ਪਰ੍ਵਤੇ ਦੇਵਤਾਯੁਕ੍ਤੋ ਵਾਚਸ੍ਪਤਿਪੁਰਃਸਰਃ । ਤਤ੍ਰਾਭੂਦ੍ਦਾਰੁਣਂ ਯੁਦ੍ਧਂ ਵृਤ੍ਰਵਾਸਵਯੋਸ੍ਤਦਾ
ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਵਿਚਕਾਰ ਬੜਾ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਛਿੜ ਗਿਆ।
ਗਦਾਸਿਪਰਿਘੈਃ ਪਾਸ਼ੈਰ੍ਬਾਣੈਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਪਰਸ਼੍ਵਧੈਃ । ਮਾਨੁषੇਣ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਸਂਗ੍ਰਾਮਃ ਸ਼ਰਦਾਂ ਸ਼ਤਮ੍
ਗਦਿਆਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਸੁੱਟੇ, ਫਾਹਿਆਂ, ਤੀਰਾਂ, ਭਾਲਿਆਂ ਤੇ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ, ਆਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਰਗੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਜੰਗ ਸੌ ਹਾਰਾਂ (ਸਾਲਾਂ) ਤਕ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ।
ਬਭੂਵ ਭਯਦੋ ਨॄਣਾਮृषੀਣਾਂ ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਵਰੁਣਃ ਪ੍ਰਥਮਂ ਭਗ੍ਨਸ੍ਤਤੋ ਵਾਯੁਗਣਃ ਕਿਲ
ਉਹ ਜੰਗ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਡਰਾਉਣੀ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰੁਣਾ ਹਾਰ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਵਾਯੂ ਦੇ ਗਣ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ।
ਯਮੋ ਵਿਭਾਵਸੁਃ ਸ਼ਕ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਨਿਰ੍ਗਤਾ ਰਣਾਤ੍ । ਪਲਾਯਨਪਰਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੇਵਾਨਿਨ੍ਦ੍ਰਪੁਰੋਗਮਾਨ੍
ਯਮ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਇੰਦਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਭੱਜਦੇ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਬਚਣ ਦੀ ਸੋਚ ਰਹੇ ਸਨ,
ਵृਤ੍ਰੋऽਪਿ ਪਿਤਰਂ ਪ੍ਰਾਗਾਦਾਸ਼੍ਰਮਸ੍ਥਂ ਮੁਦਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਪ੍ਰਾਹ ਤ੍ਵष੍ਟਾਰਂ ਪਿਤਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮਯਾ ਕृਤਮ੍
ਤਾਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਝੁਕ ਕੇ ਤਵਸ਼ਟਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।'
ਦੇਵਾ ਵਿਨਿਰ੍ਜਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸੇਨ੍ਦ੍ਰਾਃ ਸਮਰਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਵਿਦ੍ਰੁਤਾਸ੍ਤੇ ਗਤਾਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਯਥਾ ਸਿਂਹਾਨ੍ਮृਗਾ ਗਜਾਃ
'ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿਚ ਡਟੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਹਾਰ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੱਜ ਗਏ ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਹਿਰਣ ਜਾਂ ਹਾਥੀ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।'
ਇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਪਦਾਤਿਰਗਮਨ੍ਮਯਾਨੀਤੋ ਗਜੋਤ੍ਤਮਃ । ਐਰਾਵਤੋऽਯਂ ਭਗਵਨ੍ ਗृਹਾਣ ਦ੍ਵਿਰਦੋਤ੍ਤਮਮ੍
'ਇੰਦਰ ਪੈਦਲ ਭੱਜ ਗਿਆ, ਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਵਧੀਆ ਹਾਥੀ ਲਿਆਇਆ ਹਾਂ। ਇਹ ਐਰਾਵਤ ਹੈ, ਭਗਵਨ, ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।'
ਨ ਹਤਾਸ੍ਤੇ ਮਯਾ ਯਸ੍ਮਾਦਯੁਕ੍ਤਂ ਭੀਤਮਾਰਣਮ੍ । ਆਜ੍ਞਾਪਯ ਪੁਨਸ੍ਤਾਤ ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਤਵੇਪ੍ਸਿਤਮ੍
'ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਦਾਨ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ। ਹੁਣ ਫਿਰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿਓ, ਪਿਤਾ ਜੀ—ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਉਹ ਕਰਾਂ?'
