ਸੂਰ੍ਯਵਂਸ਼ੋਦ੍ਭਵਾਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ਸੋਮਵਂਸ਼ਭਵਾ ਅਪਿ । ਮਨ੍ਵਾਦਯਸ਼੍ਚ ਯੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ
ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਚੰਦ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਲੇਖ ਕੀਤੇ ਮਨੂ ਆਦਿਕ—all ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯੇषਾਂ ਚੈਵ ਕਾ ਵਾਰ੍ਤਾ ਸਂਸਾਰੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । ਮਾਯਾਧੀਨਂ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸਦੇਵਾਸੁਰਮਾਨੁषਮ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ? ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਦੇਵਤਾ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਮਾਇਆ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਾਜਨ੍ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸਨ੍ਦੇਹੋऽਤ੍ਰ ਕਦਾਚਨ । ਦੇਹੀ ਮਾਯਾਪਰਾਧੀਨਸ਼੍ਚੇष੍ਟਤੇ ਤਦ੍ਵਸ਼ਾਨੁਗਃ
ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਾ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰ; ਜਿੰਦ ਮਾਇਆ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਾ ਚ ਮਾਯਾ ਪਰੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਸਂਵਿਦ੍ਰੂਪੇऽਪਿ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਤਦਧੀਨਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤਾ ਚ ਤੇਨ ਜੀਵੇषੁ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਉਹ ਮਾਇਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਤੇ ਉਸ ਵਲੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ।
ਤਤੋ ਮਾਯਾਵਿਸ਼ਿष੍ਟਾਂ ਤਾਂ ਸਂਵਿਦਂ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰੀਮ੍ । ਮਾਯੇਸ਼੍ਵਰੀਂ ਭਗਵਤੀਂ ਸਚ੍ਚਿਦਾਨਨ੍ਦਰੂਪਿਣੀਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਵਿਲੱਖਣ, ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਪਰਮ ਮਾਲਕਾ, ਭਗਵਤੀ, ਮਾਇਆ ਦੀ ਮਾਲਕਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਸਤ, ਚਿਤ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਧ੍ਯਾਯੇਤ੍ਤਥਾਰਾਧਯੇਚ੍ਚ ਪ੍ਰਣਮੇਚ੍ਚ ਜਪੇਦਪਿ । ਤੇਨ ਸਾ ਸਦਯਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਮੋਚਯਤ੍ਯੇਵ ਦੇਹਿਨਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਜਪ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਦਇਆਲੂ ਹੋ ਕੇ ਜਿੰਦ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਮਾਯਾਂ ਸਂਹਰਤ੍ਯੇਵ ਸ੍ਵਾਨੁਭੂਤਿਪ੍ਰਦਾਨਤਃ । ਭੁਵਨਂ ਖਲੁ ਮਾਯਾ ਸ੍ਯਾਦੀਸ਼੍ਵਰੀ ਤਸ੍ਯ ਨਾਯਿਕਾ
ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਦੇਣ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਜਗਤ ਮਾਇਆ ਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਮਾਲਕਾ ਹੈ।
ਭੁਵਨੇਸ਼ੀ ਤਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਦੇਵੀ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਸੁਨ੍ਦਰੀ । ਤਦ੍ਰੂਪੇ ਯਦਿ ਸਕ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਚ੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਭੂਮਿਪਤੇ ਸਦਾ
ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਲਕਾ, ਦੇਵੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ, ਰਾਜਾ—
ਮਾਯਯਾ ਕਿਂ ਭਵੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸਦਸਦ੍ਭੂਤਯਾ ਨृਪ । ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਾਯਾਨਿਰਾਸਾਰ੍ਥਂ ਨਾਨ੍ਯਦ੍ਵੈ ਦੇਵਤਾਨ੍ਤਰਮ੍
ਮਾਇਆ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਉਥੇ ਅਸਲ ਜਾਂ ਝੂਠੀ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸਮਰ੍ਥਂ ਤੁ ਵਿਨਾ ਦੇਵੀਂ ਸਚ੍ਚਿਦਾਨਨ੍ਦਰੂਪਿਣੀਮ੍ । ਤਮੋਰਾਸ਼ਿਂ ਨਾਸ਼ਯਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਤਂ ਨੈਵ ਤਮੋ ਭਵੇਤ੍
ਜੋ ਸਤ, ਚਿੱਤ ਤੇ ਆਨੰਦ ਰੂਪ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਾਇਆ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਹਨੇਰਾ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਕਿਨ੍ਤੁ ਭਾਨੁਪ੍ਰਭਾਚਨ੍ਦ੍ਰਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਵਹ੍ਨਿਪ੍ਰਭਾਦਯਃ । ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਾਯੇਸ਼੍ਵਰੀਮਮ੍ਬਾਂ ਸ੍ਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਂ ਤੁ ਸਂਵਿਦਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਾਇਆ ਦੀ ਮਾਲਕ, ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਆਰਾਧਯੇਦਤਿਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਮਾਯਾਗੁਣਨਿਵृਤ੍ਤਯੇ । ਇਤਿ ਸਮ੍ਯਙ੍ਮਯਾਖ੍ਯਾਤਂ ਵृਤ੍ਰਾਸੁਰਵਧਾਦਿਕਮ੍
