जाम्बवतः वचः श्रुत्वा भगवान् श्रीकृष्णः तं क्षमापयन् उवाच—"भोजनकृत्याय अस्माकं आगमनम्, हे भल्लूकाधिप, अस्य रत्नस्यार्थं वयं गुहां प्राप्ताः।" ततो जाम्बवत् स्वपत्नीं, दिव्यं नारदं मुनिं, श्रीकृष्णं च आदाय, हर्षपूर्णचित्तः स्वकन्यां जाम्बवतीं श्रीकृष्णाय समर्पयामास, स्यamantकं रत्नं च तस्मै दत्तवान्। श्रीकृष्णः तां पत्नीत्वेन स्वीकृत्य, रत्नं कण्ठे धारयन्, भल्लूकाधिपं विनयेन अभिवाद्य द्वारकां प्रतस्थे। यदा कथा समाप्ता, तदा वसुदेवः पुण्यात्मा ब्राह्मणान् भोजयित्वा विविधैः दानैः तान् तृप्तवान्। तस्मिन्नेव क्षणे ब्राह्मणैः आशीर्वचनं दत्ते, हरिः रत्नमालां धारयन्, पत्न्या सह आगतः। वसुदेवस्य पुरतः श्रीकृष्णं सह भार्यया दृष्ट्वा, सर्वे आनंदबाष्पपूरितलोचनाः परमं सुखं प्राप्तवन्तः। तदा दिव्यः नारदः मुनिः श्रीकृष्णस्य आगमने हृष्टः, वसुदेवं प्रणम्य, श्रीकृष्णः ब्रह्मसभां जगाम। यः शुद्धभक्त्या, निर्मलमना वा, हरिकथां शृणोति पठति वा, सः पापदोषनाशिनीं तां कथां श्रुत्वा सदा सुखमयः भवति, सर्वेषु कार्येषु सिद्धिं प्राप्नोति, अन्ते च मुक्तिपथं लभते। सूतः उवाच—"भोः ऋषिश्रेष्ठ, इदानीं अन्यां पुरातनकथां शृणु, यत्र अस्य देवीभागवतस्य माहात्म्यं गीयते।" कदाचित् कुम्भसम्भवः लोपामुद्रापतिः मुनिः कुमारं सम्पूज्य, तस्मात् नानाकथाः पप्रच्छ। तदा भगवाञ् स्कन्दः दानतीर्थव्रतमाहात्म्ययुक्ताः कथाः तस्मै शशंस। सः वाराणस्याः महिमानं, मणिकर्णिकायाः उत्पत्तिं, गङ्गायाः पुण्यस्थानानि च विस्तारतः कथितवान्। तदाकर्ण्य मुनिः तुष्टः पुनः कुमारं तेजस्विनं लोकक्षेमाय पप्रच्छ। अगस्त्यः उवाच—"हे तारकान्तक, देवीभागवतश्रवणविधिं मम कथय।" अयं भागवतपुराणं श्रेष्ठतमं, यत्र त्रैलोक्यजननी साक्षात् स्तूयते। स्कन्दः उवाच—"श्रीभागवतमाहात्म्यं विस्तरेण कः वर्णयितुं क्षमः? शृणु, संक्षेपेण कथयामि। या सा सनातनी सच्चिदानन्दरूपा जगज्जननी, सा तत्र साक्षात् वर्तते, भोगमोक्षप्रदायिनी। अतः हे मुने, देवीभागवतं तस्याः वाङ्मयस्वरूपं; तस्य श्रवणेन वा पठनं वा, लोके किञ्चिदपि दुर्लभं नास्ति।" "विवस्वतः पुत्रः श्राद्धदेवः नाम राजा सन्, सुताभावेन वसिष्ठेन उपदिष्टः यज्ञं अकरोत्। तस्य पत्नी श्रद्धा होत्रे प्रार्थयामास—'मम कन्या जायेत, उपायः क्रियताम्।' होता मनसा कन्यां हविषि न्यवेदयत्; तस्मात् अनियमेन एका कन्या इला नाम जाता। तां दृष्ट्वा राजा सशोकः गुरुम् अपृच्छत्—'कथमयं भावभङ्गः जातः?' मुनिः तदाकर्ण्य, होत्रा कृतं दोषं विज्ञाय, इलायाः पुंत्त्वकामनया भगवतः शरणं जगाम। तदा मुनितपसा च परमेश्वरानुग्रहात्, इला सर्वलोकसाक्षिणी पुंस्त्वं प्राप्तवती। गुरुणा दीक्षितः सुद्युम्नः मनोः पुत्रः, नद्यः यथा सिन्धुं, तथा विद्यायाः निधिः अभवत्।" "कालान्तरे सुद्युम्नः युवावस्थां प्राप्तः, सिन्धुहयमारूढः शिकारार्थं वनं जगाम। वनात् वनं भ्रमन्, सः स्वपार्षदैः सह बहु विचरन्, दैवयोगात् हिमाद्रेश्चरणे वनं प्रविवेश। तस्मिन्नेव काले तत्र देवदेवः शङ्करः अपर्णया सह क्रीडां कुर्वन् आसीत्। तदा शिवदर्शनकाङ्क्षिणः ऋषयः तत्र आगच्छन्; तान् दृष्ट्वा गिरिजा लज्जिता बभूव। तौ रममाणौ दृष्ट्वा योगिनः वैकुण्ठं जग्मुः। तदा प्रियया सह एकान्तकामः शिवः तद्वनं शप्तवान्—'अद्यप्रभृति यः कश्चन पुरुषः अत्र प्रविशेत्, स स्त्री भविष्यति।' तस्मात् कालात् तद्वनं पुरुषैः वर्जितम्। सुद्युम्नः तत्र प्रविश्य उत्तमा स्त्री बभूव।" "तस्याः अश्वाः अपि कदलीमृग्याः, अनुचराः अपि स्त्रियः जाताः; सा विस्मिता, सा रम्या स्त्री वने वने विचचार। कदाचित् सा बुधस्य आश्रमं समुपेत्य, सर्वाङ्गसुन्दरी, उन्नतस्तनयुगला, बिम्बाधरजस्रदन्तपङ्क्तिः, सुमुखी, कमललोचना, तां दृष्ट्वा कामबाणविद्धः सोमपुत्रः बुधः ताम् अकाङ्क्षत्। सा अपि सुकेशिनी, सोमपुत्रं बुधं कामयामास। ततः सा तस्मिन्नेव आश्रमे तेन सह रममाणा वसती। कालान्तरात् बुधः मित्रावरुणसम्भवः, तस्यां पुरूरवं नाम पुत्रं उत्पादितवान्।" "काले गच्छति, सा स्वपूर्वजीवनं स्मृत्वा विषण्णा, बुधाश्रमात् निर्गत्य, गुरोः वसिष्ठस्य आश्रमं प्रपेदे। तत्र साष्टाङ्गं प्रणम्य, कृतान्तं निवेद्य, पुंत्त्वप्राप्तये शरणं जगाम।