ਕृਤਾਰ੍ਹਣਂ ਸੁਖਾਸੀਨਂ ਭੂਪਤਿਸ੍ਤਂ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਉਵਾਚ ਵਿਨਯੋਪੇਤੋ ਹੇਤੁਗਰ੍ਭਂ ਵਚਸ੍ਤਦਾ
ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਆਦਰ ਕਰਕੇ ਸੁਖੀ ਚੌਕੀਆਂ ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ। ਫਿਰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖੀਆਂ।
ਅਸਂਸ੍ਕृਤਂ ਸੁਤਂ ਸ੍ਵਾਮਿਨ੍ਯੂਪੇ ਬਧ੍ਨਾਮਿ ਤਂ ਕਥਮ੍ । ਸਂਸ੍ਕਤ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਯਜੇऽਹਂ ਯਜ੍ਞਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਮਾਲਕ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਕਿਵੇਂ ਯਜਨ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਖ਼ਤਰੀ ਬਣਾਕੇ, ਮੈਂ ਵਧੀਆ ਯਜਨ ਕਰਾਂਗਾ।
ਦਯਸੇ ਯਦਿ ਦੇਵ ਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਦੀਨਂ ਸ੍ਵਸੇਵਕਮ੍ । ਅਸਂਸ੍ਕृਤਸ੍ਯ ਬਾਲਸ੍ਯ ਨਾਧਿਕਾਰੋऽਸ੍ਤਿ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍
ਜੇ ਤੂੰ, ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਆਪਣਾ ਦਇਆ ਭਾਵ ਰੱਖੇਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਦੁਖੀ ਸੇਵਕ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਮਝ ਲੈ ਕਿ ਬਿਨਾ ਸੰਸਕਾਰ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਸਮ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ।
ਵਰੁਣ ਉਵਾਚ ਪ੍ਰਤਾਰਯਸਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਮਯਮਗ੍ਰਤਃ । ਦੁਸ੍ਤ੍ਯਜਸ੍ਤਵ ਜਾਨਾਮਿ ਸੁਤਸ੍ਨੇਹੋ ਹ੍ਯਪੁਤ੍ਰਿਣਃ
ਵਰੁਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ ਹੁਣ ਧੋਖਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪੁੱਤਰ ਵਲ ਤੇਰਾ ਪਿਆਰ ਛੱਡਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਗृਹਂ ਵ੍ਰਜਾਮਿ ਭੂਪਾਲ ਵਚਨਾਤ੍ਤਵ ਕੋਮਲਾਤ੍ । ਕਿਯਤ੍ਕਾਲਂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼੍ਯਾਹਮਾਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਗृਹਮ੍
ਹੇ ਰਾਜੇ, ਤੇਰੀ ਨਰਮ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਡੀਕ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆਵਾਂਗਾ।
ਭਵਿਤਵ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯਾ ਤਾਤ ਤਦਾ ਸਤ੍ਯਵਚੋऽਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਅਨ੍ਯਥਾ ਤ੍ਵਯਿ ਮੁਞ੍ਚਾਮਿ ਕੋਪਂ ਸ਼ਾਪਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਪਰ, ਪਿਆਰੇ, ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਸ਼ਾਪ ਲਾ ਦਿਆਂਗਾ।
ਰਾਜੋਵਾਚ ਸਮਾਵਰ੍ਤਨਕਰ੍ਮਾਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਥਾ ਯਾਦਸਾਂਪਤੇ । ਕृਤ੍ਵਾ ਪੁਤ੍ਰਪਸ਼ੁਂ ਯਜ੍ਞੇ ਯਜਿष੍ਯੇ ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍
ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦੋਂ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਦਿਆ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਲ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਵਾਅਦਾ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕੁਰਬਾਨੀ ਵਜੋਂ ਰੱਖ ਕੇ, ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਯਗ ਕਰਾਂਗਾ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਰੁਣਃ ਪ੍ਰੀਤਮਾਨਸਃ । ਤਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਯੌ ਤੂਰ੍ਣਂ ਨृਪਸ੍ਤੁ ਸੁਸ੍ਥਿਤੋऽਭਵਤ੍
ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਲ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। 'ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ' ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰ ਗਿਆ, ਪਰ ਰਾਜਾ ਅਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਡਿੱਠਾ ਰਿਹਾ।
ਰੋਹਿਤਾਖ੍ਯ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਃ ਸੁਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਵृਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ । ਸਞ੍ਜਾਤਸ਼੍ਚਤੁਰਃ ਸਰ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਨਾਂ ਚ ਵਿਸ਼ਾਰਦਃ
ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰੋਹਿਤ ਸੀ, ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਚਾਰ ਚੁੱਕਰਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਾਰੀ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਕਾਰਣਂ ਤੇਨ ਜ੍ਞਾਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ । ਭਯਭੀਤਸ੍ਤਤਃ ਸੋऽਪਿ ਮਤ੍ਵਾ ਮਰਣਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਸ ਨੇ ਯਗ ਦਾ ਪੂਰਾ ਕਾਰਨ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਡਰ ਗਿਆ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਪਲਾਯਨਂ ਵੀਰੋ ਗਤੋऽਸੌ ਗਿਰਿਗਹ੍ਵਰੇ । ਅਗਮ੍ਯੇ ਨृਪਤਿਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭਯਾਤੁਰਃ
ਉਹ ਵੀਰ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਭੱਜ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਡਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਕਾਲੇऽਥ ਵਰੁਣੋ ਯਜ੍ਞਾਰ੍ਥੀ ਨृਪਤੇਰ੍ਗृਹਮ੍ । ਗਤ੍ਵਾ ਤਮਾਹ ਭੂਪਾਲਂ ਕੁਰੁ ਯਜ੍ਞਂ ਵਿਸ਼ਾਂਪਤੇ
ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਜਲ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਨੇ ਯਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਹੁਣ ਯਗ ਕਰ।'
ਪ੍ਰਮ੍ਲਾਨਵਦਨੋ ਰਾਜਾ ਤਮਾਹ ਵ੍ਯਥਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ । ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਗਤਃ ਕ੍ਵਾਪਿ ਸੁਤੋ ਮੇ ਸੁਰਸਤ੍ਤਮ
ਮੂੰਹ ਲਟਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੁਖੀ ਹੋਈਆਂ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ!'
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਰਾਜ੍ਞਃ ਕੁਪਿਤੋ ਯਾਦਸਾਂਪਤਿਃ । ਸ਼ਸ਼ਾਪ ਤਂ ਨृਪਂ ਕੋਪਾਦਸਤ੍ਯਵਾਦਿਨਂ ਭृਸ਼ਮ੍
ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਲ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਰਾਜੇ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਝੂਠ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬੈਠਾ।
ਜਲੋਦਰਾਭਿਧੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਦੇਹੇ ਭਵਤੁ ਤੇ ਨृਪ । ਯਤਃ ਪ੍ਰਤਾਰਿਤਸ਼੍ਚਾਹਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਕਪਟਪਣ੍ਡਿਤ
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ 'ਜਲੋਦਰ' ਨਾਮ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਪੈ ਜਾਵੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਠੱਗ ਲਿਆ, ਆਪ ਨੂੰ ਚਤੁਰ ਵਿਦਵਾਨ ਦੱਸ ਕੇ।
ਇਤਿ ਸ਼ਪ੍ਤ੍ਵਾ ਯਯੌ ਧਾਮ ਸ੍ਵਕਂ ਪਾਸ਼ਧਰਸ੍ਤਦਾ । ਰਾਜਾ ਚਿਨ੍ਤਾਤੁਰਸ੍ਤਸ੍ਥੌ ਭਵਨੇ ਵ੍ਯਾਧਿਪੀਡਿਤਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਫਾਹਾ ਫੜਨ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਰਾਜਾ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਯਦਾਤਿਵ੍ਯਾਧਿਤੋ ਰਾਜਾ ਰੋਗੇਣ ਸ਼ਾਪਜੇਨ ਹ । ਤਦਾ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਪੁਤ੍ਰੋऽਪਿ ਪਿਤਰਂ ਵ੍ਯਾਧਿਪੀਡਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੰਗ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਸੁਣ ਲਿਆ ਕਿ ਪਿਓ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਦੁੱਖੀ ਪਿਆ ਹੈ।
ਪਾਨ੍ਥਿਕਃ ਪ੍ਰਾਹ ਪੁਤ੍ਰਂ ਹਿ ਪਿਤਾ ਤੇ ਭृਸ਼ਦੁਃਖਿਤਃ । ਜਲੋਦਰਵਿਕਾਰੇਣ ਸ਼ਾਪਜੇਨ ਨृਪਾਤ੍ਮਜ
ਇੱਕ ਰਾਹੀ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਤੇਰਾ ਪਿਉ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖੀ ਪਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਆਈ ਜਲੋਦਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ।'
ਵਿਨष੍ਟਂ ਜੀਵਿਤਂ ਤੇऽਦ੍ਯ ਵृਥਾ ਜਾਤਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਮਤੇ । ਯਤ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਿਤਰਂ ਦੁਃਸ੍ਥਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋऽਸਿ ਗਿਰਿਗਹ੍ਵਰਮ੍
ਹੇ ਮੂਰਖ, ਅੱਜ ਤੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਈ। ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਦੁਖੀ ਪਿਉ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।
ਕਿਮਨੇਨ ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਤੇ ਜਨ੍ਮਨਃ ਫਲਮ੍ । ਦੇਹਦਂ ਦੁਃਖਿਤਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਥਿਤੋऽਸ੍ਯਤ੍ਰ ਸੁਤਾਧਮ
ਇਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਜਨਮ ਦਾ ਕੀ ਫਲ ਮਿਲਿਆ? ਪਿਉ ਨੂੰ ਦੁੱਖੀ ਕਰ ਕੇ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਬੈਠਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜੇ ਪੁੱਤਰ।
ਪ੍ਰਾਣਾਸ੍ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਾਃ ਪਿਤੁਃ ਕਾਰ੍ਯੇ ਸਤ੍ਪੁਤ੍ਰੇਣੇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ । ਤ੍ਵਦਰ੍ਥੇ ਦੁਃਖਿਤੋ ਰਾਜਾ ਕ੍ਰਨ੍ਦਤਿ ਵ੍ਯਾਧਿਪੀਡਿਤਃ
ਇਹ ਪੱਕਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਚੰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਪਿਉ ਦੀ ਖਾਤਰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਦੇ ਦੇਵੇ। ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਰਾਜਾ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਤਦਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਵਚਸ੍ਤਥ੍ਯਂ ਪਾਨ੍ਥਿਕਾਦ੍ਧਰ੍ਮਸਂਯੁਤਮ੍ । ਯਦਾ ਚਕ੍ਰੇ ਮਨੋ ਗਨ੍ਤੁਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਤਾਤਂ ਵ੍ਯਥਾਤੁਰਮ੍
ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਰਾਹੀ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਸੱਚੀਆਂ ਤੇ ਧਰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚ ਲਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਪਿਉ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੁੱਖੀ ਪਿਆ ਹੈ, ਵੇਖਣ ਜਾਵਾਂ।
