ਬਹੁਵृਕ੍ਸ਼ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਨਦੀ ਪੁਲਿਨ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਮ੍ । ਨਿਰ੍ਵੈਰਸ਼੍ਵਾਪਦਾਕੀਰ੍ਣਂ ਕੋਕਿਲਾਰਾਵਮਂਡਿਤਮ੍
ਉਹ ਥਾਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸੀ, ਉਥੇ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਜਾਨਵਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤੇ ਕੋਕਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਸ਼ਿष੍ਯਾਧ੍ਯਯਨਸ਼ਬ੍ਦਾਢ੍ਯਂ ਮृਗਯੂਥਸ਼ਤਾਵृਤਮ੍ । ਨੀਵਾਰਾਨ੍ਨਸੁਪਕ੍ਵਾਢ੍ਯਂ ਸੁਪੁष੍ਪਫਲਪਾਦਪਮ੍
ਉਥੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕਿਆ ਜੰਗਲੀ ਚੌਲ, ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਸਨ।
ਹੋਮਧੂਮਸੁਗਂਧੇਨ ਪ੍ਰੀਤਿਦਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਸਦਾ । ਵੇਦਧ੍ਵਨਿਸਮਾਕ੍ਰਾਂਤਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਦਪਿ ਮਨੋਹਰਮ੍
ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਮ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਸੁਰਗ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਮਨਮੋਹਣੀ ਥਾਂ ਸੀ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਮਾਸ਼੍ਰਮਂ ਰਾਜਾ ਬਭੂਵਾਸੌ ਮੁਦਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਭਯਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਤਿਂ ਚਕ੍ਰੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮਾਯ ਦ੍ਵਿਜਾਸ਼੍ਰਮੇ
ਉਹ ਅਸ਼ਰਮ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਡਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦਵੈਜਾਂ ਦੇ ਅਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ।
ਆਸਜ੍ਯ ਪਾਦਪੇऽਸ਼੍ਵਂ ਤੁ ਜਗਾਮ ਵਿਨਯਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਂ ਮੁਨਿਮਾਸੀਨਂ ਸਾਲਚ੍ਛਾਯਾਸੁ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਰੁੱਖ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਾਲ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਬੈਠਿਆ ਵੇਖਿਆ।
ਮृਗਾਜਿਨਾਸਨਂ ਸ਼ਾਂਤਂ ਤਪਸਾऽਤਿਕृਸ਼ਂ ऋਜੁਮ੍ । ਅਧ੍ਯਾਪਯਂਤਂ ਸ਼ਿष੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਵੇਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਿਨਮ੍
ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਣ ਦੀ ਖਾਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ, ਤਪ ਨਾਲ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ, ਸਿੱਧੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾ ਰਹੇ, ਤੇ ਵੇਦਾਂ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝ ਰਹੇ ਸਨ।
ਰਹਿਤਂ ਕ੍ਰੋਧਲੋਭਾਦ੍ਯੈਰ੍ਦ੍ਵਂਦ੍ਵਾਤੀਤਂ ਵਿਮਤ੍ਸਰਮ੍ । ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਰਤਂ ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਨਂ ਸ਼ਮਸਂਯੁਤਮ੍
ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਕ੍ਰੋਧ, ਲਾਲਚ ਤੇ ਦੁੰਦਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਤਂ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਭੂਪਤਿਰ੍ਭੂਮੌ ਪਪਾਤ ਦਣ੍ਡਵਤ੍ਤਦਾ । ਤਦਗ੍ਰੇ ऽਸ਼੍ਰੁਜਲਾਪੂਰ੍ਣਨਯਨਃ ਪ੍ਰੇਮਸਂਯੁਤਃ
ਉਹਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਸਾਸ਼ਟਾਂਗ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ।
ਉਤ੍ਤਿष੍ਠੋਤ੍ਤਿष੍ਠ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਤਮੁਵਾਚ ਤਦਾ ਮੁਨਿਃ । ਸ਼ਿष੍ਯੋ ਦਦੌ ਬृਸੀਂ ਤਸ੍ਮੈ ਗੁਰੁਣਾ ਨੋਦਿਤਸ੍ਤਦਾ
ਉਠੋ, ਉਠੋ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ। ਮੁਨੀ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ। ਚੇਲੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਆਖੇ ਹੀ ਬੈਠਣ ਲਈ ਥਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
ਉਤ੍ਥਾਯ ਨृਪਤਿਸ੍ਤਸ੍ਯਾਂ ਸਮਾਸੀਨਸ੍ਤਦਾਜ੍ਞਯਾ । ਅਰ੍ਘ੍ਯਪਾਦ੍ਯਾਰ੍ਹਣਂ ਚਕ੍ਰੇ ਸੁਮੇਧਾ ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍
ਰਾਜਾ ਉੱਠ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਥੇ ਆ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਸੁਮੇਧ ਨੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੈਰ-ਹੱਥ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਤੇ ਹੋਰ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਕੀਤੇ।
ਪਪ੍ਰਚ੍ਛਾਤ੍ਰ ਕੁਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਕਸ੍ਤ੍ਵਂ ਚਿਂਤਾਪਰਃ ਕਥਮ੍ । ਕਥਯਸ੍ਵ ਯਥਾਕਾਮਂ ਸਂਵृਤ੍ਤਂ ਕਾਰਣਂ ਤ੍ਵਿਹ
ਉਸਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਇੰਨਾ ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ? ਜੋ ਵੀ ਤੇਰਾ ਮਨ ਹੈ, ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸ, ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ।"
ਕਿਮਾਗਮਨਕृਤ੍ਯਂ ਤੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮਨੋਗਤਮ੍ । ਕਰਿष੍ਯੇ ਵਾਂਛਿਤਂ ਕਾਮਮਸਾਧ੍ਯਮਪਿ ਯਤ੍ਤਵ
"ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਕੰਮ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੱਸ, ਜੋ ਵੀ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਤੇਰੀ ਚਾਹਤ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਔਖੀ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ।"
ਰਾਜੋਵਾਚ। ਸੁਰਥੋ ਨਾਮ ਰਾਜਾऽਹਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਭਿਸ਼੍ਚ ਪਰਾਜਿਤਃ । ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਜ੍ਯਂ ਗृਹਂ ਭਾਰ੍ਯਾਮਹਂ ਤੇ ਸ਼ਰਣਂ ਗਤਃ
ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਸੁਰਥ ਹੈ। ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਪਰ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਕੋਲੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਆਪਣਾ ਰਾਜ, ਘਰ ਤੇ ਪਤਨੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਓਟ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।"
ਯਦਾਜ੍ਞਾਪਯਸੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂਸ੍ਤਦਹਂ ਭਕ੍ਤਿਤਤ੍ਪਰਃ । ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਨ ਮੇ ਤ੍ਰਾਤਾ ਤ੍ਵਦਨ੍ਯਃ ਪृਥਿਵੀਤਲੇ
"ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਆਖੇਂਗਾ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਮੈਂ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਕਰਾਂਗਾ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਮੇਰਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।"
ਸ਼ਤ੍ਰੁਭ੍ਯੋ ਮੇ ਭਯਂ ਘੋਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋऽਸ੍ਮ੍ਯਦ੍ਯ ਤਵਾਂਤਿਕਮ੍ । ਤ੍ਰਾਯਸ੍ਵ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸ਼ਰਣਾਗਤਵਤ੍ਸਲ
"ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਡਰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜੋ ਸ਼ਰਨ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ ਲਵੋ।"
ऋषਿਰੁਵਾਚ। ਨਿਰ੍ਭਯਂ ਵਸ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ ਨਾਤ੍ਰ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰਵਃ ਕਿਲ । ਆਗਮਿष੍ਯਂਤਿ ਬਲਿਨੋ ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਤਪਸੋ ਬਲਾਤ੍
ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇੱਥੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਰਹੋ। ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ। ਪਰ ਤਪ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕ ਜ਼ਰੂਰ ਆਉਣਗੇ।"
ਨਾਤ੍ਰ ਹਿਂਸਾ ਪ੍ਰਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਵਨਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਜੀਵਨਂ ਸ਼ਸ੍ਤੈਰ੍ਨੀਵਾਰਫਲਮੂਲਕੈਃ
"ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਾਜਨ, ਇੱਥੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ। ਜੀਵਨ ਚੰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ—ਅਨਾਜ, ਫਲ ਤੇ ਜੜੀਆਂ—ਨਾਲ ਹੀ ਚਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।"
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ। ਇਤਿ ਤਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨਿਰ੍ਭਯਃ ਸ ਨृਪਸ੍ਤਦਾ । ਉਵਾਸਾਸ਼੍ਰਮ ਏਵਾਸੌ ਫਲਮੂਲਾਸ਼ਨਃ ਸ਼ੁਚਿਃ
ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨਿਡਰ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਸਾਫ-ਸੁਥਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾ ਕੇ ਜੀਊਂਦਾ ਸੀ।"
ਕਦਾਚਿਤ੍ਸ ਨृਪਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵृਕ੍ਸ਼ਚ੍ਛਾਯਾਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ । ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਚਿਂਤਾਰ੍ਤੋ ਗृਹ ਏਵ ਗਤਾਸ਼ਯਃ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਰਾਜਾ ਉਥੇ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਉਸਦਾ ਮਨ ਮੁੜ ਘਰ ਵੱਲ ਹੀ ਟੁਰ ਗਿਆ।
ਰਾਜ੍ਯਂ ਮੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਭਿਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛੈਃ ਪਾਪਰਤੈਃ ਸਦਾ । ਸਂਪੀਡਿਤਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਲੋਕਾਸ੍ਤੈਰ੍ਦੁਰਾਚਾਰੈਰ੍ਗਤਤ੍ਰਪੈਃ
"ਮੇਰਾ ਰਾਜ ਦੁਸ਼ਟ ਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਮੰਦੇ ਚਾਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਲਾਜ-ਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਲੋਕ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਤੰਗ ਕਰਨਗੇ।"
ਗਜਾਸ਼੍ਚ ਤੁਰਗਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦੁਰ੍ਬਲਾ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਵਰ੍ਜਿਤਾਃ । ਜਾਤਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਦੇਹਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਣਾ ਪਰਿਪੀਡਿਤਾਃ
"ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਹਾਥੀ ਤੇ ਘੋੜੇ, ਜਦੋਂ ਚੰਗਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਇਹ ਤਾਂ ਪੱਕੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਉਹ ਪੀੜਤ ਹੋਣਗੇ।"
ਸੇਵਕਾ ਮਮ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂਣਾਂ ਵਸ਼ਵਰ੍ਤਿਨਃ । ਦੁਃਖਿਤਾ ਏਵ ਜਾਤਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਪਾਲਿਤਾ ਯੇ ਮਯਾ ਪੁਰਾ ॥ ਧਨਂ ਮੇ ਸੁਦੁਰਾਚਾਰੈਰਸਦ੍ਵ੍ਯਯਪਰੈਃ ਪਰੈਃ । ਦ੍ਯੂਤਾਸਵਭੁਜਿष੍ਯਾਦਿਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਾਪਿਤਂ ਕਿਲ
"ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਨੌਕਰ ਹੁਣ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਭਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਜ਼ਰੂਰ ਦੁਖੀ ਹੋਣਗੇ। ਮੇਰਾ ਧਨ ਮੰਦੇ ਕੰਮਾਂ, ਜੂਏ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲੁੱਟਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।"
ਕੋਸ਼ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਕਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਵ੍ਯਸਨੈਃ ਪਾਪਬੁਦ੍ਧਯਃ । ਨ ਪਾਤ੍ਰਦਾਨਨਿਪੁਣਾ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਾਸ੍ਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣੋऽਪਿ ਮੇ
"ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਕਰਕੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਣਗੇ। ਮੇਰੇ ਮੰਤਰੀ ਵੀ, ਜਿਹੜੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਨ, ਉਹ ਲਾਇਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਨਹੀਂ।"
ਇਤਿ ਚਿਨ੍ਤਾਪਰੋ ਰਾਜਾ ਵृਕ੍ਸ਼ਮੂਲਸ੍ਥਿਤੋ ਯਦਾ । ਤਦਾਜਗਾਮ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਤੁ ਕਸ਼੍ਚਿਦਾਰ੍ਤਿਪਰਸ੍ਤਥਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਰਾਜਾ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਤਲੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਤਦ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਆ ਗਿਆ।
ਨृਪੇਣ ਪੁਰਤੋ ਦृष੍ਟਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਤਤ੍ਰੋਪਵੇਸ਼ਿਤਃ । ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਤਂ ਨृਪਃ ਕੋऽਸਿ ਕੁਤ ਏਵਾਗਤੋ ਵਨਮ੍
ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਬੈਠਾ ਲਿਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਜੋ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈਂ?"
