व्यास उवाच— विष्णोः वचनानि श्रुत्वा महालक्ष्मी, स्मिताननया, स्नेहेन पूर्णया, मनोहरया वाचा मधुरं प्राह। सा उवाच— “शौर्य, मम वचांसि शृणु। अहं गुणसम्पन्ना चतुर्भुजा चास्मि; त्वं मां वेत्थ, परं निर्गुणस्वरूपां सर्वगुणाश्रयं मां न जानासि। “बुद्धिमान् त्वं, एतत् मया प्रकटितं विज्ञेयम्। भगवतः शास्त्रं पवित्रं वेदसारं शुभदं च विद्धि। हे रिपुं जय, देवीकृपां चिन्तयामि, येन तव हितार्थं एष परं रहस्यं उक्तम्। हे धृतिमन्, एतत् हृदि सदा रक्ष्यं, कदापि न विस्मर्तव्यम्; सर्वशास्त्रसारत्वेन परं ज्ञानरूपेण प्रकाशितम्। “त्रिषु लोकेषु एतत् विना अन्यत् किञ्चिदपि ज्ञेयम् नास्ति; त्वं देव्या प्रियतमोऽसि, तस्मात् एतानि वचनानि तव प्रति उक्तानि।” व्यास उवाच— एवं महालक्ष्म्याः चतुर्भुजायाः वचनानि श्रुत्वा, स विष्णुः तं परं मन्त्रं सदा हृदि निधाय तस्थौ। कालेन किञ्चित् गते, पद्मनाभनाभिसम्भूतः ब्रह्मा, दैत्यभीतेन कम्पितः, हरिम् शरणं जगाम। तदा स भगवतः विष्णुः, महायुद्धं कृत्वा, तौ मधुकैटभौ हत्वा, स्पष्टाक्षरं मन्त्रार्धं जपन् स्थितवान्। वसुदेवस्य जपन्तं दृष्ट्वा, प्रजापतिः देवः, प्रमुदितः, पद्मयोनि लक्ष्मीनाथं पप्रच्छ— “देवदेव, किमर्थं त्वं जपसि? किमपि त्वत्तः परं अस्ति किल? विश्वेश, कमलनयन, किं त्वं स्वस्य प्रियत्वाय करोति?” हरिरुवाच— “सौम्य, त्वयि मयि च या शक्तिः क्रियाकार्यलक्षणा, सा एव पुण्या शुभा देवी। यस्याः आधारेण इदं विश्वं महाजले स्थितम्, या प्रकटिता महाशक्तिः, अनन्ता च शाश्वती च सा। “या जगदेतद् चराचरं सृजति, या प्रसन्ना वरदा मोक्षदा च, सा परा विद्या, नित्यं मोक्षकारणं, संसारबन्धहेतुश्च, सर्वेश्वरी च सा। हे ब्रह्मन्, निःसंशयं विद्धि—अहं त्वं च जगच्च समस्तं तस्याः चैतन्यशक्तेः उत्पन्नम्। “सा एव मन्त्रार्धेन भगवती उक्ता; तस्य विस्तृतं व्याख्यानं द्वापरारम्भे भविष्यति।” व्यास उवाच— यत् ब्रह्मणा विष्णुनाभिपद्मे लब्धम्, तत् सः तदा स्वपुत्राय नारदाय, अनन्तबुद्धये, न्यवेदयत्। स नारदः किल कालेन मम दत्तवान्; अहं च द्वादशस्कन्धसमेतं विस्तीर्णं ग्रन्थं समरचयम्। “सौम्य, एतत् ब्रह्मणा अनुमोदितं, पञ्चलक्षणयुक्तं, भगवत्याः चरितोपेतं पुराणं पठ। सच्चिदानन्दरसमयं, सर्वेषां श्रेष्ठतमं, धर्मशास्त्रसमं, पुण्यं, वेदार्थसमन्वितम्। “वृत्रासुरवधाख्यानं, नानाकथासमन्वितं, ब्रह्मविद्यायाः निधिः, संसारसागरस्य तारणाय नौः च। गृहाण, सौम्य, त्वं पात्रतमः प्राज्ञतमश्च; नरश्रेष्ठ, एतत् पुण्यं पुराणं भागवतं नाम। “अष्टादशसहस्रश्लोकानां संक्षेपं कुरु, यः अज्ञानं नाशयति, दिव्यं, ज्ञानप्रभाम् आविष्कुरुते। श्रोतॄणां पाठकानां च सुखशान्तिसम्पदायुःशुभदं, पुत्रपौत्रवर्धनं च। “मम शिष्यः, धर्मात्मा, लोमहरषणसुतः, त्वया सह एतत् पुण्यं पुराणसंहितां पठिष्यति।” सूत उवाच— एवं स्वसुताय उक्तं मया च श्रुतम्; अहं तद् विस्तीर्णं पुराणं सर्वं प्राप्तवान्। शुकः, पुराणं शिक्ष्य, व्यासस्य पुण्याश्रमे स्थितः; स तु ब्रह्मपुत्रान्यायेन, धर्मात्मा, न शान्तिं लब्धवान्। एकाकी निवसन्, शून्यवत् दुःखीव दृश्यते; न च अन्ने अतिरागी, न च उपवासे प्रवृत्तः। शुकस्य चिन्तारूढं दृष्ट्वा, व्यासः पुत्रं जगाद— “वत्स, किं कारणं त्वं नित्यं चिन्तयसि? किमर्थं अशान्तः असि, मानद? “त्वं नित्यं ध्याननिष्ठः, ऋणबद्धदरिद्रवत् उपविष्टः; किम् चिन्ता तव, पितरि सन्निहिते? यथेष्टं सुखं भुङ्क्ष्व, दुःखं मनसः त्यज। शास्त्राधीतं ज्ञानं चिन्तय, बुद्धिं विवेकाय योजय। “यदि मम वचनैः चित्ते शान्तिः न जायते, तर्हि, पुत्र, मिथिलां गच्छ, या जनकेन पाल्यते। स राजर्षिः, सौम्य, तव मोहं निवारयिष्यति; जनकः धर्मात्मा, विदेहः, सत्यसागरः। “तं राजानं गच्छ, पुत्र, संशयान् समाधत्तुम्। वर्णाश्रमधर्मान् पृच्छ; स जीवन्मुक्तः, विशुद्धचित्तः, ब्रह्मविद्यायुक्तः, सत्यवादी, अतिशान्तः, योगनिष्ठश्च।” सूत उवाच— व्यासस्य अनन्ततेजसः वचनानि श्रुत्वा, शुकः अरनिसम्भवः, महतेजसा प्रत्युवाच— “धर्मज्ञ, एष मे मनसि मिथ्या इव दृश्यते—विदेहः जीवन्मुक्त इति कथ्यते, स तु राज्यं प्रमोदेन पालयति। जनकः स राजा, बन्ध्यापुत्रवत्, राज्यं पालयति—कथम्? एष मम विस्मयजनकः संशयः। “द्रष्टुम् इच्छामि तं राजानं विदेहं, राजर्षिसत्तमम्; कथं स संसारस्थितोऽपि, पङ्कजलमिव पद्मपत्रम्, स्थितः?” एवं भागवतपुराणस्य महात्म्यं, महालक्ष्म्याः रहस्योपदेशं, विष्णोः स्तवनं, ब्रह्मनारदव्यासनां संवादं, शुकस्य संशयं च व्यासस्य उपदेशं च, एकस्मिन्नेव प्रवाहेण प्रतिपादितम्।