ਕਿਮੇਤਤ੍ਕਾਰਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਯਨ੍ਮੋਹਮਗਮਂ ਤਦਾ । ਵਿਸ੍ਮृਤਂ ਪੂਰ੍ਵਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਤਨ੍ਮਯਸ੍ਤਰਸਾ ਕृਤਃ
'ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਭਟਕ ਗਿਆ? ਪੁਰਾਣਾ ਗਿਆਨ ਭੁੱਲ ਗਿਆ, ਤੇ ਮੈਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਫਸ ਗਿਆ।'
ਏਤਨ੍ਮਾਯਾਬਲਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨ ਜਾਨੇऽਹਂ ਦੁਰਤ੍ਯਯਮ੍ । ਜ੍ਞਾਨਹਾਨਿਕਰਂ ਜਾਤਂ ਮੂਲਂ ਮੋਹਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਫੁਟਮ੍
'ਇਹ ਮਾਇਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਇਹ ਗਿਆਨ ਖੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਭਟਕਣ ਦਾ ਖੁਲ੍ਹਾ ਮੂਲ ਹੈ।'
ਅਨੁਭੂਤਂ ਮਯਾ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍ । ਕਥਂ ਤ੍ਵਂ ਜਿਤਵਾਂਸ੍ਤਾਤ ਤਮੁਪਾਯਂ ਵਦਸ੍ਵ ਮੇ
ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਲਏ ਹਨ ਤੇ ਸਮਝ ਲਏ ਹਨ; ਪਿਤਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਜਿੱਤਿਆ? ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸੋ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਵਿਜ੍ਞਪ੍ਤੋऽਸੌ ਮਯਾ ਧਾਤਾ ਪ੍ਰੀਤਿਪੂਰ੍ਵਮਤਃ ਪਰਮ੍ । ਮਾਮੁਵਾਚ ਸ੍ਮਿਤਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਿਤਾ ਮੇ ਵਾਸਵੀਸੁਤ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਧਾਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ, ਵਾਸਵੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਹੱਸ ਕੇ ਬੋਲੇ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਦੁਰ੍ਜਯੈषਾ ਸੁਰੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਮੁਨਿਭਿਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ । ਤਾਪਸੈਰ੍ਜ੍ਞਾਨਯੁਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਯੋਗਿਭਿਃ ਪਵਨਾਸ਼ਨੈਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਤੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਊਣ ਵਾਲੇ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਜਿੱਤ ਹੈ।
ਨਾਹਂ ਤਾਂ ਸਰ੍ਵਥਾ ਜ੍ਞਾਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਮਾਯਾਂ ਮਹਾਬਲਾਮ੍ । ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਜ੍ਞਾਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਸ਼ਮ੍ਭੁਰੁਮਾਪਤਿਃ
ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾ-ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਉਮਾਪਤੀ ਸ਼ੰਭੂ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਦੁਰ੍ਜ੍ਞੇਯਾ ਸਾ ਮਹਾਮਾਯਾ ਸृष੍ਟਿਸ੍ਥਿਤ੍ਯਨ੍ਤਕਾਰਿਣੀ । ਕਾਲਕਰ੍ਮਸ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ਯੈਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਕਾਰਣੈਰ੍ਵृਤਾ
ਉਹ ਮਹਾ-ਮਾਇਆ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣਾਉਂਦੀ, ਚਲਾਉਂਦੀ ਤੇ ਮਿਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਮਾਂ, ਕਰਮ, ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸ਼ੋਕਂ ਮਾ ਕੁਰੁ ਮੇਧਾਵਿਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਮਾਯਾਮਹਾਬਲੇ । ਨ ਚੈਵ ਵਿਸ੍ਮਯਃ ਕਾਰ੍ਯੋ ਵਯਂ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਮੋਹਿਤਾਃ
ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਮਹਾ-ਮਾਇਆ ਲਈ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਸਭ ਉਸ ਦੇ ਵਹਿਮ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਾਂ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਪਿਤ੍ਰੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਦਾ ਵ੍ਯਾਸ ਤਮਾਪृਚ੍ਛ੍ਯ ਗਤਸ੍ਮਯਃ । ਆਗਤੋऽਸ੍ਮ੍ਯਤ੍ਰ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਵੈ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਚ ਵਰਾਣਿ ਚ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਤੇ ਆਪਣਾ ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੀਰਥ ਤੇ ਵਧੀਆ ਘਾਟ ਵੇਖਦਿਆਂ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਮਪਿ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਮੋਹਂ ਕੌਰਵਨਾਸ਼ਜਮ੍ । ਕਾਲਕ੍ਸ਼ਯਂ ਸੁਖਾਸੀਨਃ ਸ੍ਥਾਨੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਕੁਰੁ ਸਤ੍ਤਮ
ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਕੌਰਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਭਟਕਣ ਛੱਡ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਰਹੋ, ਕੌਰਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ।
ਅਵਸ਼੍ਯਮੇਵ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍ । ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਹृਦਯੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਿਚਰਸ੍ਵ ਯਥਾਸੁਖਮ੍
ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਜਰੂਰ ਭੋਗਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਗੱਲ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਜਿਉ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨਾਰਦੋ ਰਾਜਨ੍ ਗਤੋ ਮਾਂ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧ੍ਯ ਚ । ਅਹਂ ਤਚ੍ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਮੁਨਿਨਾ ਤਦਾ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ; ਮੈਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ।
ਸ੍ਥਿਤਃ ਸਰਸ੍ਵਤੀਤੀਰੇ ਕਲ੍ਪੇ ਸਾਰਸ੍ਵਤੇ ਵਰੇ । ਕਾਲਾਤਿਵਾਹਨਾਯੈਤਤ੍ਕृਤਂ ਭਾਗਵਤਂ ਮਯਾ
ਮੈਂ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਵਧੀਆ ਸਾਰਸਵਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ; ਸਮਾਂ ਕੱਟਣ ਲਈ, ਮੈਂ ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਲਿਖਿਆ।
ਪੁਰਾਣਮੁਤ੍ਤਮਂ ਭੂਪ ਸਰ੍ਵਸਂਸ਼ਯਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਨਾਨਾਖ੍ਯਾਨਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਵੇਦਪ੍ਰਾਮਾਣ੍ਯਸਂਸ਼੍ਰਿਤਮ੍
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁਰਾਣ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਮਿਟਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਤਾ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਸਨ੍ਦੇਹੋऽਤ੍ਰ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਥਾ ਨृਪਸਤ੍ਤਮ । ਯਥੇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਿਕਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਪਾਞ੍ਚਾਲੀਂ ਦਾਰਵੀਂ ਕਰੇ
ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਕਰੋ; ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜਾਦੂਗਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਗੁੜੀਆ ਨਚਾਉਂਦਾ ਹੈ—
ਕृਤ੍ਵਾ ਨਰ੍ਤਯਤੇ ਕਾਮਂ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯਾ ਵਸ਼ਵਰ੍ਤਿਨੀਮ੍ । ਤਥਾ ਨਰ੍ਤਯਤੇ ਮਾਯਾ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍
ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੇ ਨਚਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਇਆ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਸ੍ਤਮ੍ਬਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਦੇਵਾਸੁਰਮਾਨੁषਮ੍ । ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਮਨਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਾਨੁਵਰ੍ਤਨਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਹ ਦੀ ਟੰਡੀ ਤਕ, ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ ਤੇ ਮਨ ਤੇ ਚਿੱਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ ਹਨ—
ਗੁਣਾਸ੍ਤੁ ਕਾਰਣਂ ਰਾਜਨ੍ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸਰ੍ਵਥਾ ਤ੍ਰਯਃ । ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਾਰਣਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤੀਤਿ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਹੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ; ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹੀ ਫਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਪੱਕੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਭਿਨ੍ਨਭਿਨ੍ਨਸ੍ਵਭਾਵਾਸ੍ਤੇ ਗੁਣਾ ਮਾਯਾਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ । ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਘੋਰਸ੍ਤਥਾ ਮੂਢਸ੍ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੁ ਵਿਵਿਧਾ ਯਤਃ
ਇਹ ਗੁਣ, ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਨ: ਸ਼ਾਂਤ, ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮੂੜ੍ਹ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਸਮੇਤਃ ਪੁਮਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਦ੍ਵਿਹੀਨਃ ਕਥਂ ਭਵੇਤ੍ । ਨ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਸਂਸਾਰੇ ਰਹਿਤਸ੍ਤਨ੍ਤੁਭਿਃ ਪਟਃ
ਇਨ੍ਹਾ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਧਾਗਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਪੜਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ।
ਤਥਾ ਗੁਣੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਹੀਨੋ ਨ ਦੇਹੀਤਿ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ । ਦੇਵਦੇਹੋ ਮਨੁष੍ਯੋ ਵਾ ਤਿਰਸ਼੍ਚੋ ਵਾ ਨਰਾਧਿਪ
ਇਹ ਪੱਕੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਮਨੁੱਖ ਦਾ, ਪਸ਼ੂ ਦਾ ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਦਾ।
ਗੁਣੈਰ੍ਵਿਰਹਿਤੋ ਨ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮृਦ੍ਵਿਹੀਨੋ ਘਟੋ ਯਥਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤਥਾ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰਯਸ਼੍ਚਾਮੀ ਗੁਣਾਸ਼੍ਰਯਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਘੜਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ—all ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹਨ।
ਕਦਾਚਿਤ੍ਪ੍ਰੀਤਿਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਤਥਾਪ੍ਰੀਤਿਯੁਤਾਃ ਪੁਨਃ । ਤਥਾ ਵਿषਾਦਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ਗੁਣਯੋਗਤਃ
ਕਦੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਦੁੱਖ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਦਾਚਿਤ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਤਦਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਃ ਸਮਾਧਿਮਾਨ੍ । ਪ੍ਰੀਤਿਯੁਕ੍ਤੋ ਭਵੇਤ੍ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਜ੍ਞਾਨਸਂਯੁਤਃ
ਕਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਤਵ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਸਮਝਦਾਰ, ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪੁਨਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਵਿਹੀਨਸ੍ਤੁ ਰਜੋਗੁਣਸਮਾਵृਤਃ । ਤਦਾ ਭਵੇਦ੍ ਘੋਰਰੂਪਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਪ੍ਰੀਤਿਸਂਯੁਤਃ
ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਤਵ ਤੋਂ ਵੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਜੋ ਗੁਣ ਨਾਲ ਘਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਡਰਾਉਣਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾ ਤਮੋਗੁਣਾਵਿष੍ਟੋ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਭਵੇਦ੍ਵਿਧਿਃ । ਤਦਾ ਵਿषਾਦਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਮੂਢੋ ਭਵਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਵਿਧੀ ਤਮੋ ਗੁਣ ਨਾਲ ਵੱਧ ਘਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਭਟਕਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਹਮੇਸ਼ਾ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।
ਮਾਧਵੋऽਪਿ ਸਦਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਂਸ਼੍ਰਿਤਃ ਸਰ੍ਵਥਾ ਭਵੇਤ੍ । ਯਦਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰੀਤਿਯੁਕ੍ਤੋ ਭਵੇਜ੍ਜ੍ਞਾਨਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਮਾਧਵ ਵੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਵ ਗੁਣ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ।
ਸ ਏਵ ਰਜਆਧਿਕ੍ਯਾਦਪ੍ਰੀਤਿਸਂਯੁਤੋ ਭਵੇਤ੍ । ਘੋਰਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਗੁਣਾਧੀਨੋ ਰਮਾਪਤਿਃ
ਪਰ ਜਦੋਂ ਰਜੋ ਗੁਣ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਰਮਾਪਤੀ ਵੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।
ਰੁਦ੍ਰੋऽਪਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰੀਤਿਮਾਞ੍ਛਾਨ੍ਤਿਮਾਨ੍ਭਵੇਤ੍ । ਰਜੋਨਿਮੀਲਿਤਃ ਸੋऽਪਿ ਘੋਰਃ ਪ੍ਰੀਤਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਰੁਦ੍ਰ ਵੀ ਜਦ ਸਤਵ ਗੁਣ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦ ਰਜੋ ਗੁਣ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਡਰਾਉਣਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਮੋਗੁਣਯੁਤਃ ਸੋऽਪਿ ਮੂਢੋ ਵਿषਾਦਯੁਗ੍ਭਵੇਤ੍ । ਏਤੇ ਯਦਿ ਗੁਣਾਧੀਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਹਰਾਦਯਃ
ਤਮੋ ਗੁਣ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਹ ਵੀ ਭਟਕਣ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਹਰਾ ਵੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ—