शुकः, महात्मा पुत्रः, पितरं व्यासं सतीवतीसुतं समुपेत्य, महदास्चर्ययुक्तं संशयं प्रकटयति। ‘‘हे पितः, विदेहस्य मोक्षः बुद्धानां मोक्षवत् किम्, अथवा अन्यथा? कृतं कृतं न कृतं, न कृतं कृतं—कथं भवेत्तद्? इन्द्रियव्यवहारः कथं त्याज्यः? जननी, पुत्रः, पत्नी, भगिनी, अपि च वेश्या—सर्वेषु न भेदः नाभेदः कथं स्यात्? तर्हि मोक्षः कः? जिह्वा तिक्तं, लवणं, तीक्ष्णं, कटुं, मधुरं च जानाति, तेन परमसुखानि अनुभवति। शीतोष्णसुखदुःखज्ञानं यदा जायते, तदा कः मोक्षः, हे पितः? एष मे विस्मयः। शत्रुमित्रं, वैरं स्नेहं च यदा सर्वदा जानाति, तदा राजा संसारे स्थित्वा तेषु न किमपि करोति कथं? चोरं तपस्विनं च कथं समं पश्येत्? विवेकाभावे कः मोक्षः? जीवन्मुक्तः राजा गृहस्थः कथं स्यात्? न कदापि दृष्टो मया—मम महत् संशयः। तं राजानं द्रष्टुम् इच्छामि; संशयपरिहाराय मिथिलां गच्छामि।’’ एवं पितरं उक्त्वा, शुकः पादौ स्पृश्य, हस्तौ संन्यस्य, गन्तुम् इच्छन् वदति—‘‘हे भाग्यवत्, त्वदीयानि वचनानि मया श्रोतव्यानी; विदेहान् जनकनियमान् द्रष्टुम् इच्छामि। जनकः दण्डं विना राज्यं कथं पालयति? दण्डं विना धर्मः न स्थाति। दण्डः धर्मस्य कारणम्—मन्वादिभिः सदा स्थापितः। तत्र कथं प्रवर्तते, पितः? एष मे महत् संशयः। माताऽपि अप्रसवा, तस्या आचारः विचित्रः; त्वां पृच्छामि, हे भाग्यवत्; अद्य गच्छामि, हे शत्रुसूदन।’’ सूतः कथयति—शुकस्य गन्तुम् उत्सुकतां दृष्ट्वा, व्यासः पुत्रं आलिङ्ग्य, गुणनिरपेक्षं, ज्ञानिनं, वीतरागं, वदति—‘‘शुक, शुभं भवतु; दीर्घायुः भव; मम वचनं दत्त्वा यथेष्टं गच्छ। गत्वा पुनः मम आश्रमं आगन्तव्यम्; अन्यत्र न गन्तव्यम्, पुत्र। तव पद्मवदनं दृष्ट्वा सुखं अनुभवामि; अदृष्ट्वा दुःखम्। त्वमेव मम जीवनम्। जनकं दृष्ट्वा संशयं परिहृत्य, इह आगत्य वेदाध्ययनं कृत्वा सुखेन तिष्ठ।’’ एवं पितरं अभिवाद्य, प्रदक्षिणं कृत्वा, शुकः शीघ्रं निर्गच्छति, धनुष्युत्तीर्य इव बाणः। मार्गे सम्प्रयान्तः, धनधर्मनिष्ठान् जनान्, वनानि, वृक्षान्, फलवन्तः कृषिस्थलानि च पश्यति। तपस्विनः, याजकः, योगिनः, वानप्रस्थाः, शिवभक्ताः, पाशुपताः, सौराः, शाक्ताः, वैष्णवाः—धर्ममार्गान् विविधान् दृष्ट्वा, महर्षिः विस्मयं गच्छति। द्वाभ्यां वर्षाभ्यां मेरुं अतीत्य, तृतीयेन वर्षेण हिमालयं अतीत्य मिथिलां प्राप्नोति। मिथिलाम् अधिगम्य, तस्यां परमसमृद्धिं, सुखिनः, शीलसम्पन्नान्, सदाचारनिष्ठान् जनान् पश्यति। तत्र द्वारपालः तं स्थगयति—‘‘कः त्वं आगतः? किमर्थं आगतः? वद!’’—शुकः न किंचिद् उत्तरं ददाति। नगरद्वारं त्यक्त्वा, स्तम्भवत् तिष्ठति, विस्मितः, गम्भीरध्यानस्थः, न किंचिद् वदति। द्वारपालः पुनः वदति—‘‘वद! किं मूकः ब्राह्मणः? किमर्थं आगतः? मम मतं—गतिसंयुक्तं कार्यं भवति।’’ ‘‘राजाज्ञया, द्विज, नगरप्रवेशः नियतः; अज्ञातकुलाचारः न प्रवेशयितव्यः।’’ ‘‘तेजस्वी दृश्यसे—नूनं ब्राह्मणः, वेदविद्। कुलं कार्यं च वद; ततः यथेष्टं गच्छ।’’ शुकः वदति—‘‘येन हेतुनाऽहं आगतः, तव वचनेन सिद्धः; दुर्गमप्रवेश्या विदेहानगरं द्रष्टुम् आगतः। मन्दबुद्ध्याऽयं मोहः मम, द्वौ पर्वतौ अतीत्य आगतः। राजानं द्रष्टुम् इच्छन् विचरन् आगतः। पितराऽपि मया छलितः—कः दोषः? भाग्येन वा कर्मणा वा भूमौ विचरितः। धनलाभेच्छया जनः संसारं विचरति; मम सा नास्ति, तथाऽपि मोहात् आगतः। निराशस्य सुखं सदा—यदि मोहं न प्राप्नोति। अहं निराशः, भाग्यवत्, तथाऽपि मोहसागरं प्रविष्टः। मेरुः कुत्र, मिथिला कुत्र, पादेन कथं आगतः? किम् प्रयत्नस्य फलम्? निश्चितं भाग्येन छलितः। यद् आरब्धं, तत् अनुभवनीयम्—सद्भूतं वा, दुष्टं वा; प्रयत्नः भाग्याधीनः। न तीर्थं, न वेदः—किमर्थं श्रमः? नगरप्रवेशः निषिद्धः; राजा विदेहः कथ्यते।’’ एवं उक्त्वा, शुकः शीघ्रं मौनं गच्छति, स्तम्भवत् तिष्ठति; द्वारपालः तं बुद्धिमन्तं ब्राह्मणं विज्ञाय, सौम्यवचनेन वदति—‘‘गच्छ, यत्र कार्यं तत्र, यथेष्टं गच्छ, ब्राह्मणश्रेष्ठ।’’ एवं शुकस्य संशयः, गमनम्, मिथिलाप्रवेशः, द्वारपालस्य संवादः च, एकस्मिन् स्निग्धे, श्रद्धायुक्ते, संस्कृतन्याये प्रवृत्ते कथायाम् सम्यक् प्रवहति।