ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋऽਸ੍ਮਿ ਗਤਰਾਜ੍ਯੋऽਤ੍ਰ ਮਂਤ੍ਰਿਭਿਃ ਪਰਿਵਂਚਿਤਃ । ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਤ੍ਵਮਤ੍ਰ ਮਿਤ੍ਰਂ ਮੇ ਮਿਲਿਤੋऽਸਿ ਵਿਸ਼ੋਤ੍ਤਮ
ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਰਿਆਸਤ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਠੱਗ ਲਿਆ। ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈਂ।
ਸੁਖੇਨ ਵਿਹਰਿष੍ਯਾਵੋ ਵਨੇऽਤ੍ਰ ਸ਼ੁਭਪਾਦਪੇ । ਸ਼ੋਕਂ ਤ੍ਯਜ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧੇ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਭਵ ਵਿਸ਼ੋਤ੍ਤਮ
ਆਓ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਇਸ ਸੋਹਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰੀਏ। ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦੇ, ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀ, ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਢ ਰੱਖ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ।
"ਅਤ੍ਰੈਵ ਚ ਯਥਾਕਾਮਂ ਸੁਖਂ ਤਿष੍ਠ ਮਯਾ ਸਹ । " ਵੈਸ਼੍ਯ ਉਵਾਚ। ਕੁਟੁਮ੍ਬਂ ਮੇ ਨਿਰਾਲਂਬਂ ਮਯਾ ਹੀਨਂ ਸੁਦੁਃਖਿਤਮ੍ । ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਚ ਚਿਨ੍ਤਾਰ੍ਤਂ ਵ੍ਯਾਧਿਸ਼ੋਕੋਪਤਾਪਿਤਮ੍
'ਇੱਥੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹਿ।' ਵੈਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੇਰਾ ਪਰਿਵਾਰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਗਿਆ, ਬਹੁਤ ਦੁੱਖੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਚਿੰਤਾ, ਬੀਮਾਰੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਭਾਰ੍ਯਾਦੇਹੇ ਸੁਖਂ ਨੋ ਵਾ ਪੁਤ੍ਰਦੇਹੇ ਨ ਵਾ ਸੁਖਮ੍ । ਇਤਿ ਚਿਨ੍ਤਾਤੁਰਂ ਚੇਤੋ ਨ ਮੇ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਭੂਮਿਪ
ਨਾ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਮੇਰਾ ਮਨ, ਰਾਜਨ, ਕਦੇ ਵੀ ਠੰਢ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਕਦਾ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸੁਤਂ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਗृਹਂ ਸ੍ਵਜਨਮੇਵ ਚ । ਸ੍ਵਸ੍ਥਂ ਨ ਮਨ੍ਮਨੋ ਰਾਜਨ੍ਗृਹਚਿਨ੍ਤਾਕੁਲਂ ਭृਸ਼ਮ੍
ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਘਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ? ਮੇਰਾ ਮਨ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਰਾਜਨ, ਘਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੈ।
ਰਾਜੋਵਾਚ। ਯੈਰ੍ਨਿਰਸ੍ਤੋऽਸਿ ਪੁਤ੍ਰਾਦ੍ਯੈਰਸਦ੍ਵृਤ੍ਤੈਃ ਸੁਬਾਲਿਸ਼ੈਃ । ਤਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕਿਂ ਸੁਖਂ ਤੇऽਦ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਮਹਾਮਤੇ
ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾੜੇ ਕੰਮਾਂ ਤੇ ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਘਰੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਸੁਖ ਮਿਲੇਗਾ, ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀ?