ਤਦਾ ਵਿਪ੍ਰਵਪੁਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਵਾਸਵਸ੍ਤਮੁਪਾਗਮਤ੍ । ਰਹਃ ਪ੍ਰਾਹ ਹਿਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਦਯਾਵਾਨਿਵ ਭਾਰਤ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਇਕੱਲੇ ਵਿੱਚ, ਦਇਆ ਵਾਲਾ ਬਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ।
ਮੂਰ੍ਖੋऽਸਿ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ ਤ੍ਵਂ ਗਮਨਾਯ ਮਤਿਂ ਵृਥਾ । ਕਰੋषਿ ਪਿਤਰਂ ਤ੍ਵਦ੍ਯ ਨ ਜਾਨਾਸਿ ਵ੍ਯਥਾਯੁਤਮ੍
ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਤੂੰ ਮੂਰਖੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ਜੋ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਪਿਉ ਕੋਲ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ। ਅੱਜ ਤੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਕਿ ਤੇਰਾ ਪਿਉ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਪਿਆ ਹੈ।
ਆਡੀਬਕਯੁਦ੍ਧ ਵਰ੍ਣਨਸਹਿਤਂ ਦੇਵੀਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰ ਉਵਾਚ ਸਾਹਸਂ ਕृਤਵਾਨ੍ ਰਾਜਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਯਤ੍ਕਥਿਤੋ ਮਖਃ । ਵਰੁਣਾਯ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਃ ਪੁਤ੍ਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਸ਼ੁਂ ਪ੍ਰਿਯਮ੍
ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਰਾਜੇ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹੌਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ—ਉਸ ਨੇ ਯਜਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਕੁਰਬਾਨੀ ਵਾਸਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰੇਗਾ।
ਗਤੇ ਤ੍ਵਯਿ ਪਿਤਾ ਪੁਤ੍ਰਂ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਯੂਪੇऽਘृਣਃ ਪੁਨਃ । ਪਸ਼ੁਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧੇ ਵਧਿष੍ਯਤਿ ਵ੍ਯਥਾਤੁਰਃ
ਜਦ ਤੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਨਿਰਦੇਈ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਯਜਨਾ ਵਾਲੇ ਥੰਮ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਪਸ਼ੂ ਬਣਾਕੇ, ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮਾਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ।
ਇਤ੍ਥਂ ਨਿषਿਦ੍ਧਸ੍ਤਤ੍ਪੁਤ੍ਰਃ ਸ਼ਕ੍ਰੇਣਾਮਿਤਤੇਜਸਾ । ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਮਾਯੇਸ਼ੀਮਾਯਯਾ ਮੋਹਿਤੋ ਭृਸ਼ਮ੍
ਜਦ ਸ਼ਕਤਿਸ਼ਾਲੀ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ, ਉਹ ਓਥੇ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਮਾਇਆ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭੁਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ।
ਯਦਾ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਿਤਰਂ ਰੋਗਪੀਡਿਤਮ੍ । ਗਮਨਾਯ ਮਤਿਂ ਚਕ੍ਰੇ ਤਦੇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯषੇਧਯਤ੍
ਪਰ ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਘਰ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੰਦਰ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੋऽਤਿਦੁਃਖਾਰ੍ਤਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਗੁਰੁਮਨ੍ਤਿਕੇ । ਸ੍ਥਿਤਂ ਵਸਿष੍ਠਮੇਕਾਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਂ ਹਿਤਤਤ੍ਪਰਮ੍
ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ, ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਰਾਜੋਵਾਚ ਭਗਵਨ੍ ਕਿ ਕਰੋਮ੍ਯਦ੍ਯ ਕਾਤਰੋऽਸ੍ਮਿ ਵ੍ਯਥਾਕੁਲਃ । ਤ੍ਰਾਹਿ ਮਾਂ ਦੁਃਖਮਨਸਂ ਮਹਾਵ੍ਯਾਧਿਭਯਾਤੁਰਮ੍
ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਭਗਵਨ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮੈਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਮਦਦ ਕਰ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਦੁੱਖੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਵੱਡੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੈ।