एवं उक्त्वा स महर्षिः इन्द्रयागार्थं प्रस्थितवान्। तदा निमिराजाः अन्यं गुरुम् स्थापयित्वा महायज्ञं समारभत। वसिष्ठोऽपि एतद्वृत्तान्तं श्रुत्वा क्रोधात् राजानं शप्तवान्—"गुरोः अवमानात्, अद्य ते शरीरं पतिष्यति।" तदा राजा अपि तम् शप्तवान्—"तवापि शरीरं पतिष्यति।" एवं परस्परशापेन उभयोः पतनं जातम्, इति मया श्रुतम्। राजन्, गुरोः एव विदेहराजेन शापलाभः कथं जातः? एष मे मनसि कौतूहलरूपेण प्रकाशते, राजश्रेष्ठ। तदा जनकः उवाच—"यद् उक्तं भवता, तत् सत्यम्; अत्र किंचित् मिथ्या नास्ति। तथापि, ब्राह्मणश्रेष्ठ, मम गुरुः अत्यन्तं पूजितः। त्वं पितुः संगं परित्यज्य वनं गन्तुम् इच्छसि, निःसंशयं पशुभिः सह सन्निकर्षं लप्स्यसे। महाभूतानि सर्वत्र विद्यमानानि; क्व आसक्तेः विमुक्तिः स्यात्? नित्यं भोजनचिन्ता स्यात्; कथं चिन्तारहितः भविष्यसि, मुनिश्रेष्ठ? यथा त्वं दण्डचर्मणोः चिन्तया अपि वने स्थितः सन् क्लिश्यसि, तथा अहम् अपि राज्यस्य चिन्तया, चिन्तयन् वा न चिन्तयन् वा, बाध्ये। त्वं संशयग्रस्तः दूरदेशात् आगतः; अहं तु निःसंशयः, सर्वथा निःस्पन्दः। ब्राह्मण, सुखेन स्वप्नं करोमि, सुखेन खादामि, न कदापि मनसा बध्ये, सदा तुष्टः अस्मि, मुनिवर। त्वं तु सदा दुःखितः, 'बद्धोऽस्मि' इति चिन्तया पीड्यसे; एष संशयः त्यज, सुखी भव, स्थितधीः भव। एष देहः बन्धनम्; 'मम नास्ति' इति निश्चय एव मोक्षः। एवं धनं, गृहम्, राज्यं च—'मम नास्ति' इति निश्चय एव मोक्षः।" एवं वचः श्रुत्वा शुकः प्रमुदितः अभवत्। तं नमस्कृत्य, स शीघ्रं व्यासस्य परमाश्रमे गतवान्। तं स्वपुत्रं समागतम् दृष्ट्वा व्यासः अपि हृष्टः अभवत्; स तं परिष्वज्य शिरसि अघ्राय, पुनः कुशलम् अपृच्छत्। स तत्र रम्ये आश्रमे पितुः समीपे स्थित्वा, वेदाध्ययनपरायणः, सर्वशास्त्रेषु निपुणः अभवत्। जनकस्य स्थितिं निरीक्ष्य, स महानात्मा शुकः, पितुः आश्रमे निवसन् परमानन्दं प्राप्नोत्। पितृदेवतानां कन्यासु पुण्यशालिनी पीवरी नाम सुन्दरी बभूव; तां शुकः योगमार्गे स्थितः अपि पत्नीत्वेन जग्राह। तया सह तस्य चत्वारः पुत्राः अभवन्—कृष्णः, गौरप्रभः, भूरिः, देवश्रुतः च। व्यासपुत्रस्य कीर्तिः नाम कन्या अभवत्; तां स विभ्राजस्य पुत्राय, महात्मने अणुहाय दत्तवान्। अणोः पुत्रः बभूव ब्रह्मदत्तः, महाबलः, ब्रह्मविद्, पृथिव्याः अधिपः, शाककन्यायां जातः। कालेन नारदस्य उपदेशेन स परमज्ञानं योगस्य च अनुत्तमं मार्गं प्राप। स पुत्राय राज्यं समर्प्य, बदरिकाश्रमं गतः; मायाबीजस्य उपदेशेन तस्य ज्ञानं निर्विघ्नं जातम्। नारदस्य कृपया, स साक्षात् मुक्ति प्राप्तवान्; शुकः पितृस्नेहं परित्यज्य कैलासस्य रम्ये शिखरे स्थितः। स तत्र ध्यानमग्नः, आसक्तिं परित्यज्य, पर्वतशिखरात् उत्तिष्ठन् परमसिद्धिं प्राप्तवान्। आकाशे गतिम् कुर्वन्, महातेजसा दीप्तः, स सूर्यवत् विराजमानः अभवत्; तस्य आरोहणे पर्वतशिखरम् अपि विदारितम्। तदा नानाविधानि निमित्तानि अभवन्; शुकः आकाशे विहायसा गतवान्, दिव्यर्षिभिः स्तूयमानः, वातवत् व्योम्नि विचरन्। अत्यद्भुततेजसा सह, स द्वितीयसूर्यवत् विराजमानः; व्यासः पुत्रवियोगेन संतप्तः, पुनः पुनः "पुत्र!" इति विलपन्। स पर्वतशिखरं यत्र शुकः पूर्वं स्थितः, तत्र अगमत्; व्यासं शोकक्लिष्टं दृष्ट्वा, शुकः तस्य विलापं अवगच्छत्। सर्वेषां भूतानां साक्षिभूतः शुकः तदा व्यासस्य विलापं प्रतिध्वनितवान्; अद्यापि तस्मिन् शिखरे स्पष्टः प्रतिध्वनि श्रूयते। व्यासं विलपन्तं, "पुत्र, पुत्र!" इति शोकात्यये निमग्नं दृष्ट्वा, तत्र शिवः प्रादुरभवत्, पाराशर्यं व्यासं चेदम् उपदिशत्—"व्यास, मा शोच; तव पुत्रः योगिनां श्रेष्ठः। स परमपदं प्राप्तवान्, आत्मनः अजितानां दुर्लभम्; त्वं दुःखविमुक्तिं जानासि, तस्मात् तं मा शोच। तव पुत्रेण तव कीर्तिः महान् अभवत्, निष्पाप।" व्यास उवाच—"तथापि, देवेश, मम शोकः न निवर्तते; किं करोमि, जगन्नाथ?" "अद्यापि मम नेत्रे पुत्रदर्शनलालसया तृप्तिं न प्राप्नुतः।" महादेव उवाच—"त्वं तव पुत्रस्य छायाम् समीपे स्थितां द्रक्ष्यसि, मुनिशार्दूल। तां दृष्ट्वा, शोकं त्यज, रिपुतापन।" सूतः उवाच—एवं व्यासः तस्य पुत्रस्य दीप्तिं छायाम् अपश्यत्। वरदानं दत्वा हरः तत्रैव अन्तर्धानम् अगच्छत्; महादेवस्य तत्रान्तर्धाने, व्यासः स्वाश्रमं प्रत्यागच्छत्। शुकस्य अभावे अपि, व्यासः शोकदाहेन संतप्तः, महद् दुःखम् अन्वभवत्। इति शुकस्य जन्मकथां श्रुत्वा, मुनयः पृच्छन्ति—"शुकः, देवश्रेष्ठ, परमसिद्धिं प्राप्तः; ततः व्यासः किम् अकरोत्? विस्तरेण कथय।" सूतः उवाच—व्यासस्य शिष्याः, वेदाध्ययनरताः, तस्य आज्ञां प्राप्य पूर्वं भूमौ प्रवृत्ताः। असीतः, देवलः, वैशम्पायनः, जैमिनिः, सुमन्तुः च—सर्वे ते तपस्विनः पृथिव्यां गताः। एवं सन्ततिः महर्षेः व्यासस्य महात्मनः, शुकस्य च परमगमनं, श्रोतृभ्यः निवेदितम्।