व्यासनः पुत्रं शुकदेवं सततम् ध्याननिष्ठं ददर्श, स च कृतार्थवद् दीनवद् इव चिन्तया पीडितः। तं स्नेहपूर्वकं व्यासः उवाच—“वत्स, त्वं किं दुःखेन मनः क्लिश्यसि? अहं तव पिताऽस्मि, तव दुःखस्य का कारणा? यथेष्टं सुखं भुङ्क्ष्व, शास्त्रविहितं ज्ञानं मनसा चिन्तय, बुद्धिं च तत्त्वविवेके प्रवर्तय। यदि मम वचनेभ्यः ते मनसि शान्तिर्न जायते, तर्हि त्वं मिथिलां गच्छ, या जनकेन शास्यते। स राजा जनकः, धर्मात्मा, सत्यसागरः, ते मोहं नाशयिष्यति। तत्र गत्वा तं पृच्छ—वर्णाश्रमधर्मान्, संशयान् च। स राजर्षिः जीवन्मुक्तः, विशुद्धचित्तः, ब्रह्मनिष्ठः, सत्यवक्ता, परमशान्तः, योगनिष्ठश्च। तस्मात् गच्छ त्वं तं राजानं, संशयान् चिरकालस्थितान् निवर्तय।” एवं व्यासवचनानि श्रुत्वा, सुतः शुकः तेजस्वी पितरं प्रत्युवाच—“भगवन्, मम मनसि ह्येतत् मिथ्याचाररूपं दृश्यते—कथं स जनकः जीवन्नपि मुक्त इति कीर्त्यते, राजा च सन् राज्यं सुखेन पालयति? स जनकः किमपि वन्ध्यापुत्रवत् दृश्यते—राज्यं पालयन् कथं स मुक्तः? एष मे महान् संशयः। द्रष्टुमिच्छामि तं जनकं, राजर्षिसारथिं, यः संसारसंस्पर्शेऽपि पद्मपत्रमिव तिष्ठति। भगवन्, मोक्षः किं बुद्धमतं यथा वा अन्यथा? यद् भुक्तं तदभुक्तमिति, यदकृतं तदकृतमिति, इत्येतत् कथं सम्भवति? इन्द्रियव्यवहारः कथं त्याज्यः? माता, पुत्रः, भार्या, भगिनी, गणिका च—कथं तत्र न भेदो नाभेदः? तदा मोक्षः कः स्यात्? जिह्वा यदि कट्वम्लतिक्तमधुरादि रसज्ञानं करोति, तर्हि परमानन्दं भुञ्जते। शीतोष्णसुखदुःखादिज्ञानं जायमानं चेत्, तर्हि कोऽत्र मोक्षः, भगवन्? एष मे महान् संशयः। शत्रुमित्रविभागे सदा जञाते, द्वेषरागयोः स्थितौ, राजा व्यवहारे स्थितः कथं न प्रवर्तते? चौरस्य तपस्विनश्च समत्वं कथं स्यात्? विवेकाभावे कः मोक्षः? जीवन्मुक्तः राजा गृहस्थः च न कदापि दृष्टः मया; कथं स जीवन्नपि मुक्तः? एष मे महान् संशयः। श्रुत्वा तस्य कीर्तिं, महान् मम जनकदर्शनाभिलाषः जातः; संशयनिवृत्त्यर्थं मिथिलां गमिष्यामि।” एवमुक्त्वा स शुकः पितरं प्रणम्य, पादौ स्पृष्ट्वा, हस्तौ संयोज्य, गन्तुम् उद्यतः सञ्जगाद—“भगवन्, त्वत्तः अनुमतिं गृह्णामि; तव वचनानि कर्तव्यं मया। अहं जनकशासितां मिथिलां द्रष्टुम् इच्छामि। कथं जनकः दण्डं विना राज्यं पालयति? यदि दण्डो न स्यात्, धर्मः न स्थास्यति। दण्डः धर्मस्य कारणम्, सदा मन्वादिभिः स्थापितः; तत्र स कथं प्रवर्तते, भगवन्? एष मे महान् संशयः। मम माता अपुत्रा, तस्याः व्यवहारेऽपि विचित्रता दृश्यते; तव अनुमत्याऽहं गच्छामि।” सूतः उवाच—शुकस्य गन्तुम् उत्साहं दृष्ट्वा, सत्यवत्याः सुतः व्यासः तं निष्कामं, धृतिमन्तं, प्राज्ञं पुत्रं सस्नेहम् आलिङ्ग्य उवाच—“शुक, शुभं ते अस्तु, दीर्घायुर् भूयाः। प्रतिज्ञां कृत्वा यथेच्छं गच्छ। गत्वा पुनः ममाश्रमं प्रत्यागन्तव्यम्; अन्यत्र कदापि न गन्तव्यम्। तव मुखकमलदर्शनं कृत्वा सुखेन वसामि; अदृष्टे त्वयि दुःखं प्राप्नोमि—त्वं मे प्राणः। जनकदर्शनात् संशयविनाशं कृत्वा, अत्रैव पुनः आगत्य वेदाध्ययनपरः सुखेन वस।” एवं पितरं प्रणम्य, प्रदक्षिणं कृत्वा, स शुकः त्वरया निर्गतः, धनुषः शर इव। स मार्गे मार्गे धनधर्मनिष्ठान् जनान्, वनानि, वृक्षान्, फलवतीः कृषिमपि दृष्ट्वा, तापसान् तपोनिष्ठान्, ऋत्विजो यजमानान्, योगिनो योगाभ्यासरतान्, वानप्रस्थांश्च अपश्यत्। शैवान्, पाशुपतान्, सौरान्, शाक्तान्, वैष्णवान्—धर्ममार्गान् विविधान् दृष्ट्वा, स मुनिः विस्मयं जगाम। द्वाभ्यां वर्षाभ्यां मेरुं गत्वा, तृतीयेन वर्षेण हिमालयं अतीत्य मिथिलां प्राप। तत्र प्रविश्य, स मिथिलायाः परमसमृद्धिं, सुखिनः, सुशीलान्, सदाचारस्थितान् जनान् अपश्यत्। तत्र द्वारपालः तम् अवरुध्य पप्रच्छ—“कः त्वम् अत्र आगतः? किं कार्यं ते? वद।” स तु मौनं बभूव। नगरद्वारात् निर्गत्य, स्थाणुवत् तस्थौ, विस्मितः, गाढचिन्तया युक्तः, न किंचिद् अवदत्। द्वारपालः पुनरुवाच—“ब्राह्मण, किम् त्वं मूकः? किमर्थं अत्र आगतः? गमनं विना कोऽपि कार्यं न सिद्ध्यति।” “राजाज्ञया, द्विज, अस्य नगरस्य प्रवेशः सदा निगृह्यते; यस्य कुलं आचारः च अज्ञातः, स न कदापि प्रवेशं लभते।” “त्वं तेजस्वी दृश्यसे, निश्चितं ब्राह्मणः, वेदवित्; कुलं कार्यं च ब्रूहि, ततः यथेच्छं गच्छ।” इति।