ਤ੍ਵਮਪ੍ਯਾਡਿਰ੍ਭਵਾਯੁष੍ਮਨ੍ ਬਕੋऽਹਂ ਯਾਵਦੇਵ ਹਿ । ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਏਵਂ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਾਪਂ ਤੌ ਕ੍ਰੋਧਪੀਡਿਤੌ
ਤੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲਿਆ, ਬਗਲਾ ਬਣੇਂਗਾ ਤੇ ਮੈਂ ਕ੍ਰੌਂਚ ਬਣਾਂਗਾ, ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਰਹੇ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬੈਠੇ।
ਅਣ੍ਡਜੌ ਤਰਸਾ ਜਾਤੌ ਸਰਸ੍ਯਾਡੀਬਕੌ ਮੁਨੀ । ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ਪਾਦਪੇ ਨੀਡਂ ਕृਤ੍ਵਾਸੌ ਬਕਰੂਪਭਾਕ੍
ਦੋਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਅੰਡਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਜੰਮੇ, ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਗਲਾ ਤੇ ਦੂਜਾ ਕ੍ਰੌਂਚ ਬਣ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਦਰਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਘੋਂਸਲਾ ਬਣਾਇਆ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਃ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦਿਵ੍ਯੇ ਸਰਸਿ ਮਾਨਸੇ । ਅਨ੍ਯਸ੍ਮਿਤ੍ਪਾਦਪੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਸਿष੍ਠੋ ਨੀਡਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਦੂਜੇ ਦਰਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਵਧੀਆ ਘੋਂਸਲਾ ਬਣਾਇਆ।
ਆਡੀਰੂਪਧਰਸ੍ਤਸ੍ਥਾਵਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਦ੍ਵੇषਤਤ੍ਪਰੌ । ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ ਤੌ ਸਂਗ੍ਰਾਮਂ ਚਕ੍ਰਤੁਃ ਕ੍ਰੋਧਸਂਯੁਤੌ
ਦੋਵੇਂ ਬਗਲੇ ਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਰਹੇ।
ਦੁਃਖਦਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਨਾਂ ਕ੍ਰਨ੍ਦਮਾਨਾਵੁਭੌ ਭृਸ਼ਮ੍ । ਚਞ੍ਚੁਪਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਹਾਰੈਸ੍ਤੁ ਨਖਾਘਾਤੈਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਦੋਵੇਂ ਜਣੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਚੀਕਦੇ ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਂਦੇ, ਚੰਚ ਤੇ ਪਰਾਂ ਨਾਲ, ਨੱਖਾਂ ਨਾਲ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਰਹੇ।
ਜਘ੍ਨਤੂ ਰੁਧਿਰਕ੍ਲਿਨੌ ਪੁष੍ਪਿਤਾਵਿਵ ਕਿਂਸ਼ੁਕੌ । ਏਵਂ ਬਹੂਨਿ ਵਰ੍षਾਣਿ ਪਕ੍ਸ਼ਿਰੂਪਧਰੌ ਮੁਨੀ
ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਰਹੇ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਫੁੱਲ ਲਾਏ ਹੋਏ ਕੰਚਨ ਫੂਲ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੋਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।
ਸ੍ਥਿਤੌ ਤਤ੍ਰ ਮਹਾਰਾਜ ਸ਼ਾਪਪਾਸ਼ੇਨ ਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤੌ । ਰਾਜੋਵਾਚ ਕਥਂ ਮੁਕ੍ਤੌ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠੌ ਸ਼ਾਪਾਦ੍ਵਸਿष੍ਠਕੌਸ਼ਿਕੌ
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਦੋਵੇਂ ਉਥੇ ਹੀ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਜ਼ੰਜੀਰ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਰਹੇ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਵਸੀਸ਼ਠ ਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ, ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟੇ?
ਤਨ੍ਮਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਵਿਪ੍ਰਰ੍षੇ ਪਰਂ ਕੌਤੂਹਲਂ ਹਿ ਮੇ । ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਯੁਧ੍ਯਮਾਨਾਬ੍ਵੁਭੌ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹਃ
ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹ ਹੈ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਲੜਦੇ ਵੇਖਿਆ,
ਤਤ੍ਰਾਜਗਾਮਾਨਿਮਿषੈਰ੍ਵृਤਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਦਯਾਪਰੈਃ । ਤਾਵਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਜਗਤ੍ਕਰ੍ਤਾ ਯੁਦ੍ਧਤੋ ਵਿਨਿਵਾਰ੍ਯ ਚ
ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਜਗਤ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਸਾਰੇ ਦਇਆਲੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਰੋਕ ਲਿਆ।
ਸ਼ਾਪਂ ਸਂਮੋਚਯਾਮਾਸ ਤਯੋਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਂ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਤਤੋ ਜਗ੍ਮੁਃ ਸੁਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਵਾਨਿ ਧਿष੍ਣ੍ਯਾਨਿ ਪਦ੍ਮਭੂਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਉੱਤੇ ਜੋ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਸ਼ਾਪ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਜੰਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਚਲੇ ਗਏ।
ਸਤ੍ਯਲੋਕਂ ਜਗਾਮਾਸ਼ੁ ਹਂਸਾਰੂਢਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋऽਪ੍ਯਗਾਤ੍ਤੂਰ੍ਣਂ ਵਸਿष੍ਠਃ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮਂ ਗਤਃ
ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਜੰਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਹੰਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸਤ੍ਯ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਵੀ ਤੁਰੇ ਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਪਰਤ ਗਏ।
ਮਿਥਃ ਸ੍ਨੇਹਂ ਤਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤ੍ਯੁਪਦੇਸ਼ਤਃ । ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣਿਨਾਪ੍ਯੇਵਂ ਕृਤਂ ਯੁਦ੍ਧਮਕਾਰਣਮ੍
ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਇੰਝ ਹੀ ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣੀ ਨੇ ਵੀ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ।
ਕੌਸ਼ਿਕੇਨ ਸਮਂ ਭੂਪ ਦੁਃਖਦਂ ਚ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਕੋ ਨਾਮ ਮਾਨਵੋ ਲੋਕੇ ਦੇਵੋ ਵਾ ਦਾਨਵੋऽਪਿ ਵਾ
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਮਨੁੱਖ, ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਦਾਨਵ,
ਅਹਙ੍ਕਾਰਜਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸੁਖਭਾਗ੍ਭਵੇਤ੍ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਾਜਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮਹਤਾਮਪਿ ਦੁਰ੍ਲਭਾ
ਜੇਕਰ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਸਦਾ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵੱਡਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਔਖੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ਨੇਨ ਸਾਧਨੀਯਾ ਸਾ ਤਦ੍ਵਿਹੀਨਂ ਨਿਰਰ੍ਥਕਮ੍ । ਤੀਰ੍ਥਂ ਦਾਨਂ ਤਪਃ ਸਤ੍ਯਂ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਧਰ੍ਮਸਾਧਨਮ੍
ਇਹ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਇਹ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੀਰਥ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਸਚ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਕੰਮ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।
(ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੀ ਰਾਜਸੀ ਤਥਾ । ਤਾਮਸੀ ਸਰ੍ਵਦੇਹੇषੁ ਦੇਹਿਨਾਂ ਧਰ੍ਮਕਰ੍ਮਸੁ ॥ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੀ ਦੁਰ੍ਲਭਾ ਲੋਕੇ ਯਥੋਕ੍ਤਫਲਦਾ ਸਦਾ । ਤਦਰ੍ਧਫਲਦਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਰਾਜਸੀ ਵਿਧਿਸਂਯੁਤਾ ॥ ਤਾਮਸੀ ਤ੍ਵਫਲਾ ਰਾਜਨ੍ਨ ਤੁ ਕੀਰ੍ਤਿਕਰੀ ਪੁਨਃ । ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਾਭਿਭੂਤਾਨਾਂ ਜਨਾਨਾਂ ਨृਪਸਤ੍ਤਮ ॥) ਵਾਸਨਾਰਹਿਤਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਚ੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰਵਣਾਦਿਨਾ । ਤੀਰ੍ਥਾਦਿषੁ ਵਸੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਦੇਵੀਪੂਜਨਤਤ੍ਪਰਃ
ਮਨ ਨੂੰ ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਕਰਕੇ, ਸੁਣਨ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੀਰਥ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਮਾਤਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੋ, ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਜਪੋ, ਗੁਣ ਗਾਓ, ਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ।
ਦੇਵੀਨਾਮਾਨਿ ਵਚਸਾ ਗृਹ੍ਣਂਸ੍ਤਸ੍ਯਾ ਗੁਣਾਨ੍ਸ੍ਤੁਵਨ੍ । ਧ੍ਯਾਯਂਸ੍ਤਸ੍ਯਾਃ ਪਦਾਮ੍ਭੋਜਂ ਕਲਿਦੋषਭਯਾਰ੍ਦਿਤਃ
ਜੋ ਇੰਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਲਿਯੁਗ ਤੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਪਾਪੀ ਵੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜੰਜਾਲ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਤੁ ਕੁਰ੍ਵਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨ ਕਦਾਚਿਤ੍ਕਲੇਰ੍ਭਯਮ੍ । ਅਨਾਯਾਸੇਨ ਸਂਸਾਰਾਨ੍ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਪਾਤਕੀ ਜਨਃ
ਜੋ ਇੰਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਲਿਯੁਗ ਤੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਬਿਨਾ ਔਖੇ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਯ ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣਿਰਿਤਿਨਾਮਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਜਨਮੇਜਯ ਉਵਾਚ ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣਿਰਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਨਾਮ ਤਸ੍ਯ ਮੁਨੇਃ ਕਥਮ੍ । ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਯ ਮਹਾਭਾਗ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤਨੁਜਸ੍ਯ ਹ
ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ 'ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣੀ' ਨਾਮ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆ? ਇਹ ਨਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿਉਂ ਮਿਲਿਆ?
ਕਿਮਸੌ ਕਰ੍ਮਤੋ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ ਗੁਣਤਸ੍ਤਥਾ । ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਵਦਤਾਂਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਕਾਰਣਂ ਤਸ੍ਯ ਨਾਮਜਮ੍
ਉਸਨੇ ਇਹ ਨਾਂ ਕਿਸ ਕੰਮ ਜਾਂ ਗੁਣ ਕਰਕੇ ਪਾਇਆ? ਹੇ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹ ਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਨਿਬੋਧ ਨृਪਤਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਵਸਿष੍ਠੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਃ । ਨਿਮਿਸ਼ਾਪਾਤ੍ਤਨੁਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰ੍ਜਾਤੋ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ
ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਨਿਮੀ ਦੀ ਦੇਹ ਛੱਡ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲਏ ਤੇ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਮਿਤ੍ਰਾਵਰੁਣਯੋਰ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਨ੍ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣਿਰਿਤ੍ਯਸ੍ਮਿਁਲ੍ਲੋਕੇ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪਾਰ੍ਥਿਵ
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਵਰੁਣ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਹਰ ਥਾਂ 'ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣੀ' ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
ਰਾਜੋਵਾਚ ਕਸ੍ਮਾਚ੍ਛਪ੍ਤਃ ਸ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਰਾਜ੍ਞਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਜੋ ਮੁਨਿਃ । ਚਿਤ੍ਰਮੇਤਨ੍ਮੁਨਿਂ ਲਗ੍ਨੋ ਰਾਜ੍ਞਃ ਸ਼ਾਪੋऽਤਿਦਾਰੁਣਃ
ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮুনি ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਰਾਜੇ ਵਲੋਂ ਸ਼ਾਪਿਆ ਗਿਆ? ਇਹ ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜੇ ਵਲੋਂ ਐਸਾ ਭਾਰੀ ਸ਼ਾਪ ਮੂਨੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ।
ਅਨਾਗਸਂ ਮੁਨਿਂ ਰਾਜਾ ਕਿਮਸੌ ਸ਼ਪ੍ਤਵਾਨ੍ਮੁਨੇ । ਕਾਰਣਂ ਵਦ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਪਸ੍ਯ ਮੂਲਤਃ
ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਮੂਨੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਸ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਕੀ ਸੀ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਕਾਰਣਂ ਤੁ ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤਵ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ । ਸਂਸਾਰੋऽਯਂ ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤੋ ਰਾਜਨ੍ਮਾਯਾਗੁਣੈਃ ਕਿਲ
ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਮਾਇਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਂ ਕਰੋਤੁ ਭੂਪਾਲਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤੁ ਤਾਪਸਾਸ੍ਤਪਃ । ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਤੁ ਗੁਣੈਰ੍ਵਿਦ੍ਧਂ ਨੋਜ੍ਜ੍ਵਲਂ ਤਦ੍ਭਵੇਦਿਹ
ਰਾਜੇ ਧਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਪस्वੀ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਮਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਾਭਿਭੂਤਾਸ਼੍ਚ ਰਾਜਾਨੋ ਮੁਨਯਸ੍ਤਥਾ । ਲੋਭਾਹਙ੍ਕਾਰਸਂਯੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤਿ ਦੁਸ਼੍ਚਰਂ ਤਪਃ
ਰਾਜੇ ਤੇ ਮੂਨੀ ਕਾਮ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ, ਲਾਲਚ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਵੱਡਾ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯਜਨ੍ਤਿ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾ ਰਾਜਨ੍ ਰਜੋਗੁਣਸਮਾਵृਤਾਃ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਰਾਜਨ੍ ਨ ਕੋऽਪਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਂਯੁਤਃ
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਾਜੇ ਰਜੋ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਯਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਪੂਰੇ ਸਤੋਗੁਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ऋषਿਣਾਸੌ ਨਿਮਿਃ ਸ਼ਪ੍ਤਸ੍ਤੇਨ ਸ਼ਪ੍ਤੋ ਮੁਨਿਃ ਪੁਨਃ । ਦੁਃਖਾਦ੍ਦੁਃਖਤਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਵੁਭਾਵਪਿ ਵਿਧੇਰ੍ਬਲਾਤ੍
ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਨਿਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਨਿਮੀ ਨੇ ਵੀ ਮੁੜ ਮੂਨੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਏ।
ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮਨਸਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰੁਜ੍ਜ੍ਵਲਾ । ਦੁਰ੍ਲਭਾ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਭੂਪ ਸਂਸਾਰੇ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤ੍ਮਕੇ
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਕਰਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।