ਕ੍ਵ ਗਤਂ ਤਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਜੀਵਤਸ਼੍ਚੇष੍ਟਿਤਂ ਕੁਤਃ । ਸਨ੍ਦੇਹੋऽਯਂ ਮਹਾਭਾਗ ਕਥਯਸ੍ਵ ਯਥਾਸ਼ੁਭਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ, ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਰੁਕ ਗਏ? ਇਹ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਜੀ, ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸੋ।
ਕਾ ਸਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਪੁਰਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਯਯਾ ਵਿष੍ਣੁਜਿਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਕੁਤੋ ਜਾਤਾ ਕਥਂ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਕਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਵਦ ਸੁਵ੍ਰਤ
ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਤਾਕਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ? ਉਹ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ, ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕੀ ਸੁਰਤ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਸੁਚਰਿਤ ਜੀ।
ਯਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵਾਸੁਦੇਵੋ ਜਗਦ੍ਗੁਰੁਃ । ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਪਰਾਨਨ੍ਦਃ ਸਚ੍ਚਿਦਾਨਨ੍ਦਵਿਗ੍ਰਹਃ
ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜਗਤ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਸਤ, ਚਿਤ ਤੇ ਆਨੰਦ ਹੈ—
ਸਰ੍ਵਕृਤ੍ਸਰ੍ਵਭृਤ੍ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਵਿਰਜਃ ਸਰ੍ਵਗਃ ਸ਼ੁਚਿਃ । ਸ ਕਥਂ ਨਿਦ੍ਰਯਾ ਨੀਤਃ ਪਰਤਨ੍ਤ੍ਰਃ ਪਰਾਤ੍ਪਰਃ
ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਦਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ, ਰਚਨਹਾਰ, ਨਿਰਲੇਪ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ, ਪਵਿੱਤਰ—ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਆਧੀਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ?
ਏਤਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਭੂਤੋ ਹਿ ਸਨ੍ਦੇਹੋ ਨਃ ਪਰਨ੍ਤਪ । ਛਿਨ੍ਧਿ ਜ੍ਞਾਨਾਸਿਨਾ ਸੂਤ ਵ੍ਯਾਸਸ਼ਿष੍ਯ ਮਹਾਮਤੇ
ਇਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਹੈ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਸੂਤ ਜੀ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼, ਮਹਾਨ ਬੁਧੀ ਵਾਲੇ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਕਃ ਸਨ੍ਦੇਹਂ ਭਿਨਤ੍ਤ੍ਯੇਨਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਸਚਰਾਚਰੇ । ਮੁਹ੍ਯਨ੍ਤਿ ਮੁਨਯਃ ਕਾਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸਨਾਤਨਾਃ
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ, ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਕੌਣ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇVen ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਾਰਦਃ ਕਪਿਲਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ । ਕਿਂ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਮਹਾਭਾਗਾ ਦੁਰ੍ਘਟੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਵਿਮਰ੍ਸ਼ਨੇ
ਨਾਰਦ ਤੇ ਕਪਿਲ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ; ਮੈਂ ਕੀ ਕਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਜੀ, ਇਸ ਔਖੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿਚ?
ਦੇਵੇषੁ ਵਿष੍ਣੁਃ ਕਥਿਤਃ ਸਰ੍ਵਗਃ ਸਰ੍ਵਪਾਲਕਃ । ਯਤੋ ਵਿਰਾਡਿਦਂ ਸਰ੍ਵਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸਚਰਾਚਰਮ੍
ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ, ਸਭ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ, ਚਲਦੀ ਤੇ ਅਚਲ, ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ।
ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸਮੁਪਾਸਨ੍ਤੇ ਨਤ੍ਵਾ ਦੇਵਂ ਪਰਾਤ੍ਪਰਮ੍ । ਨਾਰਾਯਣਂ ਹृषੀਕੇਸ਼ਂ ਵਾਸੁਦੇਵਂ ਜਨਾਰ੍ਦਨਮ੍
ਉਹ ਸਭ, ਪਰਮ ਮਾਲਕ, ਨਾਰਾਇਣ, ਹ੍ਰਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਥਾ ਕੇਚਿਨ੍ਮਹਾਦੇਵਂ ਸ਼ਙ੍ਕਰਂ ਸ਼ਸ਼ਿਸ਼ੇਖਰਮ੍ । ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰਂ ਪਞ੍ਚਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਸ਼ੂਲਪਾਣਿਂ ਵृषਧ੍ਵਜਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਝ ਮਹਾਦੇਵ, ਸ਼ੰਕਰ, ਚੰਦ ਦੀ ਪੱਗ ਵਾਲੇ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ, ਪੰਜ ਮੂੰਹ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਣ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਵੱਛ ਦੀ ਝੰਡਾ ਵਾਲੇ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਥਾ ਵੇਦੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਗੀਤਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤ੍ਰਿਯਮ੍ਬਕਮ੍ । ਕਪਰ੍ਦਿਨਂ ਪਞ੍ਚਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਗੌਰੀਦੇਹਾਰ੍ਧਧਾਰਿਣਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਨਾਮ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਪੰਜ ਮੂੰਹ, ਤੇ ਗੌਰੀ ਦੇ ਅੱਧੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ।
ਕੈਲਾਸਵਾਸਨਿਰਤਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਭੂਤਵृਨ੍ਦਯੁਤਂ ਦੇਵਂ ਦਕ੍ਸ਼ਯਜ੍ਞਵਿਘਾਤਕਮ੍
ਕੈਲਾਸ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੱਗਾ, ਸਭ ਤਾਕਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਨਾਲ, ਤੇ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ।
ਤਥਾ ਸੂਰ੍ਯਂ ਵੇਦਵਿਦਃ ਸਾਯਂਪ੍ਰਾਤਰ੍ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ । ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਤੁ ਮਹਾਭਾਗਾਃ ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤਿ ਵਿਵਿਧੈਃ ਸ੍ਤਵੈਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ, ਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਥਾ ਵੇਦੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਸੂਰ੍ਯੋਪਾਸਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਪਰਮਾਤ੍ਮੇਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਂ ਨਾਮ ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਿਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵੇਦੇषੁ ਸਂਸ੍ਤੁਤੋ ਵੇਦਵਿਤ੍ਤਮੈਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤ੍ਰਿਲੋਕੇਸ਼ੋ ਵਰੁਣਸ਼੍ਚ ਤਥਾਪਰਃ
ਅੱਗ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹਨ, ਵਡਿਆਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਦਰ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਗਙ੍ਗਾ ਪ੍ਰਵਾਹੈਸ਼੍ਚ ਬਹੁਭਿਃ ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ । ਤਥੈਵ ਸਰ੍ਵਦੇਵੇषੁ ਵਿष੍ਣੁਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ
ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਆਪਣੀਆਂ ਕਈ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦੀ ਤੇ ਮੁੜਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਰੀਣ੍ਯੇਵ ਹਿ ਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਪਠਿਤਾਨਿ ਸੁਪਣ੍ਡਿਤੈਃ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਚਾਨੁਮਾਨਂ ਚ ਸ਼ਾਬ੍ਦਂ ਚੈਵ ਤृਤੀਯਕਮ੍
ਸੱਚੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿੰਨ ਹੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ: ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਣਾ, ਅਨੁਮਾਨ ਲਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਤੀਜਾ — ਸ਼ਬਦ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ।
ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯੇਵੇਤਰੇ ਪ੍ਰਾਹੁਰੁਪਮਾਨਯੁਤਾਨਿ ਚ । ਅਰ੍ਥਾਪਤ੍ਤਿਯੁਤਾਨ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਞ੍ਚ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਮਹਾਧਿਯਃ
ਕੁਝ ਹੋਰ ਚਤੁਰ ਸਾਧਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਲਨਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਸਾਧਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਨੁਮਾਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਰਥਾਪੱਤੀ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤ ਪੌਰਾਣਿਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਮਨੀषਿਣਃ । ਏਤੈਃ ਪ੍ਰਮਾਣੈਰ੍ਦੁਰ੍ਜ੍ਞੇਯਂ ਯਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਮਂ ਚ ਤਤ੍
ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਾਨ ਸੱਤ ਸਾਧਨ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਧਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।
ਵਿਤਰ੍ਕਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਚੈਵਾਗਮੇਨ ਚ । ਨਿਸ਼੍ਚਯਾਤ੍ਮਿਕਯਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਇੱਥੇ ਤਰਕ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ, ਅਤੇ ਪੱਕੀ ਯੁਕਤੀ ਨਾਲ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਤਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਂ ਮਤਿਮਤਾ ਸਦਾ । ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤੇਨਾਪਿ ਸਤਤਂ ਸ਼ਿष੍ਟਮਾਰ੍ਗਾਨੁਸਾਰਿਣਾ
ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਣ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ, ਸਿਆਣਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ।
ਵਿਦ੍ਵਾਂਸੋऽਪਿ ਵਦਨ੍ਤ੍ਯੇਵਂ ਪੁਰਾਣੈਃ ਪਰਿਗੀਯਤੇ । ਦ੍ਰੁਹਿਣੇ ਸृष੍ਟਿਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਹਰੌ ਪਾਲਨਸ਼ਕ੍ਤਿਤਾ
ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਰੀ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ।
ਹਰੇ ਸਂਹਾਰਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਸੂਰ੍ਯੇ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਕਾ । ਧਰਾਧਰਣਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ੇषੇ ਕੂਰ੍ਮੇ ਤਥੈਵ ਚ
ਹਰੀ ਕੋਲ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਕੋਲ ਚਮਕਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਂ ਤੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸ਼ੇਸ਼ ਤੇ ਕੂਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ।
ਸਾਦ੍ਯਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਪਰਿਣਤਾ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾ । ਦਾਹਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾ ਵਹ੍ਨੌ ਸਮੀਰੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾਤ੍ਮਿਕਾ
ਉਹ ਮੁਢਲੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਬਦਲ ਕੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੋਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾੜਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ।
ਸ਼ਿਵੋऽਪਿ ਸ਼ਵਤਾਂ ਯਾਤਿ ਕੁਣ੍ਡਲਿਨ੍ਯਾ ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਸ਼ਕ੍ਤਿਹੀਨਸ੍ਤੁ ਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦਸਮਰ੍ਥਃ ਸ੍ਮृਤੋ ਬੁਧੈਃ
ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਕੁੰਡਲਿਨੀ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਹੋ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਕੋਲ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਸਮਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਭੂਤੇषੁ ਸ੍ਥਾਵਰੇषੁ ਚਰੇषੁ ਚ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਸ੍ਤਮ੍ਬਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਮਹਾਤਪਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ — ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ — ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਹ ਤੱਕ, ਇਸ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀਓ,
ਸ਼ਕ੍ਤਿਹੀਨਂ ਤੁ ਨਿਨ੍ਦ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਸ੍ਤੁਮਾਤ੍ਰਂ ਚਰਾਚਰਮ੍ । ਅਸ਼ਕ੍ਤਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਵਿਜਯੇ ਗਮਨੇ ਭੋਜਨੇ ਤਥਾ
ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਵੰਝਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਪਦਾਰਥ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਚਲਦਾ ਜਾਂ ਅਚਲ। ਉਹ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ, ਚਲਣ, ਜਾਂ ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਗਤਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਵਿਵਿਚ੍ਯਤੇ । ਸੋਪਾਸ੍ਯਾ ਵਿਵਿਧੈਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਚਾਰ੍ਯਾ ਸੁਧਿਯਾ ਸਦਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਸਰਵਵਿਆਪਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ, ਤੇ ਸਿਆਣੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵਿष੍ਣੌ ਚ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਤਯਾ ਹੀਨੋऽਪ੍ਯਕਰ੍ਮਕृਤ੍ । ਦ੍ਰੁਹਿਣੇ ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਯਯਾ ਹੀਨੋ ਹ੍ਯਸृष੍ਟਿਕृਤ੍
ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਿੱਚ ਸਾਤਵਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੰਝਾ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਹ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਸ਼ਿਵੇ ਚ ਤਾਮਸੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਤਯਾ ਸਂਹਾਰਕਾਰਕਃ । ਇਤ੍ਯੂਹ੍ਯਂ ਮਨਸਾ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਤਾਮਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚ ਕੇ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।