दिव्यः नारदः ऋषिः सुखेन स्थितः प्रसन्नः चासीत्। तदा पर्वताधिपः विंध्यः सस्नेहं नारदम् अभ्यधावत्। स प्राह—“हे दिव्य ऋषे! त्वं कुतः आगतः? किं च उत्तमं कार्यं कर्तुं आगम्यते? तव आगमनात् मम निवासः अमूल्यः जातः। हे दिव्य, तव गमनं निश्चितं देवतानां सूर्यतः रक्षायै। तं अप्रतिमं भावं शृणु। हे नारद! तत्र मेरुशिखरे मम आगमनम् अभवत्।” नारदः अवदत्—“तत्र अहं इन्द्रस्य, अग्नेः, यमस्य, वरुणस्य च लोकान् अदर्शम्। सर्वेषां लोकपालानां निवासस्थानानि सर्वतः दृष्टानि। विंध्यपर्वतान् अपि अदर्शम्, ये विविधं सुखं ददाति। इत्युक्त्वा ब्रह्मपुत्रः पुनः गम्भीरं चिन्तनं प्रविष्टः।” तं ऋषिं श्वसन्तं दृष्ट्वा पर्वताधिपः पुनः पप्रच्छ—“हे दिव्य ऋषे! तव श्वासस्य कारणं वद।” पर्वतस्य वचनं श्रुत्वा, दिव्यः ऋषिः प्रकाशमानः सुमधुरः च उवाच—“शृणु पुत्र! मम श्वासस्य कारणम्। हिमवत् गौरीगुरुः, शिवस्य श्वशुरः च, स प्रजापतेः सम्बन्धात् पर्वतेषु सम्मानितः। तथा कैलासः, शिवस्य महेशस्य निवासः, पृथिव्यां पर्वतेषु पूज्यः, पापसमूहम् नाशयति। निषधः, नीलः, गन्धमादनः पर्वताः अपि स्वस्थानस्थः सम्मानिताः। अयं सुवर्णमयः पर्वतः, यं सूर्यः—विश्वात्मा—ग्रह-तारागणैः सह परिक्रामति। स एव आत्मनं सर्वेषु श्रेष्ठं मन्यते—‘अहम् एव सर्वोत्तमः, मम तुल्यः नास्ति।’ तं गर्वं स्मृत्वा अहं श्वासं कृतवान्। किंतु, तपसा दृढस्य एतद् न चिन्ता। इदं प्रसङ्गतः उक्तम्; अधुनाहं स्वस्थानं गच्छामि।” एवं देवीमहात्म्ये विंध्यचरित्रं वर्ण्यते। सूतः उवाच—एवं उपदिष्टः दिव्यः ऋषिः, स्वेच्छया विहरन्, ब्रह्मलोकं गतः। तस्य गमनानन्तरं विंध्यः पर्वतः अनवरतं चिन्तायाम् आविष्टः, शान्तिं न लभते, सर्वदा दुःखी अभवत्। “किं करिष्यामि? कथं मेरुं अतिक्रमिष्यामि? शान्तिं न लभे, मनः च न विश्राम्यति।” इत्येवम्। “धिक् उत्साहं गर्वं च, धिक् कीर्तिं वंशं च, धिक् बलं पुरुषत्वं च, धिक् पूर्वजनान् उक्तं च।” एतादृशाः स्पष्टाः विचाराः विंध्यस्य मनसि उद्भूताः। अथ तस्य मनसि एकं निश्चयः अभवत्—“सूर्यः सदा मेरुं परिक्रामति। स पर्वतः ग्रह-तारागणैः सह सदा हर्षितः। अहं स्वबलात् तस्य मार्गं बाधिष्यामि। यदि सूर्यः बाधितः, कथं स पर्वतं परिक्रमिष्यति? यदा अहं सूर्यस्य तथा दिवसस्य मार्गं बाधिष्यामि, किं भविष्यति?” इत्येवम्। विंध्यः इति निश्चित्य चिन्तयामास—“अहं गर्वितं दिव्यं सर्पं नूनं नमयिष्यामि।” एवं संकल्प्य विंध्यः वर्धितः, बाहुं व्याप्तवान्, आकाशं स्पृशन् अभवत्। तस्य उच्चैः शिखरैः सर्वत्र प्रसारितः, दृढः स्थितः, मन्यते—“कदा सूर्यः उदेष्यति? कदा अहं तं बाधिष्यामि?” इत्येवम्। तस्य चिन्तयतः रात्रिः व्यतीता, शुद्धः प्रभातः आगतः, सूर्यकिरणैः दिशाः तमसः मुक्ताः। सूर्यः पर्वतस्योत्थानाय उदितः, शुभैः किरणैः आकाशं प्रकाशितवान्। पद्मं विकसति, कुमुदं सञ्जातम्, सर्वे प्राणी स्वकार्ये प्रवृत्ताः। सूर्यः प्रभात-मध्यान्ह-सायं विभागैः देव-पितृ-भूत-बलिं वर्धितवान्, देवसंपत्तिं च अभिवृद्ध्यति। पूर्व-दक्षिण-पूर्वदिशः, प्रियतमा-वियोगवत्, तेन सान्त्विता। सूर्यः अग्निदिशं त्यक्त्वा शीघ्रं दक्षिणदिशं गन्तुं प्रवृत्तः। तत्र, अग्रे गन्तुं न शशाक। अनुरुः निवेदितवान्—“हे सूर्य! विंध्यः गर्वितः आकाशं बाधित्वा स्थितः।” “स मेरुना स्पर्धते, तव प्रदत्तं परिक्रमणं इच्छति।” इत्युक्त्वा, सूर्यः अनुरु-वचनं श्रुत्वा विचारयामास—“आह! आकाशमार्गः अपि बाधितः—किम् आश्चर्यम्! वीरः किम् न कुर्यात् यदा निषिद्धमार्गे स्थितः? मम अश्वानां मार्गः बाधितः; दैवम् एव बलवत्तरम्। राहुः अपि ग्रहीतुं उत्सुकः, क्षणमपि न तिष्ठति। मार्गः दीर्घकालं बाधितः, किं शक्तं दैवम् न कुर्यात्?” इत्येवम्। मार्गे बाधिते, सर्वे लोकाः, लोकपालैः सह, शरणं न लब्धवन्तः, किमपि उपायं न पश्यन्ति। चित्रगुप्तादयः अपि सूर्येण कालं जानन्ति। विंध्यपर्वतेन बाधिते—किम् विपर्ययः! सूर्यः पर्वतेन बाधितः, स्पर्धया—स्वाहा, स्वधा इत्यादि उच्चारणं नष्टम्, जगत् विनाशे प्रायः। पश्चिम-दक्षिणदिशः निद्रायाः निमीलितनेत्राः रात्रौ प्रविष्टाः; पूर्व-उत्तरदिशः तीव्रतापेन दग्धाः। प्राणी मृत्युः, नष्टः, विनष्टः, विनश्यमानः। सर्वं जगत् शोकपूर्णम्, पितृ-देवबलिहीनम्। देवाः इन्द्रसहिताः अत्यन्तं व्याकुलाः—“किं करिष्यामः?” इत्येवम्। तदा सूतः उवाच—सर्वे देवगणाः, महेन्द्रपूर्वकाः, पद्मजेन सह, रुद्रं शरणं गन्तुम् आगताः। पर्वतवासिनं, चन्द्रशेखरं देवेशं, प्रणामैः, स्तुतिभिः, सुमंगलैः स्तवैः पूजयामासुः।