ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਸਤ੍ਯਮੂਲਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਯਃ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਭਵੇਤ੍ । ਤਥੈਵ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾ ਵੈਸ਼੍ਯਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਵਰ੍ਜਿਤਾਃ
ਧਰਮ, ਜੋ ਸੱਚ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ਯ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵੀ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੰਞੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਸਤ੍ਯਵਾਦਿਨਃ ਪਾਪਾਸ੍ਤਥਾ ਵਰ੍ਣੇਤਰਾਃ ਕਲੌ । ਸ਼ੂਦ੍ਰਧਰ੍ਮਰਤਾ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਪਰਾਯਣਾਃ
ਕਲਿਜੁਗ ਵਿਚ, ਉਹ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ, ਪਾਪੀ ਹਨ, ਤੇ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਤੇ ਦਾਨ ਲੈਣ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਕਲੌ ਰਾਜਨ੍ ਯੁਗੇ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਗਤਾਃ ਕਿਲ । ਕਾਮਚਾਰਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਕਾਮਲੋਭਮੋਹਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਕਲਿਜੁਗ ਵਿਚ, ਜਦ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ, ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰਦੀਆਂ, ਇੱਛਾ, ਲਾਲਚ ਤੇ ਭਟਕਾਵੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ।
ਪਾਪਾ ਮਿਥ੍ਯਾਭਿਵਾਦਿਨ੍ਯਃ ਸਦਾ ਕ੍ਲੇਸ਼ਰਤਾ ਨृਪ । ਸ੍ਵਭਰ੍ਤृਵਞ੍ਜਕਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਭਾषਣਪਣ੍ਡਿਤਾਃ
ਪਾਪੀ, ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਝਗੜਿਆਂ ਵਿਚ ਲੱਗੀਆਂ, ਰਾਜਾ; ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਠੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਪਰ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ।
ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਵਂਵਿਧਾ ਨਾਰ੍ਯਃ ਪਾਪਿष੍ਠਾਸ਼੍ਚ ਕਲੌ ਯੁਗੇ । ਆਹਾਰਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਨृਪਤੇ ਚਿਤ੍ਤਸ਼ੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤੁ ਜਾਯਤੇ
ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਐਸੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣਗੀਆਂ ਜੋ ਬਹੁਤ ਪਾਪੀ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਰਾਜਨ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਨृਪਸਤ੍ਤਮ । ਵृਤ੍ਤਸਙ੍ਕਰਦੋषੇਣ ਜਾਯਤੇ ਧਰ੍ਮਸਙ੍ਕਰਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਧਰਮ ਦੀ ਚਾਨਣ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਰਾਜਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਿਚ ਮਿਲਾਵਟ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਧਰਮ ਵਿਚ ਭਟਕਾਵ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਸਙ੍ਕਰੇ ਜਾਤੇ ਨੂਨਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਰ੍ਣਸਙ੍ਕਰਃ । ਏਵਂ ਕਲਿਯੁਗੇ ਭੂਪ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਵਿਵਰ੍ਜਿਤੇ
ਧਰਮ ਵਿਚ ਭਟਕਾਵ ਆਉਣ ਤੇ, ਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਮਿਲਾਵਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਨ, ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਵਰ੍ਣਧਰ੍ਮਵਾਰ੍ਤੈषਾ ਨ ਕੁਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਪਲਭ੍ਯਤੇ । ਮਹਾਨ੍ਤੋऽਪਿ ਚ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾ ਅਧਰ੍ਮਂ ਕੁਰ੍ਵਤੇ ਨृਪ
ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੀਤ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਰਾਜਨ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਅਧਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਲਿਸ੍ਵਭਾਵ ਏਵੈष ਪਰਿਹਾਰ੍ਯੋ ਨ ਕੇਨਚਿਤ੍ । ਤਸ੍ਮਾਦਤ੍ਰ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍ਪਾਪਕਾਰਿਣਾਮ੍
ਕਲਿਯੁਗ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਹੀ ਇਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਟਾਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪਾਪੀ ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ—
ਨਿष੍ਕृਤਿਰ੍ਨ ਹਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋਪਾਯਤੋ ਭਵੇਤ੍ । ਜਨਮੇਜਯ ਉਵਾਚ ਭਗਵਨ੍ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦ
ਰਾਜਨ, ਆਮ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਪਾਪ ਦਾ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਕਲਾਵਧਰ੍ਮਬਹੁਲੇ ਨਰਾਣਾਂ ਕਾ ਗਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ । ਯਦ੍ਯਸ੍ਤਿ ਤਦੁਪਾਯਸ਼੍ਚੇਦ੍ਦਯਯਾ ਤਂ ਵਦਸ੍ਵ ਮੇ
ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਭਗਵਨ, ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਅਧਰਮ ਵਧ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕੀ ਗਤੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਜੇ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਏਕ ਏਵ ਮਹਾਰਾਜ ਤਤ੍ਰੋਪਾਯੋऽਸ੍ਤਿ ਨਾਪਰਃ । ਸਰ੍ਵਦੋषਨਿਰਾਸਾਰ੍ਥਂ ਧ੍ਯਾਯੇਦ੍ਦੇਵੀਪਦਾਮ੍ਬੁਜਮ੍
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਹਾਰਾਜ, ਇੱਥੇ ਇਕੋ ਇਕ ਉਪਾਅ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨ ਸਨ੍ਤ੍ਯਘਾਨਿ ਤਾਵਨ੍ਤਿ ਯਾਵਤੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਸ੍ਤਿ ਹਿ । ਨਾਸ੍ਤਿ ਦੇਵ੍ਯਾਃ ਪਾਪਦਾਹੇ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭੀਤਿਃ ਕੁਤੋ ਨृਪ
ਜਿੰਨੇ ਪਾਪ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਜੋ ਦੇਵੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਜਲਨ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਨ, ਡਰਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਅਵਸ਼ੇਨਾਪਿ ਯਨ੍ਨਾਮ ਲੀਲਯੋਚ੍ਚਾਰਿਤਂ ਯਦਿ । ਕਿਂ ਕਿਂ ਦਦਾਤਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਤੁਂ ਸਮਰ੍ਥਾ ਨ ਹਰਾਦਯਃ
ਜੇ ਬਿਨਾ ਇਰਾਦੇ ਦੇ, ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਕੀ-ਕੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਕਿਸੇ ਲਈ ਵੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਹਰਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਤੁ ਪਾਪਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀਨਾਮਸਂਸ੍ਮृਤਿਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਲਿਭਯਾਦ੍ਰਾਜਨ੍ ਪੁਣ੍ਯਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਵਸੇਨ੍ਨਰਃ
ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਯਾਦ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਨ, ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਵਿਤ੍ਰ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਪਰਾਮ੍ਬਾਯਾ ਨਾਮਸਂਸ੍ਮਰਣਂ ਚਰੇਤ੍ । ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਭੂਤਾਨਿ ਹਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਜਗਤ੍
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਪਰਾਂ ਅੰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰੇ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਤੋੜ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਮਾਰ ਦੇਵੇ—
ਦੇਵੀਂ ਨਮਤਿ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯੋ ਨ ਸ ਪਾਪੈਰ੍ਵਿਲਿਪ੍ਯਤੇ । ਰਹਸ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਮਯਾ ਰਾਜਨ੍ਨੁਦੀਰਿਤਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਨਹੀਂ। ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਵਿਮृਸ਼੍ਯੈਤਦਸ਼ੇषੇਣ ਭਜ ਦੇਵੀਪਦਾਮ੍ਬੁਜਮ੍ । ਅਜਪਾਂ ਨਾਮ ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਜਪਨ੍ਤਿ ਨਿਖਿਲਾ ਜਨਾਃ
ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅਜਪਾ ਨਾਮ ਗਾਇਤਰੀ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਮਹਿਮਾਨਂ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਮਾਯਾਯਾ ਵੈਭਵਂ ਮਹਤ੍ । ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਜਪਨ੍ਤਿ ਹृਦਯਾਨ੍ਤਰੇ
ਉਹ ਮਾਇਆ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਗਾਇਤਰੀ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਮਹਿਮਾਨਂ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਮਾਯਾਯਾ ਵੈਭਵਂ ਮਹਤ੍ । ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਯਤ੍ਪृष੍ਟਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਨृਪ । ਯੁਗਧਰ੍ਮਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਕਿਂ ਭੂਯਃ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ
ਉਹ ਮਾਇਆ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਰਾਜਨ, ਜੋ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?
ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਜਲੋਦਰਵ੍ਯਾਧਿਪੀਡਾਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਰਾਜੋਵਾਚ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਭੁਵਿ ਪੁਣ੍ਯਾਨਿ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ । ਗਮ੍ਯਾਨਿ ਮਾਨਵੈਰ੍ਦੇਵੈਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਣਿ ਸਰਿਤਸ੍ਤਥਾ
ਹਰਿਸਚੰਦਰ ਦੀ ਪੇਟ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਵਰਣਨ।
ਫਲਂ ਚ ਯਾਦृਸ਼ਂ ਯਤ੍ਰ ਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਸ੍ਨਾਨਦਾਨਤਃ । ਵਿਧਿਂ ਤੁ ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਯਾਂ ਨਿਯਮਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਮুনি ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਤੀਰਥਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਖੇਤਰ ਤੇ ਨਦੀਆਂ, ਤੇ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਕੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਵਿਧੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਯਮ ਵੀ ਦੱਸੋ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਸ਼ृਣੁ ਰਾਜਨ੍ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ । ਯੇषੁ ਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਦੇਵੀਨਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਨ੍ਯਾਯਨਾਨਿ ਚ
ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸੁਣੋ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਤੇ ਉਹ ਥਾਵਾਂ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਉੱਤਮ ਉਪਾਸਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਨਦੀਨਾਂ ਜਾਹ੍ਨਵੀ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਯਮੁਨਾ ਚ ਸਰਸ੍ਵਤੀ । ਨਰ੍ਮਦਾ ਗਣ੍ਡਕੀ ਸਿਨ੍ਧੁਰ੍ਗੋਮਤੀ ਤਮਸਾ ਤਥਾ
ਨਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਗੰਗਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਫਿਰ ਯਮੁਨਾ ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ, ਨਰਮਦਾ, ਗੰਡਕੀ, ਸਿੰਧੂ, ਗੋਮਤੀ ਤੇ ਤਮਸਾ ਵੀ ਹਨ।
ਕਾਵੇਰੀ ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗਾ ਚ ਪੁਣ੍ਯਾ ਵੇਤ੍ਰਵਤੀ ਸ਼ੁਭਾ । ਚਰ੍ਮਣ੍ਵਤੀ ਚ ਸਰਯੂਸ੍ਤਾਪੀ ਸਾਭ੍ਰਮਤੀ ਤਥਾ
ਕਾਵੇਰੀ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਭਾਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਵੈਤਰਵਤੀ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਚਰਮਣਵਤੀ, ਸਰਯੂ, ਤਾਪੀ ਤੇ ਸਾਬਰਮਤੀ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ।
ਏਤਾਸ਼੍ਚ ਕਥਿਤਾ ਰਾਜਨ੍ਨਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਤਸ਼ਃ ਪੁਨਃ । ਤਾਸਾਂ ਸਮੁਦ੍ਰਗਾਃ ਪੁਣ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਪੁਣ੍ਯਾ ਹ੍ਯਨਬ੍ਧਿਗਾਃ
ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ, ਰਾਜਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸੈਂਕੜੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਘੱਟ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ।
ਸਮੁਦ੍ਰਗਾਨਾਂ ਤਾਃ ਪੁਣ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵਦੌਘਵਹਾਸ੍ਤੁ ਯਾਃ । ਮਾਸਦ੍ਵਯਂ ਸ਼੍ਰਾਵਣਾਦੌ ਤਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾ ਰਜਸ੍ਵਲਾਃ
ਜੋ ਨਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਧਾਰਾ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਸ੍ਰਾਵਣ ਤੋਂ ਦੋ ਮਹੀਨੇ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਭਵਨ੍ਤਿ ਵृष੍ਟਿਯੋਗੇਨ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਵਾਰਿਵਹਾਸ੍ਤਥਾ । ਪੁष੍ਕਰਂ ਚ ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਧਰ੍ਮਾਰਣ੍ਯਂ ਸੁਪਾਵਨਮ੍
ਵਰਖਾ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਸ਼ਕਰ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਤੇ ਧਰਮ-ਅਰਣਿਆ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ।
ਪ੍ਰਭਾਸਂ ਚ ਪ੍ਰਯਾਗਂ ਚ ਨੈਮਿषਾਰਣ੍ਯਮੇਵ ਚ । ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਂ ਚਾਰ੍ਬੁਦਾਰਣ੍ਯਂ ਸ਼ੈਲਾਸ਼੍ਚ ਪਾਵਨਾਸ੍ਤਥਾ
ਪ੍ਰਭਾਸ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਤੇ ਨੈਮੀਸ਼-ਅਰਣਿਆ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਅਰਬੁਦ-ਅਰਣਿਆ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਤੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲਸ਼੍ਚ ਸੁਮੇਰੁਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਵਤੋ ਗਨ੍ਧਮਾਦਨਃ । ਸਰਾਂਸਿ ਚੈਵ ਪੁਣ੍ਯਾਨਿ ਮਾਨਸਂ ਸਰ੍ਵਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ, ਸੁਮੇਰੂ ਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਨਸ ਝੀਲ ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।