्मितपूर्वकं मधुरया वाचा प्रवोचत्—“भो देवाः, त्रैलोक्यनाथाः, लोकपालाः, महात्मनः, संयमदाने च अनुग्रहे च निपुणाः यूयम् उत्तमाः। यः स अमरावतीश्वरः, वज्रायुधधारी, यस्य द्वारि अष्टसिद्धयः तिष्ठन्ति—स एव शक्रः मरुतां पतिः। वैश्वानरः अग्निर्देवपितृयज्ञानां वहनं निरन्तरं करोति; स सर्वामराणां मुखं, तस्मै किं दुष्करं? यः च दैत्यगणाधिपः, सर्वकर्मसाक्षी, दण्डधरः देवः—तस्यापि किं दुष्करं, हे देवाः? तथापि, यदि मम शक्त्या किञ्चित् कार्यं भवद्भिः कर्तव्यम् अस्ति, तर्हि वदत; न संशयं, अहं तत् करिष्यामि।” एवं मुनिवरस्य वचः श्रुत्वा, देवश्रेष्ठाः विश्वासं प्राप्तवन्तः, प्रेम्णा च किञ्चित् सशङ्काः, स्वस्वकार्याणि निवेदयामासुः— “महामुने, सूर्यस्य गतिः विंध्याचलेन निवारिता; तस्मात् त्रिलोकी अन्धकारेण शुष्कत्वं प्राप्ता। मुनिवर, तपःतेजसा तस्य पर्वतस्य वृद्धिं संयमय; नूनं तव तेजसा सः नम्रः भविष्यति—एष एव अस्माकं कर्तव्यं।” इति विंध्यवृद्धिनिरोधवर्णनं प्रवृत्तम्। कुम्भसम्भवः स मुनिः कार्यस्वीकारं कृतवान्, तदा सर्वे देवाः परमं हर्षं प्राप्नुवन्। ते देवाः मुनिवचनानुसारं स्वस्वस्थानानि प्रतिपेदिरे। अगस्त्यः महर्षिः स्वपत्नीं राजकन्यां सम्बोध्य उवाच— “राजकुमारी, विघ्नः कश्चन जातः, अशुभदायकः; सूर्यस्य गतिं निवार्य विंध्याचलः अयं विघ्नं कृतवान्। अस्य हेतुः ज्ञातः, च स्मृतं प्राचीनं वचनं, यत् सत्यम् ऋषिभिः उक्तं काश्यां विषये— ‘अविमुक्तं मोक्षकामैः कदापि न परित्याज्यम्; तथापि काश्यां वसतां सतां विघ्नाः स्युः।’ प्रिये, ममापि काश्यां वसतः एवं विघ्नः प्राप्तः। इत्युक्त्वा स्वपत्नीं, महातपस्वी अगस्त्यः मणिकर्णिकायां स्नात्वा, जगन्नाथं महाबलिनं दण्डपाणिं दृष्ट्वा, तं पूज्य कालराजानमुपेत्य प्रार्थयामास— ‘राजन्, भयहर देव, भक्तानां नाथ, किमर्थं त्वं काश्याः दूरं स्थितः? काश्यां वसतां विघ्ननाशकः, भक्तरक्षकः, भक्तदुःखनाशकः, किं मां दूरं करोषि? नाहं परदोषकथनं कृतवान्, न निदा, न मिथ्यावचनं; केन कर्मफलनेन त्वं मां काश्याः दूरं करोषि?’ एवं कालनाथं प्रार्थ्य, कुम्भसम्भवः मुनिः साक्षिविघ्नेशमुपेत्य, सर्वविघ्ननाशकं तं दृष्ट्वा, पूजयित्वा, प्रार्थ्य, सः लोपामुद्रया सह दक्षिणदिशं प्रस्थितः। काश्यावियोगदुःखपीडितः स मुनिः, महाश्रीसम्पन्नः, काश्याः स्मरणं सततमकरोत्। तपश्चर्यायाः वाहनमास्थाय, क्षणार्धेनैव सः विंध्यं प्राग्रतः दृष्टवान्—सः पर्वतः आकाशमावृत्य स्थितः। महर्षिं दृष्ट्वा सः पर्वतः शीघ्रं कम्पितः, भूमिम् स्प्रष्टुमिच्छन् इव सः नम्रः अभवत्। सर्वाङ्गप्रणिपातेन, भक्त्या, सः विंध्याचलः, शिखरिणां नाथः, अगस्त्यं प्रणम्य, भूमौ सन्नमितः। प्रसन्नवदनः अगस्त्यः विंध्यं उवाच—‘वत्स, यावत् मम प्रतिनिवृत्तिः, तावत् एवं स्थितः भव।’ ‘नाहं तव उन्नतं पर्वतं आरोढुं समर्थः, वत्स।’ इत्युक्त्वा, दक्षिणदिशं प्रति प्रस्थितः। सः पर्वतस्य शिखराणि आरोहन्, तानि क्रमशः अवरोहन्, दक्षिणां दिशं जगाम, श्रीशैलं दृष्ट्वा। मलयाचलमासाद्य, तत्र तपश्चर्यां समारभत; तदा देवी, या मनुना पूजिता, विंध्यं समागता। सा देवी लोकेषु ‘विंध्यवासिनी’ इति ख्यातिं प्राप्तवती। एषा, हे शौनक, उत्तमा कथा शत्रुनाशिनी। अगस्त्यविंध्यकथायाः श्रवणेन पापक्षयः, राज्ञां जयः, द्विजातीनां विद्यावृद्धिः स्यात्। सा कथा वैश्येभ्यः धान्यधनप्रदा, सेवकेभ्यः सुखदायिनी, धर्मकामाय धर्मः, अर्थकामाय अर्थः लभ्यते। कामार्थी कामान् लभते; श्रद्धया एकवारं अपि शृण्वन् एतत्सर्वं प्राप्नोति। एवं स्वायम्भुवो मनुः भक्त्या देवीं पूजयामास। सः भूमेः ऐश्वर्यं, मन्वन्तरं च प्राप्तवान्। एवं, सुमुख, मनोः युगस्य, भगवत्याः प्रथमा कथां तव निवेदितवान्; किं वक्ष्यामि? शौनकः उवाच—“प्रथमं मनोः युगं श्रुत्वा, अन्येषां प्रभास्वराणां मनूनां जन्म वद।” सूतः उवाच—“एवं स्वायम्भुवस्य मनोः उत्पत्तिं श्रुत्वा, सः अन्येषां जन्मान्तरं पृच्छति। नारदः सर्वज्ञः, देवीतत्त्वनिपुणः, उवाच—‘नित्य, मनूनां जन्म वद।