ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਜਲੋਦਰਵ੍ਯਾਧਿਪੀਡਾਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਰਾਜੋਵਾਚ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਭੁਵਿ ਪੁਣ੍ਯਾਨਿ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ । ਗਮ੍ਯਾਨਿ ਮਾਨਵੈਰ੍ਦੇਵੈਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਣਿ ਸਰਿਤਸ੍ਤਥਾ
ਹਰਿਸਚੰਦਰ ਦੀ ਪੇਟ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਵਰਣਨ।
ਫਲਂ ਚ ਯਾਦृਸ਼ਂ ਯਤ੍ਰ ਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਸ੍ਨਾਨਦਾਨਤਃ । ਵਿਧਿਂ ਤੁ ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਯਾਂ ਨਿਯਮਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਮুনি ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਤੀਰਥਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਖੇਤਰ ਤੇ ਨਦੀਆਂ, ਤੇ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਕੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਵਿਧੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਯਮ ਵੀ ਦੱਸੋ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਸ਼ृਣੁ ਰਾਜਨ੍ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ । ਯੇषੁ ਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਦੇਵੀਨਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਨ੍ਯਾਯਨਾਨਿ ਚ
ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸੁਣੋ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਤੇ ਉਹ ਥਾਵਾਂ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਉੱਤਮ ਉਪਾਸਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਨਦੀਨਾਂ ਜਾਹ੍ਨਵੀ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਯਮੁਨਾ ਚ ਸਰਸ੍ਵਤੀ । ਨਰ੍ਮਦਾ ਗਣ੍ਡਕੀ ਸਿਨ੍ਧੁਰ੍ਗੋਮਤੀ ਤਮਸਾ ਤਥਾ
ਨਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਗੰਗਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਫਿਰ ਯਮੁਨਾ ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ, ਨਰਮਦਾ, ਗੰਡਕੀ, ਸਿੰਧੂ, ਗੋਮਤੀ ਤੇ ਤਮਸਾ ਵੀ ਹਨ।
ਕਾਵੇਰੀ ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗਾ ਚ ਪੁਣ੍ਯਾ ਵੇਤ੍ਰਵਤੀ ਸ਼ੁਭਾ । ਚਰ੍ਮਣ੍ਵਤੀ ਚ ਸਰਯੂਸ੍ਤਾਪੀ ਸਾਭ੍ਰਮਤੀ ਤਥਾ
ਕਾਵੇਰੀ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਭਾਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਵੈਤਰਵਤੀ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਚਰਮਣਵਤੀ, ਸਰਯੂ, ਤਾਪੀ ਤੇ ਸਾਬਰਮਤੀ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ।
ਏਤਾਸ਼੍ਚ ਕਥਿਤਾ ਰਾਜਨ੍ਨਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਤਸ਼ਃ ਪੁਨਃ । ਤਾਸਾਂ ਸਮੁਦ੍ਰਗਾਃ ਪੁਣ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਪੁਣ੍ਯਾ ਹ੍ਯਨਬ੍ਧਿਗਾਃ
ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ, ਰਾਜਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸੈਂਕੜੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਘੱਟ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ।
ਸਮੁਦ੍ਰਗਾਨਾਂ ਤਾਃ ਪੁਣ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵਦੌਘਵਹਾਸ੍ਤੁ ਯਾਃ । ਮਾਸਦ੍ਵਯਂ ਸ਼੍ਰਾਵਣਾਦੌ ਤਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾ ਰਜਸ੍ਵਲਾਃ
ਜੋ ਨਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਧਾਰਾ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਸ੍ਰਾਵਣ ਤੋਂ ਦੋ ਮਹੀਨੇ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਭਵਨ੍ਤਿ ਵृष੍ਟਿਯੋਗੇਨ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਵਾਰਿਵਹਾਸ੍ਤਥਾ । ਪੁष੍ਕਰਂ ਚ ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਧਰ੍ਮਾਰਣ੍ਯਂ ਸੁਪਾਵਨਮ੍
ਵਰਖਾ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਸ਼ਕਰ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਤੇ ਧਰਮ-ਅਰਣਿਆ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ।
ਪ੍ਰਭਾਸਂ ਚ ਪ੍ਰਯਾਗਂ ਚ ਨੈਮਿषਾਰਣ੍ਯਮੇਵ ਚ । ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਂ ਚਾਰ੍ਬੁਦਾਰਣ੍ਯਂ ਸ਼ੈਲਾਸ਼੍ਚ ਪਾਵਨਾਸ੍ਤਥਾ
ਪ੍ਰਭਾਸ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਤੇ ਨੈਮੀਸ਼-ਅਰਣਿਆ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਅਰਬੁਦ-ਅਰਣਿਆ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਤੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲਸ਼੍ਚ ਸੁਮੇਰੁਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਵਤੋ ਗਨ੍ਧਮਾਦਨਃ । ਸਰਾਂਸਿ ਚੈਵ ਪੁਣ੍ਯਾਨਿ ਮਾਨਸਂ ਸਰ੍ਵਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ, ਸੁਮੇਰੂ ਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਨਸ ਝੀਲ ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਥਾ ਬਿਨ੍ਦੁਸਰਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਮਚ੍ਛੋਦਂ ਨਾਮ ਪਾਵਨਮ੍ । ਆਸ਼੍ਰਮਾਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਪੁਣ੍ਯਾ ਮੁਨੀਨਾਂ ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਬਿੰਦੁਸਰੋਵਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਅਚਛੋਦਾ ਨਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲ, ਤੇ ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਜਿੱਥੇ ਭਗਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਸ੍ਤੁ ਸਦਾ ਪੁਣ੍ਯਃ ਖ੍ਯਾਤੋ ਬਦਰਿਕਾਸ਼੍ਰਮਃ । ਨਰਨਾਰਾਯਣੌ ਯਤ੍ਰ ਤੇਪਾਤੇ ਤੌ ਮੁਨੀ ਤਪਃ
ਬਦਰੀਕਾਸ਼ਰਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਨਰ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਤਪ ਕਰਿਆ ਸੀ।
ਵਾਮਨਾਸ਼੍ਰਮ ਆਖ੍ਯਾਤਃ ਸ਼ਤਯੂਪਾਸ਼੍ਰਮਸ੍ਤਥਾ । ਯੇਨ ਯਤ੍ਰ ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਨਾਮ੍ਨਾਤਿਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ
ਵਾਮਨ ਆਸ਼ਰਮ, ਸ਼ਤਯੂਪ ਆਸ਼ਰਮ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਜਿਸ ਨੇ ਤਪ ਕਰਿਆ, ਉਹ ਥਾਂ ਉਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਪੁਣ੍ਯਾਨਿ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਹ੍ਯਸਂਖ੍ਯਾਤਾਨਿ ਭੂਤਲੇ । ਮੁਨਿਭਿਃ ਪਰਿਗੀਤਾਨਿ ਪਾਵਨਾਨਿ ਮਹੀਪਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਹਨ, ਰਾਜਾ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਦਾ ਸਲਾਹੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਏषੁ ਸ੍ਥਾਨੇषੁ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਦੇਵੀਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਭੂਪਤੇ । ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਪਾਪਹਾਰੀਣਿ ਵਸਨ੍ਤਿ ਨਿਯਮੇਨ ਚ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ, ਰਾਜਾ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਥਾਨ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਸਥਾਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਕਥਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤਾਨ੍ਯਗ੍ਰੇ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਚ ਕਾਨਿਚਿਤ੍ । ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਨृਪ ਦਾਨਾਨਿ ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਚ ਮਖਾਸ੍ਤਥਾ
ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ, ਦਾਨ, ਵਰਤ ਤੇ ਯਜਨ ਆਗਲੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਰਾਜਾ।
ਤਪਾਂਸਿ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸਾਪੇਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਮਹੀਪਤੇ । ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਮਨਃਸ਼ੁਦ੍ਧਿਮਪੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚ
ਤਪ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮ, ਰਾਜਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਮਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਕਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ ਤੇ ਮਨ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ।
ਪਾਵਨਾਨਿ ਹਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਤਪਾਂਸਿ ਚ ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਚ । ਕਦਾਚਿਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਕਦਾਚਨ
ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ, ਤਪ ਤੇ ਵਰਤ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਕਦੇ ਸਮਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਕਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦੁਰ੍ਲਭਾ ਮਨਸਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਨृਪ । ਮਨਸ੍ਤੁ ਚਞ੍ਚਲਂ ਰਾਜਨ੍ਨਨੇਕਵਿषਯਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍
ਪਰ ਮਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਲਈ ਪਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ; ਮਨ ਚੰਚਲ ਹੈ ਤੇ ਕਈ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਥਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਭਵੇਦ੍ਰਾਜਨ੍ਨਾਨਾਭਾਵਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍ । ਕਾਮਕ੍ਰੋਧੌ ਤਥਾ ਲੋਭੋ ਹ੍ਯਹਙ੍ਕਾਰੋ ਮਦਸ੍ਤਥਾ
ਮਨ ਕਿਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ, ਜਦ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਵਾਂ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ, ਲੋਭ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਮਾਣ?
ਸਰ੍ਵਵਿਘ੍ਨਕਰਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਤਪਸ੍ਤੀਰ੍ਥਵ੍ਰਤੇषੁ ਚ । ਅਹਿਂਸਾ ਸਤ੍ਯਮਸ੍ਤੇਯਂ ਸ਼ੌਚਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨਿਗ੍ਰਹਃ
ਇਹੀ ਸਾਰੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਤਪ, ਤੀਰਥ ਜਾਂ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਅਹਿੰਸਾ, ਸਚਾਈ, ਚੋਰੀ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ।
ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਪਾਲਨਂ ਰਾਜਨ੍ ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਫਲਪ੍ਰਦਮ੍ । ਨਿਤ੍ਯਕਰ੍ਮਪਰਿਤ੍ਯਾਗਾਨ੍ਮਾਰ੍ਗੇ ਸਂਸਰ੍ਗਦੋषਤਃ
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਰੋਜ਼ ਦਾ ਕਰਮ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੂਲ ਰਾਹ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤੀਰ੍ਥਾਧਿਗਮਨਂ ਪਾਪਮੇਵਾਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਕ੍ਸ਼ਾਲਯਨ੍ਤਿ ਹਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਸਰ੍ਵਥਾ ਦੇਹਜਂ ਮਲਮ੍
ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਹੀ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੀਰਥ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮੈਲ ਹੀ ਧੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਮਾਨਸਂ ਕ੍ਸ਼ਾਲਿਤੁਂ ਤਾਨਿ ਨ ਸਮਰ੍ਥਾਨਿ ਵੈ ਨृਪ । ਸ਼ਕ੍ਤਾਨਿ ਯਦਿ ਚੇਤ੍ਤਾਨਿ ਗਙ੍ਗਾਤੀਰਨਿਵਾਸਿਨਃ
ਪਰ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਥਾਂ ਮਨ ਦੀ ਮੈਲ ਨਹੀਂ ਧੋ ਸਕਦੇ। ਜੇ ਉਹ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ।
ਮੁਨਯੋ ਦ੍ਰੋਹਸਂਯੁਕ੍ਤਾਃ ਕਥਂ ਸ੍ਯੁਰ੍ਭਾਵਿਤੇਸ਼੍ਵਰਾਃ । ਵਸਿष੍ਠਸਦृਸ਼ਾਃ ਪ੍ਰਹ੍ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਾਦਯਃ ਕਿਲ
ਜੇ ਗੰਗਾ ਕੰਢੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੈਰ ਰੱਖਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਵਰਗੇ ਨਿਮਰ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚੇ ਨਹੀਂ।
ਰਾਗਦ੍ਵੇषਰਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਾਕੁਲਾਃ ਸਦਾ । ਚਿਤ੍ਤਸ਼ੁਦ੍ਧਿਮਯਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਗਙ੍ਗਾਦਿਭ੍ਯੋऽਤਿਪਾਵਨਮ੍
ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਰਾਗ ਤੇ ਵੈਰ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ, ਗੰਗਾ ਆਦਿਕ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।
ਯਦਿ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦੈਵਯੋਗੇਨ ਕ੍ਸ਼ਾਲਯਤ੍ਯਾਨ੍ਤਰਂ ਮਲਮ੍ । ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਤੁ ਸਤ੍ਸਙ੍ਗੋ ਜ੍ਞਾਨਨਿष੍ਠਸ੍ਯ ਭੂਪਤੇ
ਜੇ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅੰਦਰਲੀ ਮੈਲ ਧੁਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਨ ਵੇਦਾ ਨ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਨ ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਤਪਾਂਸਿ ਨ । ਨ ਮਖਾ ਨ ਚ ਦਾਨਾਨਿ ਚਿਤ੍ਤਸ਼ੁਦ੍ਧੇਸ੍ਤੁ ਕਾਰਣਮ੍
ਨਾ ਵੇਦ, ਨਾ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਨਾ ਵਰਤ, ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਯੱਗ, ਨਾ ਦਾਨ — ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਮਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
ਵਸਿष੍ਠੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਵੇਦਵਿਦ੍ਯਾਵਿਸ਼ਾਰਦਃ । ਰਾਗਦ੍ਵੇषਾਨ੍ਵਿਤਃ ਕਾਮਂ ਗਙ੍ਗਾਤੀਰਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਗੰਗਾ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਰਾਗ ਤੇ ਵੈਰ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹੇ।
ਆਡੀਬਕਂ ਮਹਾਯੁਦ੍ਧਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਵਸਿष੍ਠਯੋਃ । ਜਾਤਂ ਨਿਰਰ੍ਥਕਂ ਦ੍ਵੇषਾਦ੍ਦੇਵਾਨਾਂ ਵਿਸ੍ਮਯਪ੍ਰਦਮ੍
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਡਾ ਤੇ ਬੇਮਤਲਬ ਬਕਾਂ ਵਾਲਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।