ਨਿਰ੍ਜਰਾ ਨਿਰ੍ਗਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਭਯਭੀਤਾ ਸ਼੍ਰਮਾਤੁਰਾਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰੋऽਪ੍ਯੈਰਾਵਤਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਯਭੀਤਃ ਪਲਾਯਿਤਃ
'ਸਾਰੇ ਅਮਰ ਦੇਵਤੇ ਡਰ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਭੱਜ ਗਏ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਵੀ ਐਰਾਵਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਭੱਜ ਗਿਆ ਹੈ।'
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਇਤਿ ਪੁਤ੍ਰਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਪ੍ਰਾਹ ਮੁਦਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਪੁਤ੍ਰਵਾਨਦ੍ਯ ਜਾਤੋऽਸ੍ਮਿ ਸਫਲਂ ਮਮ ਜੀਵਿਤਮ੍
ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਵਸ਼ਟਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, 'ਅੱਜ ਮੈਂ ਅਸਲ ਵਿਚ ਪੁੱਤ੍ਰਵਾਨ ਹੋਇਆ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਫਲ ਹੋ ਗਈ।'
ਤ੍ਵਯਾਹਂ ਪਾਵਿਤਃ ਪੁਤ੍ਰ ਗਤੋ ਮੇ ਮਾਨਸੋ ਜ੍ਵਰਃ । ਨਿਸ਼੍ਚਲਂ ਮੇ ਮਨੋ ਜਾਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵੀਰ੍ਯਂ ਤਵਾਦ੍ਭੁਤਮ੍
'ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਮਨ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੇਰੀ ਅਚੰਭਤ ਵਿਰਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੁਣ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੈ।'
ਸ਼ृਣੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਪੁਤ੍ਰ ਹਿਤਂ ਤੇऽਦ੍ਯ ਨਿਸ਼ਾਮਯ । ਤਪਃ ਕੁਰੁ ਮਹਾਭਾਗ ਸਾਵਧਾਨਃ ਸ੍ਥਿਰਾਸਨਃ
'ਸੁਣ, ਪੁੱਤਰ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਭਲਾ ਕੀਹ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਤਪ ਕਰ।'
ਵਿਸ਼੍ਵਾਸੋ ਨੈਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਕੇषਾਞ੍ਚਿਤ੍ਪਾਕਸ਼ਾਸਨਃ । ਸ਼ਤ੍ਰੁਸ੍ਤੇ ਛਲਕਰ੍ਤਾਸ੍ਤਿ ਨਾਨਾਭੇਦਵਿਸ਼ਾਰਦਃ
'ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਚਲਾਕ ਹੈ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਫੁਟ ਪਾਉਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ।'
ਤਪਸਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ੍ਤਪਸਾ ਰਾਜ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਤਪਸਾ ਬਲਵृਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਂਗ੍ਰਾਮੇ ਵਿਜਯਸ੍ਤਥਾ
'ਤਪ ਨਾਲ ਹੀ ਲੱਖਮੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਤਪ ਨਾਲ ਹੀ ਉੱਚਾ ਰਾਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਤਪ ਨਾਲ ਹੀ ਤਾਕਤ ਵਧਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।'
ਆਰਾਧ੍ਯ ਦ੍ਰੁਹਿਣਂ ਦੇਵਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਵਰਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਜਹਿ ਸ਼ਕ੍ਰਂ ਦੁਰਾਚਾਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਸਮਾਵृਤਮ੍
'ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਵਧੀਆ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ, ਜੋ ਮਾੜਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਵਧ ਦਾ ਪਾਪ ਹੈ।'
ਸਾਵਧਾਨਃ ਸ੍ਥਿਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਦਾਤਾਰਂ ਭਜ ਸ਼ਙ੍ਕਰਮ੍ । ਵਾਞ੍ਛਿਤਂ ਸ ਵਰਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਸ਼੍ਚਤੁਰਾਨਨਃ
'ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤੇ ਡੋਲ੍ਹੇ ਬਿਨਾ ਰਹਿ ਕੇ, ਦਾਤਾ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰ। ਜੇ ਚਤੁਰਮੁਖ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੇਰੀ ਮਨ-ਚਾਹੀ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।'
ਤੋषਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਵਯੋਨਿਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮਮਿਤੌਜਸਮ੍ । ਅਵਿਨਾਸ਼ਿਤ੍ਵਮਾਸਾਦ੍ਯ ਜਹਿ ਸ਼ਕ੍ਰਂ ਕृਤਾਗਸਮ੍
'ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਤੇ ਅਪਾਰ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਅਮਰਤਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ।'
ਵੈਰਂ ਮਨਸਿ ਮੇ ਪੁਤ੍ਰ ਵਰ੍ਤਤੇ ਸੁਤਘਾਤਜਮ੍ । ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਨੁਗਚ੍ਛਾਮਿ ਨ ਸ੍ਵਪਾਮਿ ਸੁਖੇਨ ਹ
'ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪੁੱਤਰ-ਵਧ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਵੈਰ ਅਜੇ ਵੀ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਨਾਂ ਹੀ ਮੈਂ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸੌਂ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।'
ਤਾਪਸੋ ਮੇ ਹਤਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਨਿਰਾਗਾਃ ਪਾਪ੍ਮਨਾ ਯਤਃ । ਨ ਵਿਨ੍ਦਾਮਿ ਸੁਖਂ ਵृਤ੍ਰ ਤ੍ਵਂ ਮਾਮੁਦ੍ਧਰ ਦੁਃਖਿਤਮ੍
ਮੇਰਾ ਤਪੱਸਵੀ ਪੁੱਤ ਪਾਪੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸੁੱਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਿਹਾ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੈ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਤਦਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਪਿਤੁਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਵृਤ੍ਰਃ ਕ੍ਰੋਧਯੁਤਸ੍ਤਦਾ । ਆਜ੍ਞਾਮਾਦਾਯ ਚ ਪਿਤੁਰ੍ਜਗਾਮ ਤਪਸੇ ਮੁਦਾ
ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪਿਉ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਪਿਉ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਕੇ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਚਲ ਪਿਆ।
ਗਨ੍ਧਮਾਦਨਮਾਸਾਦ੍ਯ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਦੇਵਧੁਨੀਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍ । ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਕੁਸ਼ਾਸਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਂਸ੍ਥਿਤਸ਼੍ਚ ਸ੍ਥਿਰਾਸਨਃ
ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਦੇਵਧੁਨੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਕੁਸ਼ ਦੀ ਚੌਕੀ ਬਣਾਈ ਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਨਂ ਵਾਰਿਪਾਨਂ ਚ ਯੋਗਾਭ੍ਯਾਸਪਰਾਯਣਃ । ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਵਿਸ਼੍ਵਸृਜਂ ਚਿਤ੍ਤੇ ਸੋਪਵਿष੍ਟਃ ਸ੍ਥਿਰਾਸਨੇ
ਉਸ ਨੇ ਖਾਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਤਨ-ਮਨ ਨਾਲ ਜੋਗ ਅਭਿਆਸ ਵਿਚ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਉਹ ਅਡੋਲ ਆਸਨ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਮਘਵਾ ਤਂ ਤਪਸ੍ਯਨ੍ਤਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਚਿਨ੍ਤਾਤੁਰੋ ਹ੍ਯਭੂਤ੍ । ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਨ੍ਪ੍ਰੇषਯਾਮਾਸ ਵਿਘ੍ਨਾਰ੍ਥਂ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨਃ
ਮਘਵਾਨ ਨੂੰ ਜਦ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ। ਪਾਕ ਨਾਸਕ ਨੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੂੰ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ।