ਹਿਤਕਾਰੀ ਵਰਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਰ੍ਦੁਃਖਦਾਃ ਸੁਹृਦਃ ਕੁਤਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਥਿਰਂ ਮਨਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਸ੍ਵ ਮਯਾ ਸਹ
ਜੋ ਵੈਰੀ ਭਲਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੋਸਤ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ? ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰ ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਰਹਿ।
ਵੈਸ਼੍ਯ ਉਵਾਚ। ਮਨੋ ਮੇ ਨ ਸ੍ਥਿਰਂ ਰਾਜਨ੍ਭਵਤ੍ਯਦ੍ਯ ਸੁਦੁਃਖਿਤਮ੍ । ਚਿਨ੍ਤਯਾऽਤ੍ਰ ਕੁਟੁਮ੍ਬਸ੍ਯ ਦੁਸ੍ਤ੍ਯਜਸ੍ਯ ਦੁਰਾਤ੍ਮਭਿਃ
ਵੈਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੇਰਾ ਮਨ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਰਾਜਨ, ਅੱਜ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਛੱਡਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮਾੜੇ ਹਨ।
ਰਾਜੋਵਾਚ। ਮਮਾਪਿ ਰਾਜ੍ਯਜਂ ਦੁਃਖਂ ਦੁਨੋਤਿ ਕਿਲ ਮਾਨਸਮ੍ । ਪृਚ੍ਛਾਵੋऽਦ੍ਯ ਮੁਨਿਂ ਸ਼ਾਂਤਂ ਸ਼ੋਕਨਾਸ਼ਨਮੌषਧਮ੍
ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੇਰੀ ਰਿਆਸਤ ਖੋਹਣ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪੀੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਓ, ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਉਸ ਸ਼ਾਂਤ ਮੁਨੀ ਕੋਲ ਪੁੱਛੀਏ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਮਿਟਾਉਣ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੈ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ। ਇਤਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਤਿਂ ਤੌ ਤੁ ਰਾਜਾ ਵੈਸ਼੍ਯਸ਼੍ਚ ਜਗ੍ਮਤੁਃ । ਮੁਨਿਂ ਤੌ ਵਿਨਯੋਪੇਤੌ ਪ੍ਰष੍ਟੁਂ ਸ਼ੋਕਸ੍ਯ ਕਾਰਣਮ੍
ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਤੇ ਵੈਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਚਲੇ। ਉਹ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਮੁਨੀ ਕੋਲ ਗਏ, ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਣ ਲਈ।
ਗਤ੍ਵਾ ਤਂ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯਾਹ ਰਾਜਾ ऋषਿਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਆਸੀਨਂ ਸਮ੍ਯਗਾਸੀਨਃ ਸ਼ਾਂਤਂ ਸ਼ਾਂਤਿਮੁਪਾਗਤਃ
ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉੱਚੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਜੋ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈਠਿਆ ਸੀ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੀ ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਵੀ ਚੈਨ ਵਿਚ ਸੀ।
ਅਥ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਰਾਜੋਵਾਚ। ਮੁਨੇ ਵੈਸ਼੍ਯੋऽਯਮਧੁਨਾ ਵਨੇ ਮੇ ਮਿਤ੍ਰਤਾਂ ਗਤਃ । ਪੁਤ੍ਰਦਾਰੈਰ੍ਨਿਰਸ੍ਤੋऽਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋऽਤ੍ਰ ਮਮ ਸਂਗਮਮ੍
ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਹ ਵੈਸ਼ ਹੁਣ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪਤਨੀ ਵਲੋਂ ਘਰੋਂ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਤੇ ਮੇਰਾ ਮਿਲਾਪ ਹੋਇਆ।
ਨਿष੍ਕਾਰਣਂ ਚ ਮੇ ਚਿਂਤਾ ਹृਦਯਾਨ੍ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ । ਹਯਾ ਮੇ ਦੁਰ੍ਬਲਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਕਿਂ ਗਜਾਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਵਸ਼ਂ ਗਤਾਃ
ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਵਜ੍ਹੇ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਮੇਰੇ ਘੋੜੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਹਾਥੀ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਚ ਚਲੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਭृਤ੍ਯਵਰ੍ਗਸ੍ਤਥਾ ਦੁਃਖੀ ਜਾਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਮਯਾ ਵਿਨਾ । ਕੋਸ਼ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਕਰਿष੍ਯਂਤਿ ਰਿਪਵੋऽਤਿਬਲਾਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਨੌਕਰ-ਚਾਕਰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ ਵੈਰੀ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਖਤਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਚਿਂਤਯਾਨਸ੍ਯ ਚ ਮੇ ਨਿਦ੍ਰਾ ਤਨੌ ਸੁਖਮ੍ । ਜਾਨਾਮੀਦਂ ਜਗਨ੍ਮਿਥ੍ਯਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਤ੍ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਹਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਨੀਂਦ ਆ ਗਈ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਹੀ।
ਜਾਨਤੋऽਪਿ ਮਨੋ ਭ੍ਰਾਂਤਂ ਨ ਸ੍ਥਿਰਂ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਭੋ । ਕੋऽਹਂ ਕੇऽਸ਼੍ਵਾ ਗਜਾਃ ਕੇऽਮੀ ਨ ਤੇ ਮੇ ਚ ਸਹੋਦਰਾਃ ॥ ਨ ਪੁਤ੍ਰਾ ਨ ਚ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਯੇषਾਂ ਦੁਃਖਂ ਦੁਨੋਤਿ ਮਾਮ੍ । ਭ੍ਰਮੋऽਯਮਿਤਿ ਜਾਨਾਮਿ ਤਥਾਪਿ ਮਮ ਮਾਨਸਃ
ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਮਨ ਭਟਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ, ਇਹ ਘੋੜੇ ਤੇ ਹਾਥੀ ਕੌਣ ਹਨ, ਇਹ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕੌਣ ਹਨ—ਇਹ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਨਾ ਮਿੱਤਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਚੁਭਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਇਹ ਸਭ ਭਟਕਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰਾ ਮਨ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।
ਮੋਹੋ ਨੈਵਾਪਸਰਤਿ ਕਿਂ ਤਤ੍ਕਾਰਣਮਦ੍ਭੁਤਮ੍ । ਸ੍ਵਾਮਿਂਸ੍ਤ੍ਵਮਸਿ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਸਂਸ਼ਯਨਾਸ਼ਕृਤ੍
ਇਹ ਮੋਹ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਇਸ ਦਾ ਅਜੀਬ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਹੇ ਮਾਲਕ, ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਂਦਾ ਹੈਂ।
ਕਾਰਣਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੋਹਸ੍ਯ ਮਮਾਸ੍ਯ ਚ ਦਯਾਨਿਧੇ । ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ। ਇਤਿ ਪृष੍ਟਸ੍ਤਦਾ ਰਾਜ੍ਞਾ ਸੁਮੇਧਾ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਃ
ਮੇਰੇ ਇਸ ਮੋਹ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਜਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਸੁਮੇਧਾਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਤਮੁਵਾਚ ਪਰਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸ਼ੋਕਮੋਹਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ऋषਿਰੁਵਾਚ। ਸ਼ृਣੁ ਰਾਜਨ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਕਾਰਣਂ ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ਯੋਃ
ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਸ਼ੋਕ ਤੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣੋ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਮਹਾਮਾਯੇਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਮਿਹ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤਥੇਸ਼ਾਨਸ੍ਤੁਰਾषਾਡ੍ਵਰੁਣੋऽਨਿਲਃ
ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਹਾਮਾਇਆ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਈਸ਼ਾਨ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਵਰੁਣ ਤੇ ਵਾਯੂ ਵੀ।
ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਾ ਮਨੁष੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੋਰਗਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ । ਵृਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾ ਵਲ੍ਲ੍ਯਃ ਪਸ਼ਵੋ ਮृਗਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ, ਗੰਧਰਵ, ਸੱਪ, ਰਾਖਸ਼, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤ, ਬੇਲਾਂ, ਪਸ਼ੂ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ—
ਮਾਯਾਧੀਨਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਭਾਜਨਂ ਬਂਧਮੋਕ੍ਸ਼ਯੋਃ । ਤਯਾ ਸृष੍ਟਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਂਗਮਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਮਾਇਆ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜੋ ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਇਆ ਨੇ ਹੀ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ, ਰਚਿਆ ਹੈ।
ਤਦ੍ਵਸ਼ੇ ਵਰ੍ਤਤੇ ਨੂਨਂ ਮੋਹਜਾਲੇਨ ਯਂਤ੍ਰਿਤਮ੍ । ਤ੍ਵਂ ਕਿਯਾਨ੍ਮਾਨੁषੇष੍ਵੇਕਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੋ ਰਜਸਾऽऽਵਿਲਃ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਸਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਮੋਹ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ। ਤੂੰ ਵੀ ਕਈ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈਂ, ਰਜੋ ਗੁਣ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰੀ।
ਜ੍ਞਾਨਿਨਾਮਪਿ ਚੇਤਾਂਸਿ ਮੋਹਯਤ੍ਯਨਿਸ਼ਂ ਹਿ ਸਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਸ਼ਵਾਸੁਦੇਵਾਦ੍ਯਾ ਜ੍ਞਾਨੇ ਸਤ੍ਯਪਿ ਸ਼ੇषਤਃ
ਉਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਮੋਹ ਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਈਸ਼ਾ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਆਦਿਕ—even ਜੇ ਉਹ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਣ, ਫਿਰ ਵੀ ਬਚਦੇ ਨਹੀਂ।
ਤੇऽਪਿ ਰਾਗਵਸ਼ਾਲ੍ਲੋਕੇ ਭ੍ਰਮਤਿ ਪਰਿਮੋਹਿਤਾਃ । ਪੁਰਾ ਸਤ੍ਯਯੁਗੇ ਰਾਜਨ੍ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਉਹ ਵੀ ਰਾਗ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਤਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਰਾਇਣ ਆਪ—
ਸ਼੍ਵੇਤਦ੍ਵੀਪਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਚਕਾਰ ਵਿਪੁਲਂ ਤਪਃ । ਵਰ੍षਾਣਾਮਯੁਤਂ ਯਾਵਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਪ੍ਰਸਕ੍ਤਯੇ
ਸ਼੍ਵੇਤਦੀਪ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ।
ਅਨਸ਼੍ਵਰਸੁਖਾਯਾਸੀ ਚਿਂਤਯਾਨਸ੍ਤਤਃ ਪਰਮ੍ । ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਰ੍ਜਨੇ ਦੇਸ਼ੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾऽਪਿ ਪਰਮਾਦ੍ਭੁਤੇ
ਅਮਰ ਸੁਖ ਦੀ ਚਾਹ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਇਕ ਅਜੀਬ ਨਿਰਜਨ ਥਾਂ ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਪਸਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਮੋਹਸ੍ਯ ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤਯੇ । ਕਦਾਚਿਦ੍ਵਾਸੁਦੇਵੋऽਸੌ ਸ੍ਥਲਾਂਤਰਮਤਿਰ੍ਹਰਿਃ
ਉਹ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ। ਇਕ ਵਾਰੀ, ਉਹ ਹਰੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲੇ ਗਏ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਸ਼ਾਤ੍ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਜਗਾਮਾਨ੍ਯਦ੍ਦਿਦृਕ੍ਸ਼ਯਾ । ਚਤੁਰ੍ਮੁਖੋऽਪਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤਥੈਵ ਨਿਃਸृਤਃ ਸ੍ਥਲਾਤ੍
ਉਹ ਥਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਹੋਰ ਥਾਂ ਵੇਖਣ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਚਾਰ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਪਿਆ।
ਮਿਲਿਤੌ ਮਾਰ੍ਗਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਚਤੁਰ੍ਭੁਜੌ । ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਪृष੍ਟਵਂਤੌ ਤੌ ਕਸ੍ਤ੍ਵਂ ਕਸ੍ਤ੍ਵਮਿਤਿ ਸ੍ਮ ਹ
ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲੇ—ਚਾਰ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ। ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?'