एवं शम्भोः वरं लब्ध्वा महर्षिः जगदम्बिकायै, महेश्वर्यै वरदा स्थिता भगवत्यै, साष्टाङ्गं प्रणिपत्य नमस्कृतवान्। स सदा चन्द्रकान्तिकोटिसमप्रभां, सुन्दरस्मिताम्, भक्त्या पूजयामास, इला-संबन्धेन पुमत्त्वलाभं कामयमानः। स भक्त्या स्तुतिं चकार—"जय त्वं देवि, महादेवि, भक्तानुग्रहदायिनि! जय त्वं सर्वदेवपूजिता, अनन्तगुणनिलये! पुनः पुनस्ते नमः, देवेश्वरि, शरणागतवत्सले! जय त्वं दुर्गे, दुःखनाशिनि, दुष्टदैत्यविनाशिनि! भक्त्या सुलभे, महामाये, नमस्ते जगन्मातरि, यन्मन्दारपद्मपद्मयोः शरणं समस्तजीवानां संसारसागरात् तारयित्री नौः। ब्रह्मादयः अपि तव चरणारविन्दसेवया सृष्टिस्थितिसंहाराधिपत्यं प्राप्नुवन्ति। कृपां कुरु, देवेश्वरि, धर्मार्थकाममोक्षप्रदायिनि; त्वां को वन्दितुं समर्थः? अहं केवलं प्रणतिः।" एवं वसिष्ठेन भक्त्या स्तुता सा परमा देवी दुर्गा नारायणी तत्क्षणाद् तुष्टा बभूव। ततो देवी, प्रणतानां दुःखनाशिनि, महर्षये इदं प्रोवाच—"त्वं सुद्युम्नस्य गृहम् गच्छ, भक्त्या माम् पूजय।" "मम प्रियं पुराणं, देवीभागवतं नाम, नवाहं स्नेहेन सुद्युम्नाय पठ—हे द्विजश्रेष्ठ।" "श्रवणमात्रेण स सदा पुमान् भविष्यति—एवम् शिवः पार्वती च उक्त्वा तत्रैव अन्तर्धायते स्म।" वसिष्ठः तद्वदनं कृत्वा स्वाश्रमं प्रत्यागच्छत्, सुद्युम्नं आहूय तं देवीपूजायाम् उपदिष्टवान्। आश्विनस्य शुक्लपक्षे नवरात्रविधिना जगन्मातरं पूजयामास, स च राजा तच्छ्रवणं कृतवान्। सुद्युम्नः भक्त्या दिव्यामृतमिव भागवतश्रवणं कृत्वा, गुरुमेव प्रणम्य पूजयामास, अव्याहतं पुमत्त्वं प्राप्तवान्। महर्षिवसिष्ठेन राजसिंहासने अभिषिक्तः स धर्मेण पृथिवीं पालयामास, प्रजाः तुष्टाः कृतवान्। स विविधयज्ञान् महादानैः सह कृत्वा, पुत्रेभ्यः राज्यं समर्प्य, स देवीसमानं लोकं प्राप। एवं, हे ब्राह्मणाः, यः श्रद्धया एतदाख्यानं पठति वा शृणोति, स देवीप्रसादात् सर्वान् कामान् इह लभते, अन्ते च तस्याः लोकं परमामृतं च प्राप्नोति। सूत उवाच—एवं अद्भुतं दिव्यं चरितं श्रुत्वा कुम्भसम्भवः, श्रोतुम् उत्सुकः, पुनः विनयेन विशाखं पप्रच्छ। अगस्त्य उवाच—"देवसेनापते, एतद्विस्मयकारि चरितं श्रुतम्; अधुना भागवतस्य माहात्म्यं विस्तरेण कथय।" स्कन्द उवाच—"मुने, शृणु, मित्रवरुणयोः सम्भूतं चरितं, यस्मिन् भागवतमाहात्म्यस्य अंशः वर्ण्यते। अत्र धर्मस्य विस्तारः गायत्रीसम्बन्धेन वर्ण्यते, गायत्र्याः माहात्म्यं कथ्यते, तत् भागवतं स्मृतम्।" "एतत् देवीसम्बन्धि, अतः भागवतं नाम्ना प्रसिद्धम्; सा हि परमा देवी ब्रह्मविष्णुशिवैः पूज्यते।" "ऋतवाक् नाम महातेजाः ऋषिः प्रसिद्धः आसीत्; स कालान्तरात् पौष्णान्ते पुत्रं प्राप्तवान्। तस्मै जातकर्मादिकानि, चूडाकरणोपनयनादिकानि, विधिवत् कृतवान्। तस्य पुत्रस्य जन्मात् आरभ्य, स महात्मा ऋषिः शोकव्याधिभिः पीडितः अभवत्। तस्य चित्तं, मातुः च, क्रोधलोभाभ्यां ग्रस्तम्; सा स्त्री बहुसङ्गेन सदा शोकातुरा च अभवत्।" ऋतवाक् मुनिः दुःखेन क्लिष्टः चिन्तायाम् पतितः—'किं मम पुत्रः एतादृशः पापात्मा जातः?' तेन बलात् अन्यस्य मुनिपुत्रस्य भार्यां हृतवान्; न तु पितुः शिक्षां, न मातुः, नापि मनसि अकरोत्, मोहितचित्तः। तदा दुःखसागरपरिप्लुतः ऋषिः इदं वचनं प्रोवाच—"नास्ति पुत्रः पापात्मा, नास्त्यप्यपुत्रः श्रेयः; पापपुत्रः पितामहान् स्वर्गात् नरकं नयति, यावत् जीवति, मातरं पितरं च दुःखयति। पापपुत्रस्य जन्म दुःखाय, स न मित्रेभ्यः हितं करोति, न रिपून् बाधते। येषां गृहं सद्गुणपुत्रः अस्ति, ते धन्याः—सः सर्वेषां हितकारी, पितरौ हर्षयति। पापपुत्रेण कुलं नश्यति, यशः क्षीयते, दुःखं नरकश्च प्राप्तव्यौ। पापपुत्रेण वंशो नश्यति, दुष्टया भार्यया जन्म निष्फलं, अशुभेन अन्नेन दिनं नश्यति, मिथ्याबन्धुना सुखं न स्यात्।" एवं स पापपुत्रस्य दुष्कर्मभिः दिनरात्रं पीड्यमानः, ऋषिः गर्गं उपसंगम्य पप्रच्छ। ऋतवाक् उवाच—"भगवन्, त्वां पृच्छामि—किं कारणं मम पुत्रस्य पापस्य, ज्योतिषशास्त्रानुसारं ब्रूहि।" "अहं गुरोः सेवा कृत्वा वेदान् यथाविधि अधीतवान्; ब्रह्मचर्यं कृत्वा विवाहं च विधिवत् आचरितवान्। पत्न्या सह सदा गार्हस्थ्यधर्मं आचरामि, पञ्चमहायज्ञांश्च यथाशास्त्रं करोमि। न सुखकाम्यया, किंतु नरकभीत्या, गर्भाधानं विधिवत् कृतवान्।" "एषः मम पुत्रः, मम वा दोषात्, मातुः वा, हे मुनिश्रेष्ठ, दुःखहेतुः, पापाचारः, बान्धवानां दुःखदः जातः।" इति।