ਮਾਇਆ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾਸੁਰ ਦੇ ਵਧ ਤੇ ਹੋਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।
ਯਤ੍ਪृष੍ਟਂ ਰਾਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਕਿਮਨ੍ਯਚ੍ਛ੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ । ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਧੋऽਯਂ ਪੁਰਾਣਸ੍ਯ ਕਥਿਤਸ੍ਤਵ ਸੁਵ੍ਰਤ
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਪੁੱਛਿਆ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਧਰਮਵਾਨ ਜੀ।
ਯਤ੍ਰ ਦੇਵ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਮਹਿਮਾ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣੋਪਪਾਦਿਤਃ । ਏਤਦ੍ਰਹਸ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੀਮਾਤੁਰ੍ਨ ਦੇਯਂ ਯਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਅਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਇਹ ਮਾਤਾ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣਾ।
ਦੇਯਂ ਭਕ੍ਤਾਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਯ ਦੇਵੀਭਕ੍ਤਿਰਤਾਯ ਚ । ਸ਼ਿष੍ਯਾਯ ਜ੍ਯੇष੍ਠਪੁਤ੍ਰਾਯ ਗੁਰੁਭਕ੍ਤਿਯੁਤਾਯ ਚ
ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਦੇਵੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸ਼ਿਸ਼, ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਭਗਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਇਦਮਖਿਲਕਥਾਨਾਂ ਸਾਰਭੂਤਂ ਪੁਰਾਣਂ ਨਿਖਿਲਨਿਗਮਤੁਲ੍ਯਂ ਸਪ੍ਰਮਾਣਾਨੁਵਿਦ੍ਧਮ੍ । ਪਠਤਿ ਪਰਮਭਾਵਾਦ੍ਯਃ ਸ਼ृਣੋਤੀਹ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ ਭਵਤਿ ਧਨਵਾਨ੍ਵੈ ਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ਮਾਨਵੋऽਤ੍ਰ
ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਕਸ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ—ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਧਨਵਾਨ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਉੱਚਾ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੂਤ ਉਵਾਚ - ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੈਤਾਂ ਤਾਪਸਾਦ੍ਦਿਵ੍ਯਾਂ ਕਥਾਂ ਰਾਜਾ ਮੁਦਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਵ੍ਯਾਸਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤਸੁਤਃ ਪੁਨਃ
ਸੂਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਤਪਸਵੀ ਤੋਂ ਸੁਣੀ ਦਿਵਿਆ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਧਰਮਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਫਿਰ ਵਿਅਸਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
ਜਨਮੇਜਯ ਉਵਾਚ - ਸ੍ਵਾਮਿਨ੍ ਸੂਰ੍ਯਾਨ੍ਵਯਾਨਾਂ ਚ ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਵਂਸ਼ਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ । ਤਥਾ ਸੋਮਾਨ੍ਵਯਾਨਾਂ ਚ ਸ਼੍ਰੋਤੁਕਾਮੋऽਸ੍ਮਿ ਸਰ੍ਵਥਾ
ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਤੇ ਚੰਦ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਕਥਯਾਨਘ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞ ਕਥਾਂ ਪਾਪਪ੍ਰਣਾਸ਼ਿਨੀਮ੍ । ਚਰਿਤਂ ਭੂਪਤੀਨਾਂ ਚ ਵਿਸ੍ਤਰਾਦ੍ਵਂਸ਼ਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ
ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਕਥਾ ਦੱਸੋ ਜੋ ਪਾਪ ਮਿਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਕਰਤਬ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।
ਤੇ ਹਿ ਸਰ੍ਵੇ ਪਰਾਸ਼ਕ੍ਤਿਭਕ੍ਤਾ ਇਤਿ ਮਯਾ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । ਦੇਵੀਭਕ੍ਤਸ੍ਯ ਚਰਿਤਂ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਕੋऽਸ੍ਤਿ ਵਿਰਕ੍ਤਿਭਾਕ੍
ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ; ਦੇਵੀ ਭਗਤ ਦੇ ਕਰਤਬ ਸੁਣ ਕੇ ਕੌਣ ਵਿਅਰਾਗੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ?
