वेदेषु सर्वेषां रक्षणार्थं सीमाः स्थापिताः, अन्यथा धर्मनाशः स्यात्, यथा बुद्धेषु जातः, हे निष्पाप। धर्मे नष्टे वर्णाचारः लुप्यते चातिक्राम्यते; तस्मात् वेदविहितमार्गानुसारिणां कल्याणं भवति। शुकः उवाच — राजन्, मम मनसि संशयः अवशिष्टः, स च न कदापि निवर्तते; त्वया यदुक्तं शृण्वतः मम न समाधानं जायते, नराधिप। वेदधर्मे हिंसा दृश्यते, अधर्मपूर्णं च; कथं वेदविहितो धर्मः मोक्षदः स्यात्, राजन्? प्रत्यक्षं पापकर्माणि दृश्यन्ते, सोमपानं च, पशुवधः, मांसभक्षणं च। सौत्रामणौ मद्यपानं प्रत्यक्षं विहितं, द्यूतमपि, विविधव्रतानि च। श्रूयते हि पूर्वं शशबिन्दुरिति, नृपश्रेष्ठ; यः यज्ञनिष्ठः, सदा धर्मात्मा, उदारः, सत्यसागरः। स धर्मसेतुपालकः, पथभ्रष्टानां च नायकः, स बहून् यज्ञान् कृत्वा विपुलं दानं दत्तवान्। तस्य चर्मणां पर्वतः उत्पन्नः, विंध्यसमः; मेघतोयप्रक्षालनात् शुभा चर्मण्वती नदी जाता। स नृपतिः अपि स्वर्गं गतः, तस्य कीर्तिः स्थिरा पृथिव्याम्; एवं वेदधर्मे मम मनः न प्रवर्तते। स्त्रीसंगेन च निरन्तरभोगेन च नरः सुखं प्राप्नोति; तदभावे दुःखं प्राप्नोति—कथं जीवन्नेव मोक्षः स्यादिति? जनकः उवाच — यज्ञे हिंसा दृश्यते, तथापि सा अहिंसा इति कथ्यते; हिंसा हि हेतुभिः जायते, एषा निश्चिताऽर्थता। यथा वह्नौ धूमः इन्धनसंबन्धात् जायते, तथा तदभावे वह्निः धूमरहितः दृश्यते। ज्ञेयम्, हे मुनिश्रेष्ठ, वेदेषु यदुक्ता अहिंसा, सा एव हिंसा कामयुक्तानां; विरक्तानां तु न तथा। यत्कर्म रागरहितं अहंकाररहितं च क्रियते, तत् पण्डितैर्वेदविद्भिः अकृतमेव इति कथ्यते। गृहस्थस्य, द्विजश्रेष्ठ, यज्ञे हिंसा दृश्यते; किन्तु यत्कर्म रागरहितं अहंकाररहितं च—तदेव अहिंसा, हे तेजस्विन्, मोक्षकामिनां स्वात्मवशिनां च। एवं शुकस्य विवाहस्य च तदनुष्ठानस्य च वर्णनं प्रवर्तते। शुकः उवाच — महाबाहो, मम हृदि संशयः अवशिष्टः अस्ति—मायामध्ये जीवन् कथं विरक्तः स्यात्? शास्त्रज्ञानं लब्ध्वापि, नित्यनित्यविवेकं च, मनः मोहं न त्यजति; कथं जीवन्मुक्तिः स्यात्? शास्त्रज्ञानं तिमिरं छेत्तुं न शक्नोति, यथा दीपप्रज्वलनेन तिमिरं न नश्यति। सर्वेषां प्राणिनां प्रति अहिंसा सदा आचर्या मुनिभिः; किन्तु, नृसिंह, गृहस्थेन सा कथं साध्या? धनकामना न प्रशम्यति, न च राज्यसुखेषु तृष्णा; युद्धविजयाभिलाषः अपि न नश्यति—कथं जीवन्नेव मोक्षः स्यात्? चौराणां मध्ये चौरचेतः, तपस्विनां मध्ये तपस्विचेतः; ममत्वं परत्वं च तवापि अस्ति—कथं, राजन्, देहातीतः स्याः? तीक्ष्णं, कटु, तिक्तं, अम्लं च स्वादयसि; शुभाशुभं च पश्यसि; मनः शुभे रमते, अशुभे न, राजन्। जाग्रत्, स्वप्न, सुषुप्ति—एते तव अवस्थाः, राजन्; कालानुसारं भवन्ति—कथं तुरीयावस्था लभ्यते, राजन्? पदातयः, अश्वाः, रथाः, गजाः—एते सर्वे मम वशे; अहं सर्वस्येशः इति मन्यसे, उत न? सर्वदा स्वादु भोजनं भुङ्क्त्वा तुष्यसि, तथा दुःखितोऽपि; पुष्पमालया वा सर्पेण वा, कुत्र समता, नृपश्रेष्ठ? मुक्तः पुरुषः भूमिं, शिलां, सुवर्णं च समं पश्यति; सर्वत्र एकचित्तः, सर्वभूतहितं आचरति। अद्य मम मनः गृहपत्नीआदिषु क्वापि न रमते; मम निश्चयः एकाकिना, सर्वकामविवर्जितेन, विचरणं। विरक्तः, निरामिषः, शान्तः, पत्रमूलफलाशनः, मृगवत् द्वन्द्वरहितः, अनवस्थितः च विचरामि। किं मे गृहः, धनं, रम्या पत्नी वा, राजन्, यस्य मनः विरक्तं, गुणातीतं च? त्वं रूपभेदेषु, बहुसङ्गयुक्तः; एषा तव मुक्तिरिति केवलं दम्भः। कदाचित् शत्रुषु, कदाचित् वित्ते, कदाचित् सैन्ये च चिन्ता ते; राजन्, कदा चिन्तारहितः स्याः? वैखानसाः अपि, अल्पभोजिनः, नियमपरायणाः, संसारमोहिताः भवन्ति, तत्त्वज्ञाः अपि। राजन्, तव वंशे जाताः 'विदेह' इति कथ्यन्ते; एष नाम सदा विपरीतः, न अन्यथा। यथा विद्याधरः अज्ञानवान्, जन्मान्धः सूर्यः, धनवान् दरिद्रः, तथा नामानि व्यर्थानि। ये राजानः तव वंशे पूर्वं श्रुताः, ते 'विदेह' इति नाम्ना प्रसिद्धाः, कर्मणा तु न। निमिः नाम राजा तव वंशे पूर्वं आसीत्, राजन्; यज्ञार्थं सः स्वगुरुं वसिष्ठं ऋषिं आहूतवान्। तदा तं आमन्त्र्य, मुनिः राजानं उवाच—'अहं अद्य इन्द्रेण यज्ञार्थं आहूतः।' 'तस्य यज्ञस्य समाप्तौ तव यज्ञं अपि करिष्यामि; तावत्, राजन्, शनैः यागसामग्रीं संनयस्व।