ततः सः शीघ्रं सत्यवत्यै सर्वं निवेद्य, विप्रश्रेष्ठान् ज्योतिषज्ञांश्च आहूय, शुभदिवसस्य निर्णयं पृच्छितवान्। सर्वे विवाहविधयः सम्यक् आयोजिता अभवन्, तदा धर्मात्मानं भ्रातरं विचित्रवीर्यं ताभ्यः कन्याभ्यः विवाहाय सज्जीकृतवान्। तस्मिन् समये ज्येष्ठा कन्या, श्यामलोक्षणा लज्जया नमितमुखी, भीष्मं गाङ्गेयं सन्निधौ अन्ययोः इदं वचनम् उवाच— "हे गाङ्गेय, कुरुषु श्रेष्ठ, धर्मज्ञ, कुलदीप! मम हृदि स्वयमेव शाल्वराजानं पतिं कृतवती अस्मि। स राजा अपि मां स्वयम् अवृणोत्, अहं च तं हृदयेन अन्वभवम्। अतः, कुलस्य हितार्थं यथोचितं कार्यं कुरु, रिपुसूदन। पूर्वं स एव मां अवृणोत्, त्वं धर्मपालकानां अग्रण्यः, महाबलश्च; यथारुचि कुरु।" एवं कन्यया उक्तः भीष्मः, कुरुकुलस्य आनन्दवर्धनः, वृद्धविप्रैः, मातृभिः, मन्त्रिभिश्च सह मन्त्रयामास। सर्वेषां मतं ज्ञात्वा धर्मवित् भीष्मः सुमुख्यै तस्यै उवाच—"यथेष्टं गच्छ।" सा च तेन मुक्त्वा, शाल्वस्य निकेतनं गत्वा, हृदयवृत्तान्तं प्रियं प्रति शाल्वराजानं वचनम् उवाच— "भीष्मेण मुक्ताऽस्मि, धर्मतः च हृदयेन च तव एव अस्मि; अतः आगता अस्मि, नृपश्रेष्ठ, अद्य मे पाणिं गृहाण। राजश्रेष्ठ, अहं तव धर्मपत्नी भविष्यामि, पूर्वमेव त्वां वाञ्छितवती अस्मि, अस्य विषये न संशयः।" शाल्वः प्रत्युवाच—"सुन्दरि, त्वं मम साक्षात् पश्यतः भीष्मेण हृतासि, सः त्वां रथमारोप्य नीतवान्; अतः अहं त्वां न गृह्णीयाम्। कः पण्डितः परपुरुषस्पृष्टां कन्यां गृह्णीयात्? अतः भीष्मेण त्यक्तां त्वां, मातरम् इव, न गृह्णीयाम्।" एवं उक्ता सा विलपन्ती रुदती च तेन महात्मना परित्यक्ता, पुनः भीष्ममुपेत्य रुदती वचनम् उवाच— "शाल्वः मां न गृह्णाति, वीर, त्वया मुक्तां; अतः त्वमेव मां गृहाण, धर्मज्ञ, भाग्यवतीं मां, अन्यथा मरणमेव मे।" भीष्मः उवाच—"सुन्दरी, यदा तव चित्तं अन्यस्मिन्नेव, कथं त्वां गृह्णीयाम्? त्वं शीघ्रं पितरं प्रति गच्छ, सुशोभने, दुःखं मा कृथाः।" एवं भीष्मवचनेन सा वनं गतवती, तत्र परमपवित्रे तीर्थे एकाकिनी तपः अचरत्। तस्याः राजा विचित्रवीर्यस्य द्वे भार्ये अभवताम्—अम्बालिका च अम्बिका च, काशिराजस्य शुभे कन्ये। राजा विचित्रवीर्यः महाबलः ताभ्यां गृह्य उद्यानेषु च नानाविधैः क्रीडाभिः रममाणः अवसत्। एवं स राजा नववर्षाणि रम्यक्रीडायाम् व्यतीतानि कृत्वा, राजयक्ष्मणा पीडितः, निधनं गतः। तस्य पुत्रे मृते, सत्यवती शोकसंभ्रान्ता अभवत्; मन्त्रिभिः पुत्रस्य संस्कारः कारितः। ततः सा एकान्ते भीष्मं दुःखार्तं इदं वचनम् उवाच— "राज्यं गृहाण, भाग्यवन्, त्वं शन्तनुना अपत्यं जातः। भ्रातुः भार्यां गृहित्वा वंशं पालय, यथा ययातिवंशः रक्षितः।" भीष्मः प्रत्युवाच—"माते, मया पितुः कृते यः प्रतिज्ञा कृतः, सः त्वया श्रुतः; न राज्यं भोक्ष्ये, न पत्नीं गृह्णीयाम्।" सारथिः उवाच—तस्मिन्काले सा चिन्तार्ता, वंशपरम्परायाः प्रवाहः कथं स्यात् इति विचिन्त्य, राज्यहीने दुःखिता अभवम्। गाङ्गेयः तां प्रति अवदत्—"सुशोभने, मा शुचः; कषेत्रजेन पुत्रं विचित्रवीर्यस्य उत्पादय।" "सज्जनं ब्राह्मणं आहूय, ताभ्यां भार्याभ्यां सह नियुक्त्य, वंशरक्षणाय वेदेषु अपि दोषः न अस्ति।" "एवं पौत्रं उत्पाद्य, तस्मै राज्यं ददातु, सुमुखि; अहं तु तस्य आज्ञया राज्यं पालयिष्यामि।" एवं तस्य वचनं श्रुत्वा, सा स्वस्य पुत्रं कानीनं व्यासं, पावनात्मानं, मनसा स्मरामास। स्मरणमात्रेणैव व्यासः, तपस्वी सः, तत्र आगतः; मातरं प्रणम्य, तेजस्वी मुनिः तत्र स्थितः। भीष्मेण सत्कारः कृतः, सत्यवत्याः अपि यथार्हं पूजितः, स महातेजाः व्यासः धूमरहितः अग्निः इव तत्र स्थितः। तस्याः माता तम् उवाच—"मुनिश्रेष्ठ, अद्य विचित्रवीर्यस्य क्षेत्रे स्वतेजसा सुन्दरं पुत्रं जनय।" व्यासः मातुर्वचनं श्रुत्वा, तस्य आज्ञां मनसि निवेश्य, "ओम्" इति उक्त्वा, यथाकालं चिन्तयन् तत्र स्थितः। स्नात्वा ऋतुकाले अम्बिका मुनिना सह संगता, तेन महाबलः, जन्मतः अन्धः पुत्रः जातः। तस्याः पुत्रं अन्धं दृष्ट्वा, सत्यवती अपि दुःखिता अभवत्; तदा द्वितीयां वधूं शीघ्रं पुत्रार्थं प्रेषयामास। ऋतुकाले रात्रौ अम्बालिका व्यासेन सह संगता, सा च गर्भं धारयामास। तस्याः पुत्रः पाण्डुः जातः, राज्ययोग्यः, किन्तु न स्वीक्रितः; पुनः पुत्रकाम्यया वर्षान्ते वधूं पुनः प्रेषयामास। तदा व्यासं आहूय, सुतोत्पत्त्यर्थं पुनः प्रार्थयित्वा, रात्रौ श्रेष्ठशय्यां तां प्रेषयामास। सा वधूः न गता, तस्याः दासी प्रेषिता; तस्याः दास्याः धर्मज्ञः विदुरः जातः। एवं व्यासेन त्रीन् पुत्रान्—धृतराष्ट्रं पाण्डुं विदुरं च—उत्पादितान्, ये महावीर्यवन्तः वंशरक्षणाय अभवन्।