ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਦੇਵਿ ਤ੍ਵਮਸ੍ਯ ਜਗਤਃ ਕਿਲ ਕਾਰਣਂ ਹਿ ਜ੍ਞਾਤਂ ਮਯਾ ਸਕਲਵੇਦਵਚੋਭਿਰਮ੍ਬ । ਯਦ੍ਵਿष੍ਣੁਰਪ੍ਯਖਿਲਲੋਕਵਿਵੇਕਕਰ੍ਤਾ ਨਿਦ੍ਰਾਵਸ਼ਂ ਚ ਗਮਿਤਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮੋऽਦ੍ਯ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਇਸ ਜਗਤ ਦੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਾਰਨ ਹੈਂ, ਇਹ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ, ਮਾਂ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵੇਕ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅੱਜ ਨੀਂਦ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ।
ਕੋ ਵੇਦ ਤੇ ਜਨਨਿ ਮੋਹਵਿਲਾਸਲੀਲਾਂ ਮੂਢੋऽਸ੍ਮ੍ਯਹਂ ਹਰਿਰਯਂ ਵਿਵਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸ਼ੇਤੇ । ਈਦृਕ੍ਤਯਾ ਸਕਲਭੂਤਮਨੋਨਿਵਾਸੇ ਵਿਦ੍ਵਤ੍ਤਮੋ ਵਿਬੁਧਕੋਟਿषੁ ਨਿਰ੍ਗੁਣਾਯਾਃ
ਹੇ ਮਾਂ, ਤੇਰੀ ਮੋਹ ਅਤੇ ਅਚੰਭੇ ਦੀ ਲੀਲਾ ਕਿਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਮੂਰਖ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹਰੀ ਵੀ ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ ਨੀਂਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੂੰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈਂ, ਐਸਾ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਹੇ ਨਿਰਗੁਣਾ।
ਸਾਂਖ੍ਯਾ ਵਦਨ੍ਤਿ ਪੁਰੁषਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਚ ਯਾਂ ਤਾਂ ਚੈਤਨ੍ਯਭਾਵਰਹਿਤਾਂ ਜਗਤਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਤ੍ਰੀਮ੍ । ਕਿਂ ਤਾਦृਸ਼ਾਸਿ ਕਥਮਤ੍ਰ ਜਗਨ੍ਨਿਵਾਸ- ਸ਼੍ਚੈਤਨ੍ਯਤਾਵਿਰਹਿਤੋ ਵਿਹਿਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾਦ੍ਯ
ਸਾਂਖਿਆ ਵਾਲੇ ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਚੇਤਨਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਜਗਤ ਦੀ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਐਸਾ ਹੋ ਕੇ, ਅੱਜ ਚੇਤਨਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜਗਤ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ ਹੈ?
ਨਾਟ੍ਯਂ ਤਨੋषਿ ਸਗੁਣਾ ਵਿਵਿਧਪ੍ਰਕਾਰਂ ਨੋ ਵੇਤ੍ਤਿ ਕੋऽਪਿ ਤਵ ਕृਤ੍ਯਵਿਧਾਨਯੋਗਮ੍ । ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤਿ ਯਾਂ ਮੁਨਿਗਣਾ ਨਿਯਤਂ ਤ੍ਰਿਕਾਲਂ ਸਨ੍ਧ੍ਯੇਤਿ ਨਾਮ ਪਰਿਕਲ੍ਪ੍ਯ ਗੁਣਾਨ੍ ਭਵਾਨਿ
ਤੂੰ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਵਿਭਿੰਨ ਨਾਟਕ ਕਰਦੀ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਮੁਨੀ ਜਥੇ ਤੈਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਸੰਧਿਆ ਨਾਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਭਵਾਨੀ।
ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਹਿ ਬੋਧਕਰਣਾ ਜਗਤਾਂ ਸਦਾ ਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚਾਸਿ ਦੇਵਿ ਸਤਤਂ ਸੁਖਦਾ ਸੁਰਾਣਾਮ੍ । ਕੀਰ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾ ਮਤਿਧृਤੀ ਕਿਲ ਕਾਨ੍ਤਿਰੇਵ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਰਤਿਸ਼੍ਚ ਸਕਲੇषੁ ਜਨੇषੁ ਮਾਤਃ
ਤੂੰ ਸਦਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਕਰਣੀ ਹੈਂ; ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਕੀਰਤੀ, ਮਤਿ, ਧੀਰਜ, ਸੋਭਾ, ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮਾਂ।
ਨਾਤਃ ਪਰਂ ਕਿਲ ਵਿਤਰ੍ਕਸ਼ਤੈਃ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਮਯਾ ਯਦਿਹ ਦੁਃਖਗਤਿਂ ਗਤੇਨ । ਤ੍ਵਂ ਚਾਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਜਗਤਾਂ ਜਨਨੀਤਿ ਸਤ੍ਯਂ ਨਿਦ੍ਰਾਲੁਤਾਂ ਵਿਤਰਤਾ ਹਰਿਣਾਤ੍ਰ ਦृष੍ਟਮ੍
ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਮੈਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤਰਕਾਂ ਨਾਲ ਸੋਚ ਕੇ, ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਵੀ, ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ। ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤ੍ਵਂ ਦੇਵਿ ਵੇਦਵਿਦੁषਾਮਪਿ ਦੁਰ੍ਵਿਭਾਵ੍ਯਾ ਵੇਦੋऽਪਿ ਨੂਨਮਖਿਲਾਰ੍ਥਤਯਾ ਨ ਵੇਦ । ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਦੁਦ੍ਭਵਮਸੌ ਸ਼੍ਰੁਤਿਰਾਪ੍ਨੁਵਾਨਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮੇਵ ਸਕਲਂ ਤਵ ਕਾਰ੍ਯਮੇਤਤ੍