ਕੋऽਸਿ ਕਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਦੀਨੋऽਸਿ ਹਰਿਤਃ ਸ਼ੋਕਪੀਡਿਤਃ । ਬ੍ਰੂਹਿ ਸਤ੍ਯਂ ਮਹਾਭਾਗ ਮੈਤ੍ਰੀ ਸਾਪ੍ਤਪਦੀ ਮਤਾ
"ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਤੇ ਇੰਨਾ ਦੁਖੀ, ਪੀਲਾ ਤੇ ਗ਼ਮਗੀਨ ਕਿਉਂ ਹੈਂ? ਸੱਚ ਦੱਸ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਾਥ-ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਨਾਲ ਹੀ ਦੋਸਤੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।"
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ। ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤਮੁਵਾਚ ਵਿਸ਼ੋਤ੍ਤਮਃ । ਉਪਵਿਸ਼੍ਯ ਸ੍ਥਿਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਮਤ੍ਵਾ ਸਾਧੁਸਮਾਗਮਮ੍
ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਰਾਜੇ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈਠ ਗਿਆ ਤੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਚੰਗਾ ਮਿਲਾਪ ਹੈ।
ਵੈਸ਼੍ਯ ਉਵਾਚ। ਮਿਤ੍ਰਾਹਂ ਵੈਸ਼੍ਯਜਾਤੀਯਃ ਸਮਾਧਿਰ੍ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ । ਧਨਵਾਨ੍ਧਰ੍ਮਨਿਪੁਣ: ਸਤ੍ਯਵਾਗਨਸੂਯਕਃ
ਵੈਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਹਾਂ, ਵਪਾਰੀ ਜਾਤ ਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਸਮਾਧੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਧਨਵਾਨ ਹਾਂ, ਧਰਮ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਾਂ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ ਤੇ ਠੱਗੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਪੁਤ੍ਰਦਾਰੈਰ੍ਨਿਰਸ੍ਤੋऽਹਂ ਧਨਲੁਬ੍ਧੈਰਸਾਧੁਭਿਃ । “ਕृਪਣੇਤਿ ਮਿषਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਾਯਾਂ ਸੁਦੁਸ੍ਤ੍ਯਜਾਮ੍” ਸ੍ਵਜਨੇਨ ਚ ਸਂਤ੍ਯਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋऽਸ੍ਮਿ ਵਨਮਾਸ਼ੁ ਵੈ
ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਧਨ ਦੇ ਲਾਲਚੀ ਤੇ ਮਾੜੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਘਰੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਝੂਠ ਮਾਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ 'ਬੇਚਾਰਾ' ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਲੋਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਹ ਜੰਗਲ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਕੋऽਸਿ ਤ੍ਵਂ ਭਾਗ੍ਯਵਾਨ੍ਭਾਸਿ ਕਥਯਸ੍ਵ ਪ੍ਰਿਯਾਧੁਨਾ । ਰਾਜੋਵਾਚ। ਸੁਰਥੋ ਨਾਮ ਰਾਜਾऽਹਂ ਦਸ੍ਯੁਭਿਃ ਪੀਡਿਤੋऽਭਵਮ੍
ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਇੰਨਾ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈਂ? ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਦੱਸ, ਪਿਆਰੇ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਸੁਰਥੋ ਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਲੁੱਟੇਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।