सूतः उवाच — एवम् उर्वशीकथा सर्वा विस्तीर्णा वेदेषु यथा, संक्षेपेण मया निवेदिता। ततः कदाचित् व्यासः तां दिव्यां अप्सरसम्, मदनमत्तनयनां, दृष्ट्वा चिन्तायाम् अभवत् — "किं कर्तव्यम्? एषा दिव्या कन्या, अप्सरसः, मम न योग्याऽस्ति।" व्यासः एवं मनसि विचिन्तयन्, ताम् अप्सरसम् दृष्ट्वा, सा भीता अभवत्; शङ्किता, यद् व्यासः किमपि शापम् दास्यति। ततः सा अप्सराः, भीत्या कम्पमाना, शुक्याकारम् गृहीत्वा, तत्र वनात् निर्गता; कृष्णः ताम् पक्षिणीमिव दृष्ट्वा विस्मितः अभवत्। व्यासस्य देहे केवलं तस्याः दर्शनात् कामः उत्पन्नः; तस्य मनः अत्याश्चर्येण पूर्णम् अभवत्, सर्वाङ्गेषु च विस्मयः। किन्तु महर्षिः, महान् आत्मनिग्रहः कृत्वा, मनः संयन्तुम् अयत्नं अकरोत्; तथापि व्यासः मनः न संयन्तुम् अशक्नोत्, यत् मनः असंयमितम् अभवत्। पुनः पुनः प्रयत्नं कृत्वा अपि, व्यासः, घृताच्याः मोहितम् मनः, भाग्येन तद् न संयन्तुम् अशक्नोत्। ततः, महर्षिः अग्निं मन्थयन्, अग्निसम्भवाय, तस्मिन् वने तस्य वीर्यं आकस्मात् पतितम्। तस्मिन् वीर्यपातं चिन्तयन् न, सः दारुयुग्मं मन्थयन् अग्निसम्भवाय प्रवृत्तः। तस्मात्, व्यासस्य रूपसम्पन्नः पुत्रः शुकः जातः। तस्य दारुयुग्मात् जातः बालः, यथा यज्ञे हविः दत्ते अग्निः दीप्तिमान् भवति, तथा आश्चर्यं जनयन् प्रादुरभवत्। व्यासः पुत्रम् दृष्ट्वा, अत्युत्तमं विस्मयम् अनुभूतवान्; किम् इदम् इति विचिन्त्य, शिवस्य वरं स्मृतवान्। शुकः दारुयुग्मात् जातः, स्वदीप्त्या दीप्तिमान्, अग्निसदृशः अभवत्। ततः व्यासः तं हर्षपूर्णं पुत्रम्, दिव्यतेजसम्, गृह्य द्वितीयम् गार्हपत्याग्निमिव दृष्टवान्। ततः व्यासः पर्वतात् आगत्य, शुकम् गङ्गायाः जलैः स्नापितवान्; तस्मिन् बालके दिव्यः पुष्पवर्षः आकाशात् अभवत्, यत्र तपस्विनः समागच्छन्। व्यासः तस्य महात्मनः सर्वाणि जातकर्माणि अकरोत्; दिव्याः दुन्दुभयः निनदितवन्तः, अप्सरसः नृत्यं कृतवन्तः। गन्धर्वाधिपतयः — विश्वावसु, नारदः, तुम्बुरुः — हर्षेण गायनम् अकरोत्, शुकस्य जन्मोत्सवे। सर्वे देवाः, विद्याधराः च, व्यासस्य दिव्यपुत्रम् दारुयुग्मात् जातम् दृष्ट्वा, सन्तुष्टाः स्तुतिं कृतवन्तः। आकाशात् शुकाय दण्डः, कृष्णाजिनम्, दिव्यः कमण्डलुः च अवतीर्णः। स बालः, दीप्तिमान्, जातः, तत्क्षणात् एव वर्धितः; व्यासः, विद्या-अधिगम-विद्, तस्य उपनयनम् अकरोत्। शुकस्य जन्मसमये, वेदाः सर्वगुह्यैः सह, तं महात्मानम् उपगच्छन्, यथा