ਇਤਿ ਰਾਜਰ੍षਿਣਾ ਪृष੍ਟੋ ਵ੍ਯਾਸਃ ਸਤ੍ਯਵਤੀਸੁਤਃ । ਤਮੁਵਾਚ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਵਦਨੋ ਮੁਨਿਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਅਸਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੁਨੀ ਸਨ, ਖੁਸ਼ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ - ਨਿਸ਼ਾਮਯ ਮਹਾਰਾਜ ਵਿਸ੍ਤਰਾਦ੍ਗਦਤੋ ਮਮ । ਸੋਮਸੂਰ੍ਯਾਨ੍ਵਯਾਨਾਂ ਚ ਤਥਾਨ੍ਯੇषਾਂ ਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍
ਵਿਆਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮਹਾਰਾਜ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਹੋਰ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਨਾਭਿਸਰੋਜਾਦ੍ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਭੂਚ੍ਚਤੁਰਾਨਨਃ । ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤ੍ਵਾ ਸਮਾਰਾਧ੍ਯ ਮਹਾਦੇਵੀਂ ਸੁਦੁਰ੍ਗਮਾਮ੍
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਨਾਭੀ ਦੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਚਾਰ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਨਮਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਮਹਾ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਪਾਉਣ ਔਖੀ ਹੈ, ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਤਪ ਕੀਤਾ।
ਤਯਾ ਦਤ੍ਤਵਰੋ ਧਾਤਾ ਜਗਤ੍ਕਰ੍ਤੁਂ ਸਮੁਦ੍ਯਤਃ । ਨਾਸ਼ਕਨ੍ਮਾਨੁषੀਂ ਸृष੍ਟਿਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹਃ
ਦੇਵੀ ਵਲੋਂ ਵਰ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਧਾਤਾ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ; ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ-ਮਹਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ।
ਵਿਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਬਹੁਧਾ ਚਿਤ੍ਤੇ ਸृष੍ਟ੍ਯਰ੍ਥਂ ਚਤੁਰਾਨਨਃ । ਨ ਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਜਗਾਮਾਸ਼ੁ ਰਚਿਤਾਪਿ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ
ਚਾਰ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਚੋਟੀ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਜਲਦੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ।
(ਸਸਰ੍ਜ ਮਾਨਸਾਨ੍ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਸਪ੍ਤਸਂਖ੍ਯਾਨ੍ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ) ਮਰੀਚਿਰਙ੍ਗਿਰਾਤ੍ਰਿਸ਼੍ਚ ਵਸਿष੍ਠਃ ਪੁਲਹਃ ਕ੍ਰਤੁਃ । ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚੇਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸਪ੍ਤੈਤੇ ਮਾਨਸਾਃ ਸੁਤਾਃ
ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ—ਮਰੀਚੀ, ਅੰਗਿਰਸ, ਅਤ੍ਰੀ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਪੁਲਹ, ਕਰਤੁ ਤੇ ਪੁਲਸਤਿਆ—ਇਹ ਸੱਤ ਹੀ ਮਨ-ਪੈਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।
ਰੁਦ੍ਰੋ ਰੋषਾਤ੍ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋऽਪ੍ਯੁਤ੍ਸਙ੍ਗਾਨ੍ਨਾਰਦੋऽਭਵਤ੍ । ਦਕ੍ਸ਼ੋऽਙ੍ਗੁष੍ਠਾਤ੍ਤਥਾਨ੍ਯੇऽਪਿ ਮਾਨਸਾਃ ਸਨਕਾਦਯਃ
ਰੁਦ੍ਰ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਗੋਦ ਤੋਂ ਨਾਰਦ ਜਨਮਿਆ। ਦਕਸ਼ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਵੀ, ਸਨਕ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਵਾਮਾਙ੍ਗੁष੍ਠਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਪਤ੍ਨੀ ਜਾਤਾ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ । ਵੀਰਿਣੀ ਨਾਮ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਪੁਰਾਣੇषੁ ਮਹੀਪਤੇ
ਦਕਸ਼ ਦੇ ਖੱਬੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਨਮੀ, ਜੋ ਹਰ ਅੰਗ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀ ਸੀ। ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਰਿਨੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ।
ਅਸਿਕ੍ਨੀਤਿ ਚ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸਾ ਯਸ੍ਯਾਂ ਜਾਤੋऽਥ ਨਾਰਦਃ । ਦੇਵਰ੍षਿਪ੍ਰਵਰਃ ਕਾਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮਾਨਸਃ ਸੁਤਃ
ਉਹ ਅਸਿਕਨੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।
ਜਨਮੇਜਯ ਉਵਾਚ - ਅਤ੍ਰ ਮੇ ਸਂਸ਼ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਾ ਵਚਃ । ਵੀਰਿਣ੍ਯਾਂ ਨਾਰਦੋ ਜਾਤੋ ਦਕ੍ਸ਼ਾਦਿਤਿ ਮਹਾਤਪਾਃ
ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਕਹੇ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਸੰਦੇਹ ਹੈ—ਨਾਰਦ ਵਿਰਿਨੀ, ਦਕਸ਼ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਵੱਡਾ ਤਪਸਵੀ ਹੈ।