महान्यया देवीया वरदानश्रवणेन, यः गर्गगुरोः सुखायासीत्, तदाकर्ण्य सः स्वपत्नी सहितः परमं हर्षं प्राप्तवान्। तस्मादारभ्य, हे दिव्यर्षे, अहं देवीमहिमानं जानामि, यं त्वत्तः अपि अधुनापि श्रुतवानस्मि। अतः प्रभो, त्वमेव देवीभागवतं श्रोतव्यं पठय; सौभाग्येन मम समीपं गतोऽसि, करुणासिन्धो, हे महर्षे। वासुदेववचनं श्रुत्वा, नारदः प्रमुदितचित्तः, शुभदिने शुभनक्षत्रे कथनारम्भं चकार। तदा विघ्ननिवारणाय द्विजो नवाक्षरीमन्त्रं च मार्कण्डेयपुराणोक्तं स्तोत्रं च जपन्, कथायाः आरम्भं कृतवान्। प्रथमस्कन्धादारभ्य, वासुदेवः भक्त्युत्कर्षेण श्रीनारदमुखोद्गतं भागवतामृतं श्रावयामास। नवमे दिवसे, यदा कथा समाप्ता, तदा वासुदेवः सन्तुष्टः पुस्तकं वक्तारं च पूजयामास। तदा गुहायां, कृष्णस्य जाम्बवता सह युद्धे, कृष्णप्रहारैः जाम्बवत् शरीरश्रमं प्राप्य स्मृतिं पुनः प्राप्तवान्। सः भगवन्तं प्रणम्य, सपराधं क्षमां याचितवान्, भक्तिसंयुक्तः। स उवाच—त्वां रघूनां श्रेष्ठं जानामि, यः कोपेन सरितां पतिं कम्पितवान्, लङ्कायां रावणं च सैन्यसहितं नाशितवान्। स एव त्वं कृष्णरूपेण आगतः; मम अपराधं क्षमस्व, प्रभो। किं कर्तव्यं मया, तद् वद—सर्वदा तव दासोऽस्मि। जाम्बवतवचनं श्रुत्वा, जगन्नाथः उवाच—'हे ऋक्षराज, अस्माकं गह्वरागमनं स्यमन्तकरत्नार्थमेव।' ततः स्वपत्नीं नारदं च श्रीकृष्णं च सस्मितः, ऋक्षराजः जाम्बवतीं कन्यां श्रीकृष्णाय ससम्मानं दत्तवान्, रत्नं च समर्पितवान्। तां पत्नीं कृत्वा, रत्नं कण्ठे धारयित्वा, कृष्णः ऋक्षराजं सम्यक् प्रणम्य द्वारकां प्रति प्रस्थितः। कथासमाप्तिदिने, वासुदेवः सत्त्वसम्पन्नः ब्राह्मणान् भोज्यं दत्त्वा दानैः तान् तुष्टवान्। तस्मिन्नेव क्षणे, ब्राह्मणानां आशीर्वचनसमये, हरिः रत्नमालां धारयन्, भार्यया सहितः, आगतः। कृष्णं भार्यया सह दृष्ट्वा, वासुदेवपुरोगमाः सर्वे, हर्षाश्रुपूर्णलोचनाः, परमं सुखं प्राप्तवन्तः। तदा नारदः कृष्णागमनात् प्रमुदितः, वासुदेवं सम्पूज्य, कृष्णः ब्रह्मसभा गच्छित्वा स्थितः। यः शुद्धभक्त्या विशुद्धचित्तः हरिचरितं पठति वा शृणोति वा, सः पापकीर्तिनाशनं सदा सुखमयः भवति, सर्वाभीष्टसिद्धिं लभते, अन्ते च मुक्तिपथं प्राप्नोति। सूतः उवाच—अथ, हे मुनिश्रेष्ठ, अन्यां प्राचीनां कथां शृणु, यत्र अस्य देवीभागवतस्य माहात्म्यं गीयते। एकदा लोपाामुद्रापतिः कुम्भसंभवः मुनिः कुमारं पूजयित्वा तं नानाकथाः पृष्टवान्। तदा भगवान् स्कन्दः तस्मै दानतीर्थव्रतमाहात्म्ययुक्ताः कथाः न्यवेदयत्। ततः सः वाराणस्याः माहात्म्यं, मणिकर्णिकायाः उत्पत्तिं, गङ्गातीर्थानि च विस्तारतः उक्तवान्। तच्छ्रुत्वा मुनिः तुष्टः पुनः कुमारं महातेजसं जगद्भूतये पप्रच्छ। अगस्त्य उवाच—हे तारकान्तक, कथं श्रवणविधिं देवीभागवतस्य वद। एष पुराणः देवीभागवताख्यः परमोत्कृष्टः, यत्र त्रैलोक्यजननी साक्षात् स्तूयते। स्कन्द उवाच—को हि श्रीभागवतस्य माहात्म्यं विस्तार्य वक्तुं शक्नोति? शृणु, ब्रह्मन्, संक्षेपेण कथयामि। या सा नित्याऽस्ति, सत्चित्सुखरूपिणी, जगन्माता, सा अत्र साक्षात् वर्तते, भोगमोक्षप्रदा च। तस्मात्, मुनिवर, देवीभागवतं तस्या वाङ्मयस्वरूपम्; तस्य पाठेन वा श्रवणेन वा, लोके किंचिदपि दुरलभं नास्ति। विवस्वतः पुत्रः श्राद्धदेवः नाम, सुताभावेन वसिष्ठाज्ञया यज्ञं कृतवान्। तस्य पत्नी श्रद्धा होतारं प्रार्थयामास—'मम कन्या जायेत, उपायः क्रियताम्।' होतारः मनसा कन्यां हविषि न्यवेदयत्; तेन व्यतिक्रमात् कन्या इला नाम जाताऽभवत्। राजा कन्यां दृष्ट्वा, मनसि क्लेशेन गुरुम् अपृच्छत्—'भगवन्, किमिदं संकल्पविप्रतिपत्तिः?' तच्छ्रुत्वा, मुनिः चिन्तयन्, होतृदोषं विज्ञाय, ईश्वरं शरणं गतः, इलायाः पुंस्त्वं कामयन्। तपसा मुनेशः, परमेश्वरस्य कृपया, इला सर्वलोकसाक्षिणि पुंस्त्वं प्राप्तवान्। गुरुना दीक्षितः, मनोः सुतः सुद्युम्नः, सर्वविद्यायाः निधिः, यथा सिन्धुः नद्यः। ततः कालेन, युवान् सुद्युम्नः, सिन्धुहयमारुह्य, मृगयार्थं वनं प्रविष्टः। वनाद् वनं भ्रमन्, स्वसैन्येन सह बहु विचरन्, दैवयोगात् हिमाद्रेश्चरणे वनं प्रविष्टः। तत्र तदा, देवदेवः शङ्करः, अपर्णया सह रममाणः सन्, तिष्ठति स्म। तदा शिवार्चनकाङ्क्षिणः मुनयः तत्र आगतः; तान् दृष्ट्वा, गिरीजा लज्जिता बभूव।