तस्य पितरम्। घृताच्याः शुक्याकारः जन्मे दृष्टः अतः, व्यासः तं पुत्रम् 'शुक' इति नाम दत्तवान्। ततः व्यासस्य पुत्रः बृहस्पतिम् आचार्यं कृत्वा, विधिवत् ब्रह्मचर्यव्रतम् आस्थाय, सर्वाणि वेदानि गुह्यसमूहैः सह, धर्मशास्त्राणि च, गुरुकुले अधीतवान्। आचार्याय दक्षिणां दत्त्वा, शुकः स्नातकः भूत्वा, पितुः कृष्णद्वैपायनस्य समीपम् आगतः। व्यासः शुकम् आगतम् दृष्ट्वा, प्रेम्णा उत्साहेन च उत्थाय, पुनः पुनः आलिङ्ग्य, शिरसि घ्राणम् अकरोत्। व्यासः तस्य कुशलं, अध्ययनं च पृष्ट्वा, सान्त्वयन्, तं शुभाश्रमस्थले स्थापितवान्। ततः व्यासः शुकस्य विवाहं विचिन्त्य, शीघ्रं ऋषिपुत्र्याः रूपवतीं कन्यां वरयितुम् अकरोत्। व्यासः शुकम् उवाच — "वेदं धर्मशास्त्राणि च अधीतवान् असि, हे पापरहित! बुद्धिमन्, कन्यां गृह्य गृहस्थाश्रमं प्रविश।" "गृहस्थत्वम् प्राप्य, देवपितृणाम् पूजनं कुरु; पुत्रप्राप्त्या मां ऋणात् विमोचय।" "अपुत्रस्य न भाग्यं, न स्वर्गः, किमपि नास्ति; तस्मात्, हे महाभाग, अद्य गृहस्थाश्रमं प्रविश।" "गृहस्थत्वेन मां सन्तुष्टं कुरु, शुक, पुत्र; महान् आशां पूरय, हे बुध।" "दुष्करं तपः कृत्वा, मातृहीनः जातः असि, दिव्यरूपधारिन्; पितरं रक्ष, शुक।" सूतः उवाच — व्यासः एवं वदन्, शुकः आगतः, उत्तरम् अकरोत्; विरक्तः अपि, पितरं आत्मवत् भक्तः अभवत्। शुकः उवाच — "किं एतत् वदसि, धर्मविद्, वेदव्यास, बुध? शिष्यः तव, सत्यं उपदिश; आज्ञापयन् तव आज्ञा कर्तुम् उद्यतः अस्मि।" व्यासः उवाच — "तव कृते, पुत्र, शतवर्षं तपः अकरम्; शिवम् उपास्य, महान् कष्टेन त्वं प्राप्तवान् अस्मि।" "राज्ञः अभ्यर्थ्य, धनम् दास्यामि; यौवनम् प्राप्त्वा, सुखं भुङ्क्ष्व, हे महाबुद्धे।" शुकः उवाच — "किम् मानवलोके सुखम् अन्ववायम् अस्ति? वद, पितः। दुःखस्पृष्टम् सुखम् बुधाः न सुखम् मन्यन्ते।" "यदि पत्नीं गृह्णीयाम्, हे महाभाग, तस्या वशं गच्छेयम्; परवशस्य किम् सुखम्, विशेषतः स्त्रियाः जितस्य?" "यः लोहकाष्ठबन्धनैः बद्धः, सः कदाचित् विमुक्तः भवति; किन्तु पुत्रपत्नीबन्धनैः बद्धः कदापि न विमुक्तः।" "एषः देहः मलमूत्रसम्भवः, तथा स्त्रियाः अपि; ब्राह्मणश्रेष्ठ, कः बुधः तत्र रमणीयता इच्छेत्?" एवं व्यासशुकयोः संवादः पवित्रः अभवत्; शुकः पितरं धर्मयुक्तं, तत्त्ववित्, श्रद्धया पप्रच्छ; पितृपुत्रयोः संवादः, ज्ञानवैराग्ययुतः, तपोदीप्तः, महर्षिः शुकस्य जन्मकथा च, दिव्यैः घटनाभिः संयुक्तः, इति।