ਯਕ੍ਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਪਨ੍ਨਗਾਨ੍ਸਰ੍ਪਾਨ੍ਕਿਨ੍ਨਰਾਨਮਿਤੌਜਸਃ । ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਨਪ੍ਸਰਸੋ ਦੇਵਦੂਤਾਨਨੇਕਸ਼ਃ
ਉਸ ਨੇ ਯਕਸ਼, ਸੱਪ, ਕਿਨਰ ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਸਨ, ਵਿਦਿਆਧਰ, ਅਪਸਰਾ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਦੇਵਦੂਤ ਵੀ ਭੇਜੇ।
ਉਪਾਯਾਸ੍ਤੈਃ ਕृਤਾਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਤਪੋਵਿਘ੍ਨਾਯ ਮਾਯਿਭਿਃ । ਨ ਚਚਾਲ ਤਤੋ ਧ੍ਯਾਨਾਤ੍ਤ੍ਵਾष੍ਟ੍ਰਃ ਪਰਮਤਾਪਸਃ
ਉਹਨਾਂ ਮਾਇਆਵੀਆਂ ਨੇ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤ ਵੱਡਾ ਤਪੱਸੀ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਹਿਲਿਆ ਨਹੀਂ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਨੇਤृਤ੍ਵੇ ਸੇਨ੍ਦ੍ਰੈਃ ਸੁਰੈਰ੍ਵਿष੍ਣੋਃ ਸ਼ਰਣਗਮਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਨਿਰ੍ਗਤਾਸ੍ਤੇ ਪਰਾਵृਤ੍ਤਾਸ੍ਤਪੋਵਿਘ੍ਨਕਰਾਃ ਸੁਰਾਃ । ਨਿਰਾਸ਼ਾਃ ਕਾਰ੍ਯਸਂਸਿਦ੍ਧ੍ਯੈ ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦृਢਚੇਤਸਮ੍
ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਣ ਆਏ ਸਨ, ਉਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ਼ ਨਿਸ਼ਚਾ ਦੇਖ ਕੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ।
ਜਾਤੇ ਵਰ੍षਸ਼ਤੇ ਪੂਰ੍ਣੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹਃ । ਤਤ੍ਰਾਜਗਾਮ ਤਰਸਾ ਹਂਸਾਰੂਢਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ
ਜਦੋਂ ਸੌ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਚਾਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਾ ਤੇ ਹੰਸ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਉਥੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਆ ਗਿਆ।
ਆਗਤ੍ਯ ਤਮੁਵਾਚੇਦਂ ਤ੍ਵष੍ਟ੍ਟਪੁਤ੍ਰ ਸੁਖੀ ਭਵ । ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਧ੍ਯਾਨਂ ਵਰਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਦਦਾਮਿ ਤਵ ਵਾਞ੍ਛਿਤਮ੍
ਉਹ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ: 'ਹੇ ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤ, ਖੁਸ਼ ਰਹਿ! ਹੁਣ ਧਿਆਨ ਛੱਡ ਦੇ ਤੇ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਮੰਗ ਲੈ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ।'
ਤਪਸਾ ਤੇऽਦ੍ਯ ਤੁष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ਤ੍ਵਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚਾਤਿਕਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ । ਵਰਂ ਵਰਯ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਮਨੋऽਭਿਲषਿਤਂ ਤਵ
'ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ। ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਿਆ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਚਾਹ ਹੈ, ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ।'
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਵृਤ੍ਰਸ੍ਤਦਾਤਿਵਿਸ਼ਦਾਂ ਪੁਰਤੋ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਵਾਚਂ ਸੁਧਾਸਮਰਸਾਂ ਜਗਦੇਕਕਰ੍ਤੁਃ । ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਯੋਗਕਲਨਾਂ ਸਹਸੋਦਤਿष੍ਠ- ਤ੍ਸਞ੍ਜਾਤਹਰ੍षਨਯਨਾਸ਼੍ਰੁਕਲਾਕਲਾਪਃ
ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦੋਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੇ ਜਗਤ ਦੇ ਇਕੱਲੇ ਰਚਨਹਾਰ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਬਾਤ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਜੋਗ ਦੀ ਲਗਨ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ।