स राजा सुद्युम्नः काननं रमणीयं विविधवृक्षसमाकीर्णं समुपेत्य, तत्र नारदात् परमं नवाक्षरमन्त्रम् अलभत। स तु मन्त्रं प्रेम्णा परिपूर्णहृदयः अतिशयेन जपन्, गुणयुता सा भगवती, त्रात्री, शुभदा, तेन तुष्टा अभवत्। ततः सा देवी, सिंहासना, दीप्तिमती, सुरूपा, वारुणीमदविह्वला, प्रमदोल्लासितलोचना, तस्य पुरतः प्रकटिता। तस्य दिव्यं रूपं दृष्ट्वा, प्रेम्णा पूरितनयनः, स जगतः जननीं शिरसा नमस्कृत्य हृष्टः स्तोतुं प्रववृते। इला उवाच— हे देवि, तव यं ख्यातं दिव्यरूपं दृष्टवानस्मि, यः सर्वलोकहिताय योग्यः। त्वं कमलदलायतपादे, देवगणैः सेव्यमाने, कामदायिनि, मातः, मोक्षप्रदायिनि, नमामि। को हि त्वां, मातः, अस्मिन्लोके जानाति, या त्वं मानुषरूपं धारयसि? ऋषयः अपि सर्वे देवाश्च त्वया मोहिताः। तव ऐश्वर्यं सर्वं दीनानुग्रहं च दृष्ट्वा, अहं विस्मितः अस्मि। शम्भुः, हरिः, पद्मयोनिः, मघवान्, सूर्यः, धनदः, वह्निः, वरुणः, पवनः, सोमः, वासवाश्च अपि तव शक्तिं न जानन्ति। गुणहीनः मानवः कथं तव गुणान् वेदितुं शक्नुयात्? विष्णुः अपरिमिततेजाः त्वां प्रत्यक्षं सत्त्विक्यां, समुद्भवां, सर्वदायिनीं वेत्ति। राजसीं उमां, तामसीं वा वेदवतीं त्वां कः वेद? गुणातीतां त्वां तु न कश्चन वेत्ति। अहं तु मूढधीः अल्पबलश्च, त्वं तु परमकुशलमयी, मयि अनुग्रहं कुर्वती। जानामि, भवानि, तव क्रियाः करुणया पूरिताः, भक्तियुक्तानां त्वं दयां दर्शयसि। हरिः च पद्मयोनिश्च त्वां सेवेताम्, ततोऽपि मधुसूदनः न तुष्टिं लभते। आदिपुरुषः तव पादौ वह्निना शुद्धयति, हस्तेन च तान् शुभान् करोति। हरिः तव पादस्पर्शकामः दुःखमुक्तवत् इच्छति, आदिपुरुषः च तत्र हृष्यति। त्वं कोपिता सति, भक्तानपि तव पादमूले स्थितान् ताडयसि, यदा तव पतिं सर्वदेवोपगीतं कामपीडितं पश्यसि। हे देवि, स तव विशालशान्तवक्षसि शय्या इव नित्यं वससि, मेघघनायां विद्युत् इव शोभमानया। स च लोकनाथः अपि तव वाहनः नु? मातः, यदि त्वं कोपात् मधुसूदनं त्यजसि, तर्हि स पूजितोऽपि शक्तिहीनः भवति; यतः, धैर्यहीनं, लक्ष्मीविहीनं, गुणरहितं च पुरुषं जनाः स्वजनमपि परित्यजन्ति। किं ब्रूमः ब्रह्मादीन् देवगणांश्च, किं तु युवतिषु? ये पुरुषाः अहर्निशं तव कमलपादयोः शरणं यान्ति, ते त्वया एव समर्थाः क्रियन्ते; तव महिमा का वाच्या, अनन्तशक्ते? अहं न निश्चितुं शक्नोमि, त्वं पुंसि वा न पुंसि वा, गुणवती निर्गुणा च। त्वां सदा भक्त्या नमामि, त्वत्प्रेम नित्यं मेऽस्तु। एवं स्तुत्वा राजा तस्याः