ਮਾਮੁਵਾਚ ਰਮਾਕਾਨ੍ਤੋ ਯਥੇष੍ਟਂ ਗਚ੍ਛ ਨਾਰਦ । ਏਹਿ ਵਾ ਮਮ ਲੋਕਂ ਤ੍ਵਂ ਯਥਾਰੁਚਿ ਤਥਾ ਕੁਰੁ
ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ: ਨਾਰਦ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੋ ਉੱਥੇ ਜਾਓ; ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਆ ਜਾਓ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰੋ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਗਤਸ਼੍ਚਾਹਮਾਪृਚ੍ਛ੍ਯ ਮਧੁਸੂਦਨਮ੍ । ਭਗਵਾਨਪਿ ਦੇਵੇਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ਗਰੁਡਾਸਨਃ
ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਭਗਵਾਨ ਉਸ ਵੇਲੇ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।
ਵੈਕੁਣ੍ਠਮਗਮਤ੍ਤੂਰ੍ਣਂ ਮਾਮਾਦਿਸ਼੍ਯ ਯਥਾਸੁਖਮ੍ । ਤਤੋऽਹਂ ਪਿਤृਸਦਨਂ ਗਤੋ ਯਾਤੇ ਜਨਾਰ੍ਦਨੇ
ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਮੁਤਾਬਕ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖਿਆ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੈਕੁੰਠ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਜਨਾਰਦਨ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਸਕਲਂ ਦੁਃਖਂ ਸੁਖਂ ਚ ਪਰਮਾਦ੍ਭੁਤਮ੍ । ਗਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਪਿਤਰਂ ਸ੍ਥਿਤੋ ਯਾਵਤ੍ਪੁਰਃ ਪਿਤੁਃ
ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁਖ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਅਜੋਕੇ ਸਨ, ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਾਵਤ੍ਪृष੍ਟੋ ਮੁਨੇ ਪਿਤ੍ਰਾ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚਿਨ੍ਤਾਤੁਰਂ ਤੁ ਮਾਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਯੋਵਾਚ ਕ੍ਵ ਗਤੋऽਸਿ ਮਹਾਭਾਗ ਕਸ੍ਮਾਚ੍ਚਿਨ੍ਤਾਤੁਰਃ ਸੁਤ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੇ? ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਹੈਂ, ਪੁੱਤ?'
ਸ੍ਵਸ੍ਥਂ ਨੈਵਾਦ੍ਯ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਨਸ੍ਤੇ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ । ਕੇਨਾਪਿ ਵਞ੍ਚਿਤੋऽਸਿ ਤ੍ਵਂ ਦृष੍ਟਂ ਵਾ ਕਿਞ੍ਚਿਦਦ੍ਭੁਤਮ੍
'ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੁਚੱਜਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ; ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਾਂ ਤੂੰ ਕੋਈ ਅਜੋਕਾ ਚੀਜ਼ ਵੇਖੀ?'
ਵਿषਣ੍ਣਂ ਗਤਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤ੍ਵਾਂ ਕਥਂ ਸੁਤ । ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਇਤਿ ਪृष੍ਟਸ੍ਤਦਾ ਪਿਤ੍ਰਾ ਬृਸ੍ਯਾਂ ਸਮੁਪਵੇਸ਼੍ਯ ਚ
'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਦਾਸ ਤੇ ਬੇਸਮਝ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਪੁੱਤ।' ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਮੈਂ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।
ਤਮਬ੍ਰਵਂ ਸ੍ਵਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਂ ਮਾਯਾਬਲਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍ । ਵਞ੍ਚਿਤੋऽਹਂ ਪਿਤਃ ਕਾਮਂ ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਪ੍ਰਭਵਿष੍ਣੁਨਾ
ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ: 'ਮੈਂ ਧੋਖਾ ਖਾ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਪਿਤਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ।'
ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਾਵਂ ਗਮਿਤਃ ਕਾਮਂ ਵਰ੍षਾਣਿ ਸੁਬਹੂਨ੍ਯਪਿ । ਅਨੁਭੂਤਂ ਮਹਦ੍ਦੁਃਖਂ ਪੁਤ੍ਰਸ਼ੋਕਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍
'ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਔਰਤ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਪੁੱਤਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਭੋਗਿਆ।'
ਪ੍ਰਬੋਧਿਤੋऽਹਂ ਤੇਨੈਵ ਮृਦੁਵਾਕ੍ਯਾਮृਤੇਨ ਚ । ਪੁਨਃ ਸਰੋਵਰੇ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਜਾਤੋऽਹਂ ਨਾਰਦਃ ਪੁਮਾਨ੍
'ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਮੁੜ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਨਾਰਦ, ਮੁੜ ਆਦਮੀ ਬਣ ਗਿਆ।'
ਕਿਮੇਤਤ੍ਕਾਰਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਯਨ੍ਮੋਹਮਗਮਂ ਤਦਾ । ਵਿਸ੍ਮृਤਂ ਪੂਰ੍ਵਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਤਨ੍ਮਯਸ੍ਤਰਸਾ ਕृਤਃ
'ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਭਟਕ ਗਿਆ? ਪੁਰਾਣਾ ਗਿਆਨ ਭੁੱਲ ਗਿਆ, ਤੇ ਮੈਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਫਸ ਗਿਆ।'
ਏਤਨ੍ਮਾਯਾਬਲਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨ ਜਾਨੇऽਹਂ ਦੁਰਤ੍ਯਯਮ੍ । ਜ੍ਞਾਨਹਾਨਿਕਰਂ ਜਾਤਂ ਮੂਲਂ ਮੋਹਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਫੁਟਮ੍
'ਇਹ ਮਾਇਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਇਹ ਗਿਆਨ ਖੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਭਟਕਣ ਦਾ ਖੁਲ੍ਹਾ ਮੂਲ ਹੈ।'
ਅਨੁਭੂਤਂ ਮਯਾ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍ । ਕਥਂ ਤ੍ਵਂ ਜਿਤਵਾਂਸ੍ਤਾਤ ਤਮੁਪਾਯਂ ਵਦਸ੍ਵ ਮੇ
ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਲਏ ਹਨ ਤੇ ਸਮਝ ਲਏ ਹਨ; ਪਿਤਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਜਿੱਤਿਆ? ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸੋ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਵਿਜ੍ਞਪ੍ਤੋऽਸੌ ਮਯਾ ਧਾਤਾ ਪ੍ਰੀਤਿਪੂਰ੍ਵਮਤਃ ਪਰਮ੍ । ਮਾਮੁਵਾਚ ਸ੍ਮਿਤਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਿਤਾ ਮੇ ਵਾਸਵੀਸੁਤ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਧਾਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ, ਵਾਸਵੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਹੱਸ ਕੇ ਬੋਲੇ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਦੁਰ੍ਜਯੈषਾ ਸੁਰੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਮੁਨਿਭਿਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ । ਤਾਪਸੈਰ੍ਜ੍ਞਾਨਯੁਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਯੋਗਿਭਿਃ ਪਵਨਾਸ਼ਨੈਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਤੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਊਣ ਵਾਲੇ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਜਿੱਤ ਹੈ।
ਨਾਹਂ ਤਾਂ ਸਰ੍ਵਥਾ ਜ੍ਞਾਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਮਾਯਾਂ ਮਹਾਬਲਾਮ੍ । ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਜ੍ਞਾਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਸ਼ਮ੍ਭੁਰੁਮਾਪਤਿਃ
ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾ-ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਉਮਾਪਤੀ ਸ਼ੰਭੂ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਦੁਰ੍ਜ੍ਞੇਯਾ ਸਾ ਮਹਾਮਾਯਾ ਸृष੍ਟਿਸ੍ਥਿਤ੍ਯਨ੍ਤਕਾਰਿਣੀ । ਕਾਲਕਰ੍ਮਸ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ਯੈਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਕਾਰਣੈਰ੍ਵृਤਾ
ਉਹ ਮਹਾ-ਮਾਇਆ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣਾਉਂਦੀ, ਚਲਾਉਂਦੀ ਤੇ ਮਿਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਮਾਂ, ਕਰਮ, ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸ਼ੋਕਂ ਮਾ ਕੁਰੁ ਮੇਧਾਵਿਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਮਾਯਾਮਹਾਬਲੇ । ਨ ਚੈਵ ਵਿਸ੍ਮਯਃ ਕਾਰ੍ਯੋ ਵਯਂ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਮੋਹਿਤਾਃ
ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਮਹਾ-ਮਾਇਆ ਲਈ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਸਭ ਉਸ ਦੇ ਵਹਿਮ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਾਂ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਪਿਤ੍ਰੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਦਾ ਵ੍ਯਾਸ ਤਮਾਪृਚ੍ਛ੍ਯ ਗਤਸ੍ਮਯਃ । ਆਗਤੋऽਸ੍ਮ੍ਯਤ੍ਰ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਵੈ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਚ ਵਰਾਣਿ ਚ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਤੇ ਆਪਣਾ ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੀਰਥ ਤੇ ਵਧੀਆ ਘਾਟ ਵੇਖਦਿਆਂ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਮਪਿ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਮੋਹਂ ਕੌਰਵਨਾਸ਼ਜਮ੍ । ਕਾਲਕ੍ਸ਼ਯਂ ਸੁਖਾਸੀਨਃ ਸ੍ਥਾਨੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਕੁਰੁ ਸਤ੍ਤਮ
ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਕੌਰਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਭਟਕਣ ਛੱਡ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਰਹੋ, ਕੌਰਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ।
ਅਵਸ਼੍ਯਮੇਵ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍ । ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਹृਦਯੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਿਚਰਸ੍ਵ ਯਥਾਸੁਖਮ੍
ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਜਰੂਰ ਭੋਗਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਗੱਲ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਜਿਉ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨਾਰਦੋ ਰਾਜਨ੍ ਗਤੋ ਮਾਂ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧ੍ਯ ਚ । ਅਹਂ ਤਚ੍ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਮੁਨਿਨਾ ਤਦਾ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ; ਮੈਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ।
ਸ੍ਥਿਤਃ ਸਰਸ੍ਵਤੀਤੀਰੇ ਕਲ੍ਪੇ ਸਾਰਸ੍ਵਤੇ ਵਰੇ । ਕਾਲਾਤਿਵਾਹਨਾਯੈਤਤ੍ਕृਤਂ ਭਾਗਵਤਂ ਮਯਾ
ਮੈਂ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਵਧੀਆ ਸਾਰਸਵਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ; ਸਮਾਂ ਕੱਟਣ ਲਈ, ਮੈਂ ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਲਿਖਿਆ।
ਪੁਰਾਣਮੁਤ੍ਤਮਂ ਭੂਪ ਸਰ੍ਵਸਂਸ਼ਯਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਨਾਨਾਖ੍ਯਾਨਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਵੇਦਪ੍ਰਾਮਾਣ੍ਯਸਂਸ਼੍ਰਿਤਮ੍
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁਰਾਣ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਮਿਟਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਤਾ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਸਨ੍ਦੇਹੋऽਤ੍ਰ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਥਾ ਨृਪਸਤ੍ਤਮ । ਯਥੇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਿਕਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਪਾਞ੍ਚਾਲੀਂ ਦਾਰਵੀਂ ਕਰੇ
ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਕਰੋ; ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜਾਦੂਗਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਗੁੜੀਆ ਨਚਾਉਂਦਾ ਹੈ—
ਕृਤ੍ਵਾ ਨਰ੍ਤਯਤੇ ਕਾਮਂ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯਾ ਵਸ਼ਵਰ੍ਤਿਨੀਮ੍ । ਤਥਾ ਨਰ੍ਤਯਤੇ ਮਾਯਾ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍
ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੇ ਨਚਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਇਆ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਸ੍ਤਮ੍ਬਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਦੇਵਾਸੁਰਮਾਨੁषਮ੍ । ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਮਨਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਾਨੁਵਰ੍ਤਨਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਹ ਦੀ ਟੰਡੀ ਤਕ, ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ ਤੇ ਮਨ ਤੇ ਚਿੱਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ ਹਨ—
ਗੁਣਾਸ੍ਤੁ ਕਾਰਣਂ ਰਾਜਨ੍ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸਰ੍ਵਥਾ ਤ੍ਰਯਃ । ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਾਰਣਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤੀਤਿ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਹੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ; ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹੀ ਫਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਪੱਕੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਭਿਨ੍ਨਭਿਨ੍ਨਸ੍ਵਭਾਵਾਸ੍ਤੇ ਗੁਣਾ ਮਾਯਾਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ । ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਘੋਰਸ੍ਤਥਾ ਮੂਢਸ੍ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੁ ਵਿਵਿਧਾ ਯਤਃ
ਇਹ ਗੁਣ, ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਨ: ਸ਼ਾਂਤ, ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮੂੜ੍ਹ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਸਮੇਤਃ ਪੁਮਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਦ੍ਵਿਹੀਨਃ ਕਥਂ ਭਵੇਤ੍ । ਨ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਸਂਸਾਰੇ ਰਹਿਤਸ੍ਤਨ੍ਤੁਭਿਃ ਪਟਃ
ਇਨ੍ਹਾ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਧਾਗਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਪੜਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ।