ਉਤ੍ਤਿष੍ਠ ਦੇਵਿ ਕੁਰੁ ਰੂਪਮਿਹਾਦ੍ਭੁਤਂ ਤ੍ਵਂ ਮਾਂ ਵਾ ਤ੍ਵਿਮੌ ਜਹਿ ਯਥੇਚ੍ਛਸਿ ਬਾਲਲੀਲੇ । ਨੋ ਚੇਤ੍ਪ੍ਰਬੋਧਯ ਹਰਿਂ ਨਿਹਨੇਦਿਮੌ ਯ- ਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਸਾਧ੍ਯਮੇਤਦਖਿਲਂ ਕਿਲ ਕਾਰ੍ਯਜਾਤਮ੍
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਠ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ। ਚਾਹੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ, ਜਾਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਬਚਪਨ ਦੀ ਖੇਡ ਹੋਵੇ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਜਗਾ ਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕੇ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤਾ ਤਦਾ ਦੇਵੀ ਤਾਮਸੀ ਤਤ੍ਰ ਵੇਧਸਾ । ਨਿਃਸृਤ੍ਯ ਹਰਿਦੇਹਾਤ੍ਤੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਸ੍ਤਦਾ
ਸੂਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਤਾਮਸੀ ਦੇਵੀ ਹਰੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਾਸ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਙ੍ਗਾਨਿ ਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਵਿष੍ਣੋਰਤੁਲਤੇਜਸਃ । ਨਿਰ੍ਗਤਾ ਯੋਗਨਿਦ੍ਰਾ ਸਾ ਨਾਸ਼ਾਯ ਚ ਤਯੋਸ੍ਤਦਾ
ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਯੋਗ ਨੀਂਦਰਾ ਦੋਵੇਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਨਿਕਲ ਗਈ।
ਵਿਸ੍ਪਨ੍ਦਿਤਸ਼ਰੀਰੋऽਸੌ ਯਦਾ ਜਾਤੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਧਾਤਾ ਪਰਮਿਕਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਮੁਦਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹਰਿਂ ਤਤਃ
ਜਦ ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹਿਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਈ।
ਆਰਾਧ੍ਯਨਿਰ੍ਣਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ऋषਯ ਊਚੁਃ ਸਨ੍ਦੇਹੋऽਤ੍ਰ ਮਹਾਭਾਗ ਕਥਾਯਾਂ ਤੁ ਮਹਾਦ੍ਭੁਤਃ । ਵੇਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪੁਰਾਣੈਸ਼੍ਚ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਂ ਤੁ ਸਦਾ ਬੁਧੈਃ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਂਭਾਗ, ਇਸ ਕਥਾ ਵਿਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਜੀਬ ਸੰਦੇਹ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਦਾ ਹੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਵੇਦ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਯੋ ਦੇਵਾਃ ਸਨਾਤਨਾਃ । ਨਾਤਃ ਪਰਤਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਮਹਾਮਤੇ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਰੁਦਰ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਾ ਸਦਾ ਲਈ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁਧੀ ਵਾਲੇ, ਇਸ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸृਜਤਿ ਲੋਕਾਨ੍ਵੈ ਵਿष੍ਣੁਃ ਪਾਤ੍ਯਖਿਲਂ ਜਗਤ੍ । ਰੁਦ੍ਰਃ ਸਂਹਰਤੇ ਕਾਲੇ ਤ੍ਰਯ ਏਤੇऽਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰੁਦਰ ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਹੀ ਇਥੇ ਸਬਬ ਹਨ।
ਏਕਾ ਮੂਰ੍ਤਿਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਦੇਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਃ । ਰਜਃਸਤ੍ਤ੍ਵਤਮੋਭਿਸ਼੍ਚ ਸਂਯੁਤਾਃ ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਕਾਃ
ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਪਰ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਾ — ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਮਹੇਸ਼; ਇਹ ਰਜ, ਸਤ ਤੇ ਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਤੇषਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਹਰਿਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਮਾਧਵਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ । ਆਦਿਦੇਵੋ ਜਗਨ੍ਨਾਥਃ ਸਮਰ੍ਥਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ — ਮਾਧਵ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਗਤ ਦਾ ਆਦਿ ਦੇਵ, ਤੇ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿਚ ਸਮਰਥ।
ਨਾਨ੍ਯਃ ਕੋऽਪਿ ਸਮਰ੍ਥੋऽਸ੍ਤਿ ਵਿष੍ਣੋਰਤੁਲਤੇਜਸਃ । ਸ ਕਥਂ ਸ੍ਵਾਪਿਤਃ ਸ੍ਵਾਮੀ ਵਿਵਸ਼ੋ ਯੋਗਮਾਯਯਾ
ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਰਗਾ ਅਤੁੱਲ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ ਉਹ ਮਾਲਕ ਕਿਵੇਂ ਯੋਗ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਤੇ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਗਿਆ?
ਕ੍ਵ ਗਤਂ ਤਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਜੀਵਤਸ਼੍ਚੇष੍ਟਿਤਂ ਕੁਤਃ । ਸਨ੍ਦੇਹੋऽਯਂ ਮਹਾਭਾਗ ਕਥਯਸ੍ਵ ਯਥਾਸ਼ੁਭਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ, ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਰੁਕ ਗਏ? ਇਹ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਜੀ, ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸੋ।
ਕਾ ਸਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਪੁਰਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਯਯਾ ਵਿष੍ਣੁਜਿਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਕੁਤੋ ਜਾਤਾ ਕਥਂ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਕਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਵਦ ਸੁਵ੍ਰਤ
ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਤਾਕਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ? ਉਹ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ, ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕੀ ਸੁਰਤ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਸੁਚਰਿਤ ਜੀ।
ਯਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵਾਸੁਦੇਵੋ ਜਗਦ੍ਗੁਰੁਃ । ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਪਰਾਨਨ੍ਦਃ ਸਚ੍ਚਿਦਾਨਨ੍ਦਵਿਗ੍ਰਹਃ
ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜਗਤ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਸਤ, ਚਿਤ ਤੇ ਆਨੰਦ ਹੈ—
ਸਰ੍ਵਕृਤ੍ਸਰ੍ਵਭृਤ੍ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਵਿਰਜਃ ਸਰ੍ਵਗਃ ਸ਼ੁਚਿਃ । ਸ ਕਥਂ ਨਿਦ੍ਰਯਾ ਨੀਤਃ ਪਰਤਨ੍ਤ੍ਰਃ ਪਰਾਤ੍ਪਰਃ
ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਦਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ, ਰਚਨਹਾਰ, ਨਿਰਲੇਪ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ, ਪਵਿੱਤਰ—ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਆਧੀਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ?
ਏਤਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਭੂਤੋ ਹਿ ਸਨ੍ਦੇਹੋ ਨਃ ਪਰਨ੍ਤਪ । ਛਿਨ੍ਧਿ ਜ੍ਞਾਨਾਸਿਨਾ ਸੂਤ ਵ੍ਯਾਸਸ਼ਿष੍ਯ ਮਹਾਮਤੇ
ਇਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਹੈ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਸੂਤ ਜੀ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼, ਮਹਾਨ ਬੁਧੀ ਵਾਲੇ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਕਃ ਸਨ੍ਦੇਹਂ ਭਿਨਤ੍ਤ੍ਯੇਨਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਸਚਰਾਚਰੇ । ਮੁਹ੍ਯਨ੍ਤਿ ਮੁਨਯਃ ਕਾਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸਨਾਤਨਾਃ
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ, ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਕੌਣ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇVen ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਾਰਦਃ ਕਪਿਲਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ । ਕਿਂ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਮਹਾਭਾਗਾ ਦੁਰ੍ਘਟੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਵਿਮਰ੍ਸ਼ਨੇ
ਨਾਰਦ ਤੇ ਕਪਿਲ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ; ਮੈਂ ਕੀ ਕਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਜੀ, ਇਸ ਔਖੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿਚ?
ਦੇਵੇषੁ ਵਿष੍ਣੁਃ ਕਥਿਤਃ ਸਰ੍ਵਗਃ ਸਰ੍ਵਪਾਲਕਃ । ਯਤੋ ਵਿਰਾਡਿਦਂ ਸਰ੍ਵਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸਚਰਾਚਰਮ੍
ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ, ਸਭ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ, ਚਲਦੀ ਤੇ ਅਚਲ, ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ।
ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸਮੁਪਾਸਨ੍ਤੇ ਨਤ੍ਵਾ ਦੇਵਂ ਪਰਾਤ੍ਪਰਮ੍ । ਨਾਰਾਯਣਂ ਹृषੀਕੇਸ਼ਂ ਵਾਸੁਦੇਵਂ ਜਨਾਰ੍ਦਨਮ੍
ਉਹ ਸਭ, ਪਰਮ ਮਾਲਕ, ਨਾਰਾਇਣ, ਹ੍ਰਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਥਾ ਕੇਚਿਨ੍ਮਹਾਦੇਵਂ ਸ਼ਙ੍ਕਰਂ ਸ਼ਸ਼ਿਸ਼ੇਖਰਮ੍ । ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰਂ ਪਞ੍ਚਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਸ਼ੂਲਪਾਣਿਂ ਵृषਧ੍ਵਜਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਝ ਮਹਾਦੇਵ, ਸ਼ੰਕਰ, ਚੰਦ ਦੀ ਪੱਗ ਵਾਲੇ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ, ਪੰਜ ਮੂੰਹ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਣ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਵੱਛ ਦੀ ਝੰਡਾ ਵਾਲੇ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਥਾ ਵੇਦੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਗੀਤਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤ੍ਰਿਯਮ੍ਬਕਮ੍ । ਕਪਰ੍ਦਿਨਂ ਪਞ੍ਚਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਗੌਰੀਦੇਹਾਰ੍ਧਧਾਰਿਣਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਨਾਮ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਪੰਜ ਮੂੰਹ, ਤੇ ਗੌਰੀ ਦੇ ਅੱਧੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ।
ਕੈਲਾਸਵਾਸਨਿਰਤਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਭੂਤਵृਨ੍ਦਯੁਤਂ ਦੇਵਂ ਦਕ੍ਸ਼ਯਜ੍ਞਵਿਘਾਤਕਮ੍
ਕੈਲਾਸ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੱਗਾ, ਸਭ ਤਾਕਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਨਾਲ, ਤੇ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ।
ਤਥਾ ਸੂਰ੍ਯਂ ਵੇਦਵਿਦਃ ਸਾਯਂਪ੍ਰਾਤਰ੍ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ । ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਤੁ ਮਹਾਭਾਗਾਃ ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤਿ ਵਿਵਿਧੈਃ ਸ੍ਤਵੈਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ, ਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਥਾ ਵੇਦੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਸੂਰ੍ਯੋਪਾਸਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਪਰਮਾਤ੍ਮੇਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਂ ਨਾਮ ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਿਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵੇਦੇषੁ ਸਂਸ੍ਤੁਤੋ ਵੇਦਵਿਤ੍ਤਮੈਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤ੍ਰਿਲੋਕੇਸ਼ੋ ਵਰੁਣਸ਼੍ਚ ਤਥਾਪਰਃ
ਅੱਗ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹਨ, ਵਡਿਆਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਦਰ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਗਙ੍ਗਾ ਪ੍ਰਵਾਹੈਸ਼੍ਚ ਬਹੁਭਿਃ ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ । ਤਥੈਵ ਸਰ੍ਵਦੇਵੇषੁ ਵਿष੍ਣੁਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ
ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਆਪਣੀਆਂ ਕਈ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦੀ ਤੇ ਮੁੜਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਰੀਣ੍ਯੇਵ ਹਿ ਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਪਠਿਤਾਨਿ ਸੁਪਣ੍ਡਿਤੈਃ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਚਾਨੁਮਾਨਂ ਚ ਸ਼ਾਬ੍ਦਂ ਚੈਵ ਤृਤੀਯਕਮ੍
ਸੱਚੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿੰਨ ਹੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ: ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਣਾ, ਅਨੁਮਾਨ ਲਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਤੀਜਾ — ਸ਼ਬਦ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ।
ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯੇਵੇਤਰੇ ਪ੍ਰਾਹੁਰੁਪਮਾਨਯੁਤਾਨਿ ਚ । ਅਰ੍ਥਾਪਤ੍ਤਿਯੁਤਾਨ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਞ੍ਚ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਮਹਾਧਿਯਃ
ਕੁਝ ਹੋਰ ਚਤੁਰ ਸਾਧਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਲਨਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਸਾਧਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਨੁਮਾਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਰਥਾਪੱਤੀ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤ ਪੌਰਾਣਿਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਮਨੀषਿਣਃ । ਏਤੈਃ ਪ੍ਰਮਾਣੈਰ੍ਦੁਰ੍ਜ੍ਞੇਯਂ ਯਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਮਂ ਚ ਤਤ੍
ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਾਨ ਸੱਤ ਸਾਧਨ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਧਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।
ਵਿਤਰ੍ਕਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਚੈਵਾਗਮੇਨ ਚ । ਨਿਸ਼੍ਚਯਾਤ੍ਮਿਕਯਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਇੱਥੇ ਤਰਕ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ, ਅਤੇ ਪੱਕੀ ਯੁਕਤੀ ਨਾਲ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ।