हरिः, दुःखविमुक्त इव, अत्यन्तं स्पृहयन् तव पादस्पर्शं याचते स्म, चिरन्तनः पुरुषः तेन प्रमोदं लभते स्म। तथापि, त्वयि क्रुद्धायां, तव पादे भक्तानपि त्वं ताडयसीति दृश्यते, यदा सर्वदेवैरभ्यर्चितः पतिः तव, प्रेमवशेन संतप्तः दृश्यते। हे देवि, त्वं सदा तस्य विशालशान्तवक्षसि शय्यासने विद्यते, यथा घननीलमेघे विद्युत् शोभते। स एव जगन्नाथः अपि, किं न तव वाहनः? जननि, यदि त्वं कोपात् मधुसूदनं परित्यजेत्, स पूज्यमानोऽपि निःशक्त एव स्यात्; यतः लोकाः शान्तं, श्रीविहीनं, सर्वगुणरहितं पुरुषं स्वजनमपि परित्यजन्ति, इति दृश्यते। ब्रह्मादीनां देवगणानां किं वदामि—युवतिनां वा किं पुनः? ये पुरुषाः दिवानिशं तव पदपद्माश्रयणं कुर्वन्ति, त एव तव शक्त्या समर्थाः भवन्ति; अनन्तशक्ते! तव महिमानं किं वर्णयामि? मम निश्चयो नास्ति त्वं पुरुषः वा न पुरुषः वा, हे देवि; गुणातीतरूपेण गुणात्मिकया च त्वं प्रकटसे। अहं सदा भक्त्या त्वां नमामि, त्वयि अविचलां भक्तिं च वाञ्छामि, जननि। एवं स्तुत्वा, राजा तस्याः शरणं ययौ; देवी तुष्टा सती तं स्वसाक्षात्कारं दत्तवती। तस्याः प्रसादेन सुद्युम्नः परमं दुर्लभं स्थितप्रज्ञत्वं प्राप्तवान्, यद् ऋषिभिरपि दुरापम्। सुद्युम्ने स्वर्गं गते, सुतः पुरूरवाः राज्यं प्राप्य तत्र धर्मात्मा, सुन्दरः, प्रजासुखनिरतः च राजा अभवत्। सः प्रतिष्ठानायां रमणीयायां पुरीं सर्वमान्यं शासनं स्थापयामास; सर्वधर्मविद्, प्रजापालनरतः सः। सः गूढमन्त्रः, परलोकविद्, नित्यशक्तियुतः, परमेश्वरः अभवत्। सः साम-दानादीन् उपायान् वशे स्थापयित्वा, वर्णाश्रमधर्मान् स्थापयन् राज्यं पालयामास। स राजा नानायज्ञान् कृत्वा, विपुलं दानं दत्त्वा, शुद्धदानानि च अकरोत्। तस्य रूपं, गुणाः, दानशीलता, स्वभावः, ऐश्वर्यं, वीर्यं च श्रुत्वा, उर्वशी तेन मोहिताभवत्, तम् एव पतिं काङ्क्षन्ती। ब्रह्मशापपीडिता सा दिव्याङ्गना मनुष्यलोके प्रविश्य, धर्मिष्ठं तं राजानं चिन्तयन्ती, अहं तम् एव पतिं वृषलमिव वरयामि इति मनसि कृत्वा तत्र स्थितवती। सौम्ये! एते मे द्वौ मेषकौ रक्षितव्यौ, इति तेन सह नियमं कृत्वा उर्वशी तत्र स्थितवती। मम भोजनं सदा घृतमेव, अन्यन्न न मम, च, हे महाबाहो, त्वं मां नग्नां न द्रष्टव्यः, केवलं संयोगे एव। यदि एष नियमः लङ्घ्यते, तर्हि त्वां परित्यज्य गमिष्यामि, इति निश्चयं उक्तवती। राजा तस्याः इच्छायाः वचः स्वीकृत्य, शापस्य परिणामार्थं सा नियमबद्धा तत्र वसति स्म। ततः स राजा, उर्वश्यामग्नः, वर्षाणि बहूनि कामवशात् धर्मादिकं विस्मृत्य, केवलं रमणीयेषु कालेषु निमग्नः अभवत्। तस्य चित्तं केवलं तस्यां नितरां स्थितम्; विना तया, क्षणमपि न सहेत, मोहवशात्। एवं वर्षाणां समाप्तौ, स्वर्गे स्थितः इन्द्रः उर्वशीं न प्रत्यागतम् इति दृष्ट्वा, गन्धर्वान् सम्बोधितवान्—"हे गन्धर्वाः! सर्वे मिलित्वा उर्वशीं आनयत; सा निश्चिते काले राजगृहात् नीताऽभवत्।" "मम गृहम् उर्वश्यां विना न शोभते; यथाकथञ्चित् तां कामिनीं पुनरानयत।" इति उक्त्वा, विश्वावसुना नीताः गन्धर्वाः रात्रौ तमसि तत्र आगच्छन्। तत्र, वनान्तरे रममाणौ तौ देवौ दृष्ट्वा, तौ गृहीत्वा, आकाशमार्गे नीतवन्तः; तदा तौ बालकौ आक्रन्दन्। तयोः क्रन्दनं श्रुत्वा, उर्वशी स्वसुतवत् तयोः शोकात् क्रुद्धा, राजानमुवाच—"एष मया कृतः नियमः।" "त्वयि विश्वस्यानया, अहं नष्टा; चौरैः मम शिशू वनात् नीतौ। त्वं स्त्रीसङ्गे रमसे, पुत्रयोः अपगमेऽपि।" "अयं दुर्जनः, निर्बलः, वीर्यं गर्वयति, मया नष्टा; अद्य मम प्रियौ पुत्रौ वनात् नीतौ।" तस्याः एवं विलपन्त्याः राजा मोहं गम्य नग्नः शीघ्रं तामन्वधावत्। राजगृहे, गन्धर्वैः विद्युत्प्रभया प्रकाशिते, राजा नग्नः तया गन्तुकामया दृष्टः। वनात् निर्गत्य, गन्धर्वाः सर्वे गता; राजा श्रान्तः, नग्नः, तौ बालकौ गृहीत्वा स्वगृहं ययौ। उर्वशीं गतम् आलोक्य, राजा महाशोके विललाप; सा पतिं नग्नं दृष्ट्वा, सती गता। राजा स्वयं ग्रामान् ग्रामान् विचरन्, विलपन्, चित्तविक्षिप्तः, दुःखितः, कामवशात् विवशः अभवत्। स पृथिवीं सञ्चरन्, कुरुक्षेत्रे तां दृष्ट्वा, तां दृष्ट्वा, स राजा हृष्टमुखः इदं वचनं उवाच— "हा प्रिये, तिष्ठ, तिष्ठ! अस्मिन घोरे स्थले मां न परित्यज; अहं त्वदेकपत्नीव्रतः, निर्दोषः।" "इह मम देहः पतिष्यति, त्वया दूरं नीतः; श्वगृध्राः तं खादिष्यन्ति, त्वया परित्यक्तः।" एवं विलपन्तं राजानं, दुःखितं, शोच्यं, श्रान्तं, कामार्तं, विवशं च दृष्ट्वा, उर्वशी तं उवाच— "मूढोऽसि, राजसिंह! तव बुद्धिः कुत्र गता? स्त्रीषु मित्रं नास्ति, यथा वृकाणां तथैव।" "स्त्रीषु, चोरेषु, राजसु च विश्वासः न कर्तव्यः; गृहं गच्छ, सुखं रमस्व, मनः दुःखं मा गमय।" एवं उपदिष्टः स राजा, स्त्रीस्नेहबद्धः, मोहात् न बुबोध; कामिनीवशात् स महाशोके पतितः।