शरणं ययौ; तुष्टा सा देवी तस्मै स्वसंयोगं ददौ। तस्याः प्रसादेन सुद्युम्नः परमं, स्थिरं, दुर्लभं मुनिभ्यः अपि, पदं प्राप। सुत उवाच— सुद्युम्नस्य स्वर्गारोहणानन्तरं, पुरूरवा राज्ये अभवत्; स धर्मात्मा, सुन्दरः, प्रजासुखे नित्यनिरतः। स प्रातिष्ठानाख्यायां पुरीं रम्यां, सर्वैः पूजितां, स धर्मवित्, प्रजापालनपरायणः, शासनं स्थापयामास। स सुप्तोपायः, परलोकविद्, नित्यशक्तियुतश्च, परमाधिपत्येन युक्तः। स च सामादिदानाद्युपायाः वशे कृत्वा, वर्णाश्रमान् स्वकर्तव्येषु स्थापयन् राज्यं शशास। स राजा नानायज्ञैः, विपुलदानैः, शुद्धदानैश्च, धर्मं चकार। तस्य रूपं, गुणाः, दानशीलता, स्वभावः, ऐश्वर्यं, शौर्यं च श्रुत्वा, उर्वशी तेन आकृष्टा, तं राजानं कामयामास। ब्रह्मशापपीडिता सा मानुष्यलोकं प्रविष्टा; स धर्मिष्ठं राजानं चिन्तयित्वा, तं पतिं वव्रे। सैवमङ्गीकृत्य, सा उत्तमा तत्र स्थित्वा, प्रोवाच— "राजन्, एते मे मेषशावकौ रक्षितव्यौ, त्वया सत्कारदायिन।" "मम भोजनं सदा घृतमेव, अन्यन्न मम न भवेत्; न च त्वं मां नग्नां पश्येयः, केवलं संयोगसमये एव।" "राजन्, यदि एषः नियमः लङ्घ्यते, तर्हि त्वां विहाय गमिष्यामि; सत्यं वदामि।" राजा तस्याः वाक्यं स्वीकृतवान्; सा च शापफलसिद्ध्यर्थं नियमबद्धा अभवत्। ततः स राजा उर्वश्यां संलग्नः, कामवशात् धर्मादिकं त्यक्त्वा, वर्षाणि बहूनि सुखेन निनाय। तस्य चेतः केवलं तस्यां लीनम्, वियोगे तस्याः क्षणमपि न सहते, परममोहितः। एवं वर्षेषु गतेषु, इन्द्रः स्वर्गे स्थित्वा, उर्वश्याः अनुप्राप्तिं दृष्ट्वा, गन्धर्वान् उवाच। "हे गन्धर्वाः, सर्वे, उर्वशीं आनयत; सा नियतसमये राजगृहात् नीतव्या।" "मम वासो उर्वश्यां विना न शोभते; यथाकथञ्चित् तां कामिनीं पुनरानयत।" एवं उक्त्वा, गन्धर्वाः विश्वावासुप्रमुखाः, रात्रौ तमसि, तत्र आगच्छन्। तत्र तौ देवौ वनमध्ये क्रीडन्तौ दृष्ट्वा, तौ जग्राहुः; तदा तौ आकाशे नीयमानौ रुरुदतुः। तयोः क्रन्दनं श्रुत्वा, स्वसुतवत्, उर्वशी कोपिता अभवत्, राजानं उवाच— "मया नियमः कृतः।" "त्वयि विश्वास्य, चौरैः मे पुत्रौ वनात् नीतौ; त्वं स्त्रियुक्तः स्थितः, पुत्रयोः वियोगे।" "अहं नष्टा अस्मि अयशस्येन निर्बलः वीर्यगर्विता; अद्य मे द्वौ प्रियसुतौ वनात् नीतौ।" तस्याः एवं विलपन्त्याः राजा मोहं गतो, नग्नः, तामनु धावन्। तत्र राजगृहे, गन्धर्वैः विद्युत्स्फुलिङ्गदीपिते, स राजा नग्नः तया द्रष्टुं इच्छन्त्या दृष्टः, या गन्तुमिच्छन्ती आसीत्।