कामानां जालं दुष्प्रापं, शान्त्यभावकरं च स्यात्। तस्मात् तेषां प्रशमाय शनैः शनैः त्यागः कर्तव्यः। यथा शयाने न पतनं, ऊर्ध्वशये तु पतनं भवति, एवं त्यागिनः पथात् पतितस्य पुनः प्राप्तिः कठिनैव। यथा पिपीलिका मूलात् शाखां यान्ती शनैः शनैः स्वयमेव फलं सम्यगधिगच्छति, तथा साधकः अपि शनैः शनैः लक्ष्यं प्राप्नोति। पक्षी त्वरया विघ्नान् नापश्यन् उड्डीयते, किन्तु शीघ्रमेव श्रान्तो भवति; पिपीलिका तु विश्रान्त्या सह यथासुखं फलम् अधिगच्छति। मनः कामबलयुक्तं विजितेन्द्रियैः न विजेयम्; तस्मात् शनैः शनैः आश्रमक्रमेण तद् निग्रहेयम्। गृहेऽपि स्थितः, शान्तः प्राज्ञः आत्मसंयमी च, लाभालाभयोः समः, न हृष्यति न च शोचति, समत्वेन वर्तते। स्वधर्मान् अनुष्ठाय, सङ्गं चिन्तां च परित्यज्य, आत्मतुष्ट्या स्थितः सदा मुक्त एव, अत्र संशयः नास्ति। पश्य, अहम् अपि राज्यम् आस्थितः सन् जीवन्मुक्तः अस्मि, हे निष्पाप! यथेच्छं विचरामि, मयि किञ्चिदपि न जायते। नानाविधान् भोगान् अनुभूय, नान्याः क्रियाः कृत्वा अपि, यथास्वम् एव तिष्ठामि; एवं त्वम् अपि, हे निष्पाप! मुक्तो भविष्यसि। यद् दृश्यं अदृश्यं वा, तत् बद्धमेव उक्तम्; दृश्यं पञ्चभूतानि, तेषां च गुणाः। आत्मा तु अनुमानतः ज्ञेयः, न तु प्रत्यक्षतः; सः निरवद्यः, नित्यमविकारी, कथं सः बध्येत, हे ब्राह्मण? हे द्विजश्रेष्ठ! सुखदुःखयोः कारणं मनः एव; मनः शुद्धे सर्वं शुद्धं भवति। तीर्थयात्रां कृत्वा, पुनः पुनः स्नानं च, यदि मनः न शुद्धं, सर्वं व्यर्थमेव। न शरीरे, न जीवात्मनि, न इन्द्रियेषु, हे रिपूदम! किन्तु मनः एव बन्धमोक्षयोः कारणं। आत्मा नित्यम् शुद्धः मुक्तश्च, कदापि न बद्धः; बन्धमोक्षौ मनसि एव, तस्य शान्तौ तौ नश्यतः। शत्रुमित्रमध्यस्थादयः सर्वे मनसः विकाराः; अद्वैतस्यैक्ये भेदः कथं स्यात्, द्वैतदर्शनात् ऋते? जीवः सदा ब्रह्मैव; अत्रान्यत् विचारणीयं नास्ति। भेदबुद्धिः संसारधर्म एव। अज्ञानं, हे महाभाग! विज्ञानात् नश्यति; पण्डितः सदा विज्ञानाज्ञानयोः विवेकं कुर्यात्। यथा छायां विना सूर्यप्रकाशं न जानाति, तथा अज्ञानं विना विज्ञानं कथं ज्ञायेत्? गुणाः गुणेषु प्रवर्तन्ते, भूतानि च तथा; इन्द्रियाणि विषयैः सह चरन्ति—अत्र आत्मनः दोषः कः? वेदेषु मर्यादाः सर्वरक्षणाय स्थापिताः; अन्यथा धर्मनाशः स्यात्, यथा बौद्धेषु अभवत्, हे निष्पाप! धर्मे नष्टे वर्णाचारः नश्यति, लङ्घ्यते च; तस्मात् वेदमार्गानुगमनात् शुभं प्राप्यते। शुकः उवाच—हे राजन्! मम संशयः न निवर्तते; यद् त्वया उक्तं, शृण्वतः अपि, न मे समाधानं जनयति। वेदधर्मे हिंसा दृश्यते, अधर्मपूर्णः च; कथं स धर्मः मोक्षदः स्यात्, हे राजन्? प्रत्यक्षं दृष्यते—सोमपानं, पशुवधः, मांसभक्षणं च। सौत्रामणौ मद्यपानं प्रत्यक्षं निर्दिष्टम्; द्यूतम् अपि, नानाविधव्रतानि च। श्रुतं च, पूर्वे शशबिन्दुः नाम राजा आसीत्, यः यज्ञनिष्ठः, सदा धर्मात्मा, दानशीलः, सत्यसागरः च। स धर्मसेतुपालकः, पथभ्रष्टानां नृपतिः, नानायज्ञैः, महादानैः च, कीर्तिमान् आसीत्। तस्य चर्मणां पर्वतः विंध्यसमः उत्पन्नः; जलधारया चर्मण्वती पुण्या नदी जाता। सः राजा अपि स्वर्गं गतः, तस्य कीर्तिः स्थिरा; अतः वेदधर्मे मम मनः न प्रवर्तते। स्त्रीसंगेन, नित्यभोगेन, पुरुषः सुखं प्राप्नोति; तदभावे दुःखम् एव—तर्हि कथं जीवन्मुक्तिः स्यादिति? जनकः उवाच—यज्ञे हिंसा दृश्यते, तथापि अहिंसा इति कथ्यते; हिंसा उपाध्यपेक्षया जायते, एषा निष्कर्षः। यथा अग्नौ इन्धनात् धूमः जायते, तदभावे च अग्निः धूमरहितः दृश्यते। वेदेषु या अहिंसा उक्ता, सा एव हिंसा, कामयुक्तानां; विरक्तानां तु न सैव मन्यते। यद् कर्म कामरहितं अहङ्काररहितं च, तद् पण्डितैः वेदविद्भिः अकृतमेव इति कथ्यते। गृहस्थानां, हे द्विजश्रेष्ठ! यज्ञे हिंसा दृश्यते; यद् कर्म कामरहितं अहङ्काररहितं च—तदेव अहिंसा, हे महाभाग! मोक्षकामिनां, जितात्मनां च। एवं शुकस्य विवाहकर्मादीनि वर्ण्यन्ते। शुकः उवाच—हे महराजन्! मम हृदि संशयः अवशिष्टः अस्ति—मायामध्ये वर्तमानेन कथं कामवर्जिता मुक्तिः स्यात्? शास्त्रज्ञानं प्राप्त्वा, नित्यनित्यवस्तुविवेचनं कृत्वा अपि, मनः मोहं न त्यजति; कथं तर्हि पुरुषः मुच्यते? शास्त्रज्ञानं तमः छेदने समर्थं नास्ति; यथा दीपप्रज्वलनेन तमः न निवर्तते।