एषा कथा, धर्मप्रसङ्गे, एवमुपवर्ण्यते— सर्वेषां ज्ञानसारसम्पूर्णं, सर्वोत्कृष्टं, धर्मशास्त्रसदृशं, पुण्यम्, वेदमूल्यार्थसमृद्धं च पुराणं अस्ति। तत्र वृत्रासुरवधवृत्तान्तमपि विस्तीर्णकथाभिः सहितं, ब्रह्मविद्यायाः निधिः, संसारसागरतरणाय नौका च। तद् भवत्युत्तमभाग्यशाली, योग्यः, प्राज्ञः, नरश्रेष्ठः—इदं पुण्यं पुराणं भगवतमिति प्रसिद्धम्। तस्य अष्टादशसहस्रश्लोकानां सारं कुरु, यः अज्ञानं नाशयति, दिव्यः, ज्ञानदीपः प्रबोधयति च। तस्य श्रवणेन, पाठेन, सुखं, शान्तिः, समृद्धिः, दीर्घायु, शुभता च लभ्यते; पुत्रपौत्रवृद्धिः अपि। मम शिष्यः, धर्मात्मा लोहमहर्षणसुतः, त्वया सह एतत् शुभं पुराणसमूहं पठिष्यति। सूतोऽवदत्—एवं पुत्राय उक्तं, ममापि उक्तं, अहं तद् विस्तीर्णं पुराणं सम्पूर्णं प्राप्तवान्। शुकः, पुराणं अधीत्य, व्यासस्य पुण्याश्रमं अवसत्; तत्रापि, ब्रह्मापुत्रस्य सदृशः, स धर्मात्मा शान्तिं न प्राप। एकान्तवासी दुःखीव दृष्टः, रिक्तः इव, न च अन्ने अत्यासक्तः, न च उपवासे रतः। शुकं चिन्तायुक्तं दृष्ट्वा, व्यासः पुत्रं प्रोवाच—"किम्, पुत्र, सर्वदा चिन्तयसि? कस्य हेतोः अस्थिरः असि, मानद?" सदा ध्याननिष्ठः, ऋणबाधितदीनः इव, किम् चिन्ता वर्तते, पुत्र, पितरि सति? यथेष्टं सुखं भुङ्क्ष्व, दुःखं मनसः त्यज। शास्त्रज्ञानं मनसि ध्यात्वा, बुद्धिं तत्त्वग्राह्ये नियोजय। यदि मम वाक्यैः मनसि शान्तिः न जायते, धर्मज्ञ, तदा गच्छ, पुत्र, मिथिलां जनकाधीनां। स राजा, भाग्यशाली, तव मोहं निवारयिष्यति; जनकः, धर्मात्मा, सत्यसागरः। तं राजानं गच्छ, पुत्र, संशयं निवारय। वर्णाश्रमधर्मान् पृच्छ। स राजर्षिः जीवन्मुक्तः, शुद्धचित्तः, ब्रह्मविद्यायुक्तः, सत्यवादी, अतिशान्तः, योगनिष्ठः। सूतोऽवदत्—व्यासस्य अनन्ततेजसः वचनं श्रुत्वा, अरनिसुतः शुकः, महातेजसा प्रत्युवाच—"एतत्, धर्मज्ञ, मम मनसि मिथ्या इव दृश्यते—विदेहः जीवन्मुक्तः इति कथ्यते, तत्र राज्यं सुखेन पालयति। जनकः पिता, स्त्रीशून्यपुत्रः इव दृश्यते; विदेहः राज्यं पालयति, कथं? एष मम महाश्चर्यद्वन्द्वः। अहं राजानं विदेहं द्रष्टुमिच्छामि, राजश्रेष्ठं; कथं स संसारस्थः, पद्मपत्रमिव, तिष्ठति? एष महाशङ्का, पिता, विदेहे वर्तते—मुक्तिः, वक्त्रश्रेष्ठ, बौद्धानां मुक्तिवत् वा अन्यथा? यद् भुक्तं, अभुक्तं कथं स्यात्, यद् अकृतं, कृतं कथं स्यात्? इन्द्रियव्यवहारः कथं त्यक्तव्यः? माता, पुत्रः, पत्नी, भगिनी, वेश्या अपि—कथं न भेदः, नाभेदः? तदा का मुक्ति? यदि जिह्वा तिक्तं, लवणं, तीक्ष्णं, कटुं, मधुरं च जानाति, तदा परमसुखं अनुभवति। शीतोष्णसुखदुःखज्ञानं जायमानं, तदा का मुक्ति, पिता? एष मम महाशङ्का। शत्रुमित्रज्ञानं, वैरमित्रता च सदा जानन्, राजा संसारव्यवहारे स्थितः, कथं न तत्र प्रवर्तते? चौरसन्न्यासिनौ समानौ कथं दृष्ट्वा? विवेकाभावे का मुक्ति? अहं कदापि जीवन्मुक्तं राजानं न दृष्टवान्, महाशङ्का अस्ति—गृहस्थः राजा कथं मुक्तः? राजं द्रष्टुम् महेच्छा मयि जाताऽस्ति, तस्य श्रवणात्; संशयनिवारणाय मिथिलां गमिष्यामि।" सूतोऽवदत्—एवं पितरं उक्त्वा, शुकः, महाबुद्धिः, तस्य पादौ स्पृष्ट्वा, अञ्जलिं कृत्वा, गन्तुमिच्छन् इदं वचनं प्रोवाच—"वन्दे त्वां, भाग्यशाली; तव वचनं मया पालनीयम्। अहं विदेहान् जनकाधीनान् द्रष्टुमिच्छामि। जनकः राज्यं कथं दण्डविना पालयति? यदि दण्डः न स्यात्, लोकाः धर्मे न स्थिताः। दण्डः धर्मस्य कारणं, मन्वादिभिः सदा स्थापितः; तत्र कथं, पिता, प्रवर्तते? एष मम महाशङ्का। मम माता अपुत्रा, तस्य आचरणं विचित्रम्; त्वां पृच्छामि, भाग्यशाली, गच्छामि च, शत्रुतापन।" सूतोऽवदत्—शुकं गन्तुमुत्सुकं दृष्ट्वा, सत्यवतीपुत्रः व्यासः, दृढनिष्कामप्रज्ञं पुत्रं आलिङ्ग्य, उवाच—"शुभं गच्छ, शुक; दीर्घायुः भव, प्राज्ञपुत्र। वचनं दत्त्वा, गच्छ, यथेष्टं। गत्वा, पुनः मम उत्तमाश्रमे प्रत्यागच्छ; अन्यत्र कदापि न गच्छ, पुत्र। अहं सुखी, पुत्र, तव पद्ममुखं दृष्ट्वा; अदृष्ट्वा दुःखं अनुभवामि—त्वं मम जीवितम्। जनकं दृष्ट्वा, संशयं निवार्य, इह प्रत्यागच्छ, वेदाध्ययननिष्ठः सुखेन तिष्ठ।" सूतोऽवदत्—एवं उक्तः, स venerable व्यासं प्रणम्य, प्रदक्षिणं कृत्वा, शीघ्रं निर्गत, धनुषः विमुक्तबाण इव।