ਨੋ ਵੇਤ੍ਤਿ ਵਿष੍ਣੁਰਧੁਨਾ ਮਮ ਦੁਃਖਮੇਤ- ਜ੍ਜਾਨੇ ਤ੍ਵਯਾਤ੍ਮਵਿਵਸ਼ੀਕृਤਦੇਹਯष੍ਟਿਃ । ਮੁਞ੍ਚਾਦਿਦੇਵਮਥਵਾ ਜਹਿ ਦਾਨਵੇਨ੍ਦ੍ਰੌ ਯਦ੍ਰੋਚਤੇ ਤਵ ਕੁਰੁष੍ਵ ਮਹਾਨੁਭਾਵੇ
ਹੁਣ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੀ ਮੇਰੀ ਪੀੜ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਉਸ ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਰ।
ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਯੇ ਨ ਤਵ ਦੇਵਿ ਪਰਂ ਪ੍ਰਭਾਵਂ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ਹਰਿਹਰਾਵਪਿ ਮਨ੍ਦਚਿਤ੍ਤਾਃ । ਜ੍ਞਾਤਂ ਮਯਾਦ੍ਯ ਜਨਨਿ ਪ੍ਰਕਟਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਯਦ੍ਵਿष੍ਣੁਰਪ੍ਯਤਿਤਰਾਂ ਵਿਵਸ਼ੋऽਥ ਸ਼ੇਤੇ
ਜੋ ਲੋਕ ਤੇਰੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਤੇ ਹਰੀ ਜਾਂ ਹਰਾ ਦੀ ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਅੱਜ, ਹੇ ਮਾਂ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਪਿਆ ਹੈ।
ਸਿਨ੍ਧੂਦ੍ਭਵਾਪਿ ਨ ਹਰਿਂ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧਿਤੁਂ ਵੈ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਪਤਿਂ ਤਵ ਵਸ਼ਾਨੁਗਮਦ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ । ਮਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਯਾ ਭਗਵਤਿ ਪ੍ਰਸਭਂ ਰਮਾਪਿ ਪ੍ਰਸ੍ਵਾਪਿਤਾ ਨ ਬੁਬੁਧੇ ਵਿਵਸ਼ੀਕृਤੇਵ
ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੀ, ਅੱਜ ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਹਰੀ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵੀ ਤੇਰੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਭਗਵਤੀ, ਤੂੰ ਰਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਸੁਤਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜਗਾਉਣ ਨਾ ਸਕੇ।
ਧਨ੍ਯਾਸ੍ਤ ਏਵ ਭੁਵਿ ਭਕ੍ਤਿਪਰਾਸ੍ਤਵਾਂਘ੍ਰੌ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਯਦੇਵਭਜਨਂ ਤ੍ਵਯਿ ਲੀਨਭਾਵਾਃ । ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਦੇਵਿ ਭਜਨਂ ਸਕਲਂ ਨਿਕਾਮਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸਮਸ੍ਤਜਨਨੀਂ ਕਿਲ ਕਾਮਧੇਨੁਮ੍
ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਉਹੀ ਲੋਕ ਧਨਵੰਤ ਹਨ ਜੋ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਭਕਤੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਛੱਡ ਕੇ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਦੀ ਮਾਂ ਤੇ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਧੀਕਾਨ੍ਤਿਕੀਰ੍ਤਿਸ਼ੁਭਵृਤ੍ਤਿਗੁਣਾਦਯਸ੍ਤੇ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਗੁਣਾਸ੍ਤੁ ਪਰਿਹृਤ੍ਯ ਗਤਾਃ ਕ੍ਵ ਚਾਦ੍ਯ । ਬਨ੍ਦੀਕृਤੋ ਹਰਿਰਸੌ ਨਨੁ ਨਿਦ੍ਰਯਾਤ੍ਰ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤਵੈਵ ਭਗਵਤ੍ਯਤਿਮਾਨਵਤ੍ਯਾਃ
ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਜੋ ਧੀਰਜ, ਕੀਰਤੀ, ਚੰਗੀ ਆਦਤਾਂ ਤੇ ਗੁਣ ਸੀ, ਉਹ ਅੱਜ ਕਿੱਥੇ ਗਏ? ਉਹ ਸਭ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਤੇਰੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਗਵਤੀ, ਜੋ ਬੇਹਦ ਮਹਾਨ ਹੈ।
ਤ੍ਵਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰੇਵ ਜਗਤਾਮਖਿਲਪ੍ਰਭਾਵਾ ਤ੍ਵਨ੍ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਚ ਸਕਲਂ ਖਲੁ ਭਾਵਮਾਤ੍ਰਮ੍ । ਤ੍ਵਂ ਕ੍ਰੀਡਸੇ ਨਿਜਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਮੋਹਜਾਲੇ ਨਾਟ੍ਯੇ ਯਥਾ ਵਿਹਰਤੇ ਸ੍ਵਕृਤੇ ਨਟੋ ਵੈ
ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈਂ, ਸਾਰੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ। ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਮੋਹ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਖੇਡਦੀ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਨਟ ਆਪਣੀ ਬਣਾਈ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਪ੍ਰਕਟਿਤਃ ਪ੍ਰਥਮਂ ਯੁਗਾਦੌ ਦਤ੍ਤਾ ਚ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਮਲਾ ਖਲੁ ਪਾਲਨਾਯ । ਤ੍ਰਾਤਂ ਚ ਸਰ੍ਵਮਖਿਲਂ ਵਿਵਸ਼ੀਕृਤੋऽਦ੍ਯ ਯਦ੍ਰੋਚਤੇ ਤਵ ਤਥਾਮ੍ਬ ਕਰੋषਿ ਨੂਨਮ੍
ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਬਚਾ ਲਿਆ। ਹੇ ਮਾਂ, ਤੂੰ ਜੋ ਚਾਹੁਂਦੀ ਹੈਂ, ਉਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈਂ।
ਸृष੍ਟ੍ਵਾਤ੍ਰ ਮਾਂ ਭਗਵਤਿ ਪ੍ਰਵਿਨਾਸ਼ਿਤੁਂ ਚੇ- ਨ੍ਨੇਚ੍ਛਾਸ੍ਤਿ ਤੇ ਕੁਰੁ ਦਯਾਂ ਪਰਿਹृਤ੍ਯ ਮੌਨਮ੍ । ਕਸ੍ਮਾਦਿਮੌ ਪ੍ਰਕਟਿਤੌ ਕਿਲ ਕਾਲਰੂਪੌ ਯਦ੍ਵਾ ਭਵਾਨਿ ਹਸਿਤੁਂ ਨੁ ਕਿਮਿਚ੍ਛਸੇ ਮਾਮ੍
ਹੇ ਭਗਵਤੀ, ਜਦ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ। ਦਇਆ ਕਰ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਚੁੱਪੀ ਛੱਡ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਕਿਉਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹਨ? ਜਾਂ, ਹੇ ਭਵਾਨੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਹੱਸਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈਂ?
ਜ੍ਞਾਤਂ ਮਯਾ ਤਵ ਵਿਚੇष੍ਟਿਤਮਦ੍ਭੁਤਂ ਵੈ ਕृਤ੍ਵਾਖਿਲਂ ਜਗਦਿਦਂ ਰਮਸੇ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਾ । ਲੀਨਂ ਕਰੋषਿ ਸਕਲਂ ਕਿਲ ਮਾਂ ਤਥੈਵ ਹਨ੍ਤੁਂ ਤ੍ਵਮਿਚ੍ਛਸਿ ਭਵਾਨਿ ਕਿਮਤ੍ਰ ਚਿਤ੍ਰਮ੍
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅਦਭੁਤ ਕੰਮ ਸਮਝ ਲਏ ਹਨ। ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਬਣਾਕੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਲੀਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈਂ, ਜਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦੀ ਹੈਂ। ਹੇ ਭਵਾਨੀ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੀ ਅਜੀਬ ਹੈ?
ਕਾਮਂ ਕੁਰੁष੍ਵ ਵਧਮਦ੍ਯ ਮਮੈਵ ਮਾਤ- ਰ੍ਦੁਃਖਂ ਨ ਮੇ ਮਰਣਜਂ ਜਗਦਮ੍ਬਿਕੇऽਤ੍ਰ । ਕਰ੍ਤਾ ਤ੍ਵਯੈਵ ਵਿਹਿਤਃ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸ ਚਾਯਂ ਦੈਤ੍ਯਾਹਤੋऽਥ ਮृਤ ਇਤ੍ਯਯਸ਼ੋ ਗਰਿष੍ਠਮ੍
ਹੇ ਮਾਂ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ। ਹੇ ਜਗਤ ਮਾਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਮਰਨ ਦਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਹੁਣ ਇਹ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਪਮਾਨ ਉਸ ਦਾ ਹੋਇਆ।
ਉਤ੍ਤਿष੍ਠ ਦੇਵਿ ਕੁਰੁ ਰੂਪਮਿਹਾਦ੍ਭੁਤਂ ਤ੍ਵਂ ਮਾਂ ਵਾ ਤ੍ਵਿਮੌ ਜਹਿ ਯਥੇਚ੍ਛਸਿ ਬਾਲਲੀਲੇ । ਨੋ ਚੇਤ੍ਪ੍ਰਬੋਧਯ ਹਰਿਂ ਨਿਹਨੇਦਿਮੌ ਯ- ਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਸਾਧ੍ਯਮੇਤਦਖਿਲਂ ਕਿਲ ਕਾਰ੍ਯਜਾਤਮ੍
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਠ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ। ਚਾਹੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ, ਜਾਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਬਚਪਨ ਦੀ ਖੇਡ ਹੋਵੇ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਜਗਾ ਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕੇ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤਾ ਤਦਾ ਦੇਵੀ ਤਾਮਸੀ ਤਤ੍ਰ ਵੇਧਸਾ । ਨਿਃਸृਤ੍ਯ ਹਰਿਦੇਹਾਤ੍ਤੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਸ੍ਤਦਾ
ਸੂਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਤਾਮਸੀ ਦੇਵੀ ਹਰੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਾਸ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਙ੍ਗਾਨਿ ਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਵਿष੍ਣੋਰਤੁਲਤੇਜਸਃ । ਨਿਰ੍ਗਤਾ ਯੋਗਨਿਦ੍ਰਾ ਸਾ ਨਾਸ਼ਾਯ ਚ ਤਯੋਸ੍ਤਦਾ
ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਯੋਗ ਨੀਂਦਰਾ ਦੋਵੇਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਨਿਕਲ ਗਈ।
ਵਿਸ੍ਪਨ੍ਦਿਤਸ਼ਰੀਰੋऽਸੌ ਯਦਾ ਜਾਤੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਧਾਤਾ ਪਰਮਿਕਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਮੁਦਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹਰਿਂ ਤਤਃ
ਜਦ ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹਿਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਈ।
ਆਰਾਧ੍ਯਨਿਰ੍ਣਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ऋषਯ ਊਚੁਃ ਸਨ੍ਦੇਹੋऽਤ੍ਰ ਮਹਾਭਾਗ ਕਥਾਯਾਂ ਤੁ ਮਹਾਦ੍ਭੁਤਃ । ਵੇਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪੁਰਾਣੈਸ਼੍ਚ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਂ ਤੁ ਸਦਾ ਬੁਧੈਃ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਂਭਾਗ, ਇਸ ਕਥਾ ਵਿਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਜੀਬ ਸੰਦੇਹ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਦਾ ਹੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਵੇਦ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਯੋ ਦੇਵਾਃ ਸਨਾਤਨਾਃ । ਨਾਤਃ ਪਰਤਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਮਹਾਮਤੇ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਰੁਦਰ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਾ ਸਦਾ ਲਈ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁਧੀ ਵਾਲੇ, ਇਸ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸृਜਤਿ ਲੋਕਾਨ੍ਵੈ ਵਿष੍ਣੁਃ ਪਾਤ੍ਯਖਿਲਂ ਜਗਤ੍ । ਰੁਦ੍ਰਃ ਸਂਹਰਤੇ ਕਾਲੇ ਤ੍ਰਯ ਏਤੇऽਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰੁਦਰ ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਹੀ ਇਥੇ ਸਬਬ ਹਨ।
ਏਕਾ ਮੂਰ੍ਤਿਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਦੇਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਃ । ਰਜਃਸਤ੍ਤ੍ਵਤਮੋਭਿਸ਼੍ਚ ਸਂਯੁਤਾਃ ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਕਾਃ
ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਪਰ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਾ — ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਮਹੇਸ਼; ਇਹ ਰਜ, ਸਤ ਤੇ ਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਤੇषਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਹਰਿਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਮਾਧਵਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ । ਆਦਿਦੇਵੋ ਜਗਨ੍ਨਾਥਃ ਸਮਰ੍ਥਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ — ਮਾਧਵ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਗਤ ਦਾ ਆਦਿ ਦੇਵ, ਤੇ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿਚ ਸਮਰਥ।
ਨਾਨ੍ਯਃ ਕੋऽਪਿ ਸਮਰ੍ਥੋऽਸ੍ਤਿ ਵਿष੍ਣੋਰਤੁਲਤੇਜਸਃ । ਸ ਕਥਂ ਸ੍ਵਾਪਿਤਃ ਸ੍ਵਾਮੀ ਵਿਵਸ਼ੋ ਯੋਗਮਾਯਯਾ
ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਰਗਾ ਅਤੁੱਲ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ ਉਹ ਮਾਲਕ ਕਿਵੇਂ ਯੋਗ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਤੇ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਗਿਆ?
ਕ੍ਵ ਗਤਂ ਤਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਜੀਵਤਸ਼੍ਚੇष੍ਟਿਤਂ ਕੁਤਃ । ਸਨ੍ਦੇਹੋऽਯਂ ਮਹਾਭਾਗ ਕਥਯਸ੍ਵ ਯਥਾਸ਼ੁਭਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ, ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਰੁਕ ਗਏ? ਇਹ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਜੀ, ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸੋ।
ਕਾ ਸਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਪੁਰਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਯਯਾ ਵਿष੍ਣੁਜਿਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਕੁਤੋ ਜਾਤਾ ਕਥਂ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਕਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਵਦ ਸੁਵ੍ਰਤ
ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਤਾਕਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ? ਉਹ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ, ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕੀ ਸੁਰਤ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਸੁਚਰਿਤ ਜੀ।
ਯਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵਾਸੁਦੇਵੋ ਜਗਦ੍ਗੁਰੁਃ । ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਪਰਾਨਨ੍ਦਃ ਸਚ੍ਚਿਦਾਨਨ੍ਦਵਿਗ੍ਰਹਃ
ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜਗਤ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਸਤ, ਚਿਤ ਤੇ ਆਨੰਦ ਹੈ—
ਸਰ੍ਵਕृਤ੍ਸਰ੍ਵਭृਤ੍ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਵਿਰਜਃ ਸਰ੍ਵਗਃ ਸ਼ੁਚਿਃ । ਸ ਕਥਂ ਨਿਦ੍ਰਯਾ ਨੀਤਃ ਪਰਤਨ੍ਤ੍ਰਃ ਪਰਾਤ੍ਪਰਃ
ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਦਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ, ਰਚਨਹਾਰ, ਨਿਰਲੇਪ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ, ਪਵਿੱਤਰ—ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਆਧੀਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ?
ਏਤਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਭੂਤੋ ਹਿ ਸਨ੍ਦੇਹੋ ਨਃ ਪਰਨ੍ਤਪ । ਛਿਨ੍ਧਿ ਜ੍ਞਾਨਾਸਿਨਾ ਸੂਤ ਵ੍ਯਾਸਸ਼ਿष੍ਯ ਮਹਾਮਤੇ
ਇਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਹੈ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਸੂਤ ਜੀ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼, ਮਹਾਨ ਬੁਧੀ ਵਾਲੇ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਕਃ ਸਨ੍ਦੇਹਂ ਭਿਨਤ੍ਤ੍ਯੇਨਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਸਚਰਾਚਰੇ । ਮੁਹ੍ਯਨ੍ਤਿ ਮੁਨਯਃ ਕਾਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸਨਾਤਨਾਃ
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ, ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਕੌਣ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇVen ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਾਰਦਃ ਕਪਿਲਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ । ਕਿਂ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਮਹਾਭਾਗਾ ਦੁਰ੍ਘਟੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਵਿਮਰ੍ਸ਼ਨੇ
ਨਾਰਦ ਤੇ ਕਪਿਲ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ; ਮੈਂ ਕੀ ਕਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਜੀ, ਇਸ ਔਖੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿਚ?
ਦੇਵੇषੁ ਵਿष੍ਣੁਃ ਕਥਿਤਃ ਸਰ੍ਵਗਃ ਸਰ੍ਵਪਾਲਕਃ । ਯਤੋ ਵਿਰਾਡਿਦਂ ਸਰ੍ਵਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸਚਰਾਚਰਮ੍
ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ, ਸਭ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ, ਚਲਦੀ ਤੇ ਅਚਲ, ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ।
ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸਮੁਪਾਸਨ੍ਤੇ ਨਤ੍ਵਾ ਦੇਵਂ ਪਰਾਤ੍ਪਰਮ੍ । ਨਾਰਾਯਣਂ ਹृषੀਕੇਸ਼ਂ ਵਾਸੁਦੇਵਂ ਜਨਾਰ੍ਦਨਮ੍
ਉਹ ਸਭ, ਪਰਮ ਮਾਲਕ, ਨਾਰਾਇਣ, ਹ੍ਰਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਥਾ ਕੇਚਿਨ੍ਮਹਾਦੇਵਂ ਸ਼ਙ੍ਕਰਂ ਸ਼ਸ਼ਿਸ਼ੇਖਰਮ੍ । ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰਂ ਪਞ੍ਚਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਸ਼ੂਲਪਾਣਿਂ ਵृषਧ੍ਵਜਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਝ ਮਹਾਦੇਵ, ਸ਼ੰਕਰ, ਚੰਦ ਦੀ ਪੱਗ ਵਾਲੇ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ, ਪੰਜ ਮੂੰਹ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਣ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਵੱਛ ਦੀ ਝੰਡਾ ਵਾਲੇ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।