तस्मिन्नन्तरे शिवः साक्षात् तत्र प्रादुरभूत्, पराशरात्मजं व्यासं प्रहसन्नुवाच— "मा शोचि, तव पुत्रः योगेषु श्रेष्ठतमः। स तु दुर्गतात्मभिः दुर्लभं परमं पदमवाप्तवान्। त्वं च दुःखातीतस्य तत्त्वं विद्वानसि, तस्मान्मा शोच। तेन पुत्रेण तव कीर्तिः विस्तीर्णा, पापरहित! तथापि व्यासः भगवन्तं शंकरं प्रणम्य प्राह— 'देवेश, मम शोकः न निवर्तते; किं करोमि, जगत्पते? अद्यापि मम नेत्रयोः तृप्तिरनुपलब्धा, पुत्रदर्शनलालसया।' महादेवः प्रत्युवाच— 'त्वं तव पुत्रस्य छायामेव सुन्दररूपिणीं समीपे स्थितां द्रक्ष्यसि। तामवलोक्य, मुनिशार्दूल, दुःखं त्यज, रिपुं दहन्।' एवमुक्ते सुतः व्यासः तेजस्विनः पुत्रस्य छायां दिव्यां दृष्टवान्। ततो हरः वरं दत्त्वा तत्रैवान्तर्धानं गतः। महादेवस्य तिरोभावात् व्यासः स्वाश्रमं प्रतिपेदे। अपि च शुकस्य अनुपस्थितौ व्यासः दुःखेन दग्धः, महतीं वेदनां प्राप। तदा मुनयः सूतमिदं पप्रच्छुः— 'शुकः, देवश्रेष्ठ, परमं सिद्धिं प्राप्तवान्; ततः किमकरोत् व्यासः? विस्तरेण वद।' सूतः प्रत्युवाच— 'व्यासस्य शिष्याः वेदाध्ययननिरताः, तस्याज्ञया पूर्वं भूमौ प्रस्थिताः।' असितः, देवलः, वैशम्पायनः, जैमिनिः, सुमन्तुश्च—एते सर्वे तपस्विनः जगतः प्रस्थिताः। तान् चात्मानं च पुत्रं लोकात् गतं दृष्ट्वा व्यासः शोकाभिभूतः प्रस्थितुम् उद्यतवान्। स स्मरन् निषादकन्यां धर्मिष्ठां, तां जननीं दुःखातीतां जाह्नव्याः तटे वसन्तीं, मनसा चिन्तयामास। सत्यवतीं स्मृत्वा व्यासः, तं महागिरिं परित्यज्य, तेजस्वी महर्षिः स्वजन्मभूमिं जगाम। द्वीपं प्राप्त्वा व्यासः पप्रच्छ— 'सा सुन्दरमुखी क्व गताऽस्ति?' निषादाः प्राहुः— 'राज्ञे कन्या दत्ता।' दशानां राजा व्यासं मान्यतया प्रीतेन पूजयित्वा, सम्यक् सत्कृत्य, अञ्जलिं कृत्वा प्राह— 'अद्य मम जन्म सफलम्, कुलं च शुद्धम्, मुनिवर! यदहं त्वां पश्यामि, यद् देवैरपि दुर्लभम्। यदर्थं त्वं प्राप्तः, द्विजश्रेष्ठ, तद् वद; मम भार्याः, धनं, पुत्राश्च—एतत्सर्वं तव, महात्मन्।' स व्यासः सरस्वत्याः सुशोभने तटे आश्रमं स्थापयामास। तत्रैव तपस्यन्तं ध्येयमनसा वासमकरोत्। सत्यवत्याः शान्तनवयोः द्वौ तेजस्विनौ पुत्रौ जातौ; व्यासः तौ भ्रातरौ मन्यन्, वनं संतुष्टोऽवसत्। तयोः ज्येष्ठः चित्रांगदः, रूपवान् रिपुजित्, सर्वलक्षणसम्पन्नः, राजपुत्रः अभवत्। द्वितीयः विचित्रवीर्यः नाम, स च सर्वगुणसम्पन्नः, शान्तनुं प्रहर्षयामास। प्रथमः तेषां गंगापुत्रः, महाबलवान्; तौ च सत्यवत्याः पुत्रौ अतिबलिनौ। पुत्रान् सर्वलक्षणसम्पन्नान् दृष्ट्वा शान्तनुः महात्मा स्वं स्वर्गेऽपि अजितं मन्यते स्म। कालेन शान्तनुः धर्मात्मा कालधर्मेण शरीरे त्यक्त्वा दिवं गतः, यथा जीर्णानि वस्त्राणि त्यजति। तस्य गमने भीष्मः सर्वाणि श्राद्धकर्माणि, दानानि च विधिवत् अकार्षीत्। ततः स भीष्मः चित्रांगदं वीर्यवन्तं राज्ये स्थापयामास; स्वयम् तु न राज्यं स्वीकृतवान्, तस्मात् देवव्रतः भीष्म इत्याख्यातः। चित्रांगदः सत्यवत्याः पुत्रः, शुद्धः, महाबलवान्, बलदर्पेण प्रमत्तः, अन्येषां क्लेशं जनयामास। स कदाचित् महाबाहुः महता सैन्येन परिवृतः, मृगमृगयार्थं वनं प्रविश्य विचरन्। तत्र गन्धर्वः चित्रांगदः नाम, राजानं मार्गे चरन्तं दृष्ट्वा, दिव्ये विमान उपविश्य, समीपमागच्छत्। तत्र तयोः समवीर्ययोः महान् संग्रामः अभवत्, कुरुक्षेत्रे पुण्ये स्थले, त्रिवर्षपर्यन्तम्। तत्र गन्धर्वेण हतः चित्रांगदः शीघ्रं इन्द्रलोकं गतः; भीष्मः तद्वृत्तं श्रुत्वा तस्य श्राद्धकर्म अकार्षीत्। गंगापुत्रः दुःखेनापि दग्धः, मन्त्रिभिः परिवृतः, विचित्रवीर्यं राज्ये स्थापयामास। मन्त्रिभिः, आचार्यैः च उपदिष्टः, पुत्रशोकपीडिता अपि सा सत्यवती स्वपुत्रं राजसिंहासनस्थं दृष्ट्वा सन्तुष्टा बभूव। सत्यवती रूपसम्पन्ना परमं हृष्टा बभूव; व्यासः अपि भ्रातरं राजानं श्रुत्वा प्रसन्नः अभवत्। सत्यवत्याः धर्मात्मजः पुत्रः, यौवनं प्राप्तः, भ्रातुः विवाहाय भीष्ममपि चिन्तयामास। काशिराजस्य त्रयः कन्याः सर्वलक्षणसम्पन्नाः, तेन पित्रा स्वयंवरे विवाहार्थं प्रदत्ताः। सहस्रशः राजानः, राजपुत्राश्च, आहूताः, सत्कृताः, सर्वे स्वयंवरलाभकामिनः, तत्र समागताः। तत्र भीष्मः महाबलवान्, एकेन रथेन, वीर्येण च, ताः कन्याः बलात् जग्राह, सर्वान् राज्ञः विजित्य। स सर्वान् नृपतिं जित्वा, महाबाहुः, ताः कन्याः आदाय हस्तिनापुरं प्राप। मातृवत्, स्वसृवत्, अथवा पुत्रिवत्, स ताः त्रयः सुन्दरनेत्राः कन्याः एकत्र संगृह्य आनीय।