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸਮਝਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਵੇਦ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਵੇਦ ਤੈਥੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਸਪਸ਼ਟ ਹੀ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ।
ਕਸ੍ਤੇ ਚਰਿਤ੍ਰਮਖਿਲਂ ਭੁਵਿ ਵੇਦ ਧੀਮਾ- ਨ੍ਨਾਹਂ ਹਰਿਰ੍ਨ ਚ ਭਵੋ ਨ ਸੁਰਾਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯੇ । ਜ੍ਞਾਤੁਂ ਕ੍ਸ਼ਮਾਸ਼੍ਚ ਮੁਨਯੋ ਨ ਮਮਾਤ੍ਮਜਾਸ਼੍ਚ ਦੁਰ੍ਵਾਚ੍ਯ ਏਵ ਮਹਿਮਾ ਤਵ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇ
ਧੀਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਭੀ ਤੇਰਾ ਪੂਰਾ ਚਰਿਤਰ ਭੁਮਿ ਤੇ ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ? ਨਾ ਮੈਂ, ਨਾ ਹਰੀ, ਨਾ ਭਵ, ਨਾ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ। ਨਾ ਮੁਨੀ, ਨਾ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਜਾਣ ਸਕਦੇ; ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
ਯਜ੍ਞੇषੁ ਦੇਵਿ ਯਦਿ ਨਾਮ ਨ ਤੇ ਵਦਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਾਹੇਤਿ ਵੇਦਵਿਦੁषੋ ਹਵਨੇ ਕृਤੇऽਪਿ । ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਸਤਤਂ ਮਖਭਾਗਧੇਯਂ ਦੇਵਾਸ੍ਤ੍ਵਮੇਵ ਵਿਬੁਧੇष੍ਵਪਿ ਵृਤ੍ਤਿਦਾਸਿ
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੇਕਰ ਯਜਨ ਵਿਚ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀਦਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤੇ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤੇਰਾ ਨਾਮ 'ਸਵਾਹਾ' ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਤੂੰ ਹੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਸਭ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਤ੍ਰਾਤਾ ਵਯਂ ਭਗਵਤਿ ਪ੍ਰਥਮਂ ਤ੍ਵਯਾ ਵੈ ਦੇਵਾਰਿਸਮ੍ਭਵਭਯਾਦਧੁਨਾ ਤਥੈਵ । ਭੀਤੋऽਸ੍ਮਿ ਦੇਵਿ ਵਰਦੇ ਸ਼ਰਣਂ ਗਤੋऽਸ੍ਮਿ ਘੋਰਂ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮਧੁਨਾ ਸਹ ਕੈਟਭਂ ਚ
ਹੇ ਭਗਵਤੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਤੂੰ ਉਹੀ ਹੈ। ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਡਰ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਵਰ ਦਿੰਣ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਆ ਕੇ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ।
ਨੋ ਵੇਤ੍ਤਿ ਵਿष੍ਣੁਰਧੁਨਾ ਮਮ ਦੁਃਖਮੇਤ- ਜ੍ਜਾਨੇ ਤ੍ਵਯਾਤ੍ਮਵਿਵਸ਼ੀਕृਤਦੇਹਯष੍ਟਿਃ । ਮੁਞ੍ਚਾਦਿਦੇਵਮਥਵਾ ਜਹਿ ਦਾਨਵੇਨ੍ਦ੍ਰੌ ਯਦ੍ਰੋਚਤੇ ਤਵ ਕੁਰੁष੍ਵ ਮਹਾਨੁਭਾਵੇ
ਹੁਣ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੀ ਮੇਰੀ ਪੀੜ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਉਸ ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਰ।
ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਯੇ ਨ ਤਵ ਦੇਵਿ ਪਰਂ ਪ੍ਰਭਾਵਂ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ਹਰਿਹਰਾਵਪਿ ਮਨ੍ਦਚਿਤ੍ਤਾਃ । ਜ੍ਞਾਤਂ ਮਯਾਦ੍ਯ ਜਨਨਿ ਪ੍ਰਕਟਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਯਦ੍ਵਿष੍ਣੁਰਪ੍ਯਤਿਤਰਾਂ ਵਿਵਸ਼ੋऽਥ ਸ਼ੇਤੇ
ਜੋ ਲੋਕ ਤੇਰੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਤੇ ਹਰੀ ਜਾਂ ਹਰਾ ਦੀ ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਅੱਜ, ਹੇ ਮਾਂ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਪਿਆ ਹੈ।
ਸਿਨ੍ਧੂਦ੍ਭਵਾਪਿ ਨ ਹਰਿਂ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧਿਤੁਂ ਵੈ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਪਤਿਂ ਤਵ ਵਸ਼ਾਨੁਗਮਦ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ । ਮਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਯਾ ਭਗਵਤਿ ਪ੍ਰਸਭਂ ਰਮਾਪਿ ਪ੍ਰਸ੍ਵਾਪਿਤਾ ਨ ਬੁਬੁਧੇ ਵਿਵਸ਼ੀਕृਤੇਵ
ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੀ, ਅੱਜ ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਹਰੀ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵੀ ਤੇਰੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਭਗਵਤੀ, ਤੂੰ ਰਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਸੁਤਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜਗਾਉਣ ਨਾ ਸਕੇ।
ਧਨ੍ਯਾਸ੍ਤ ਏਵ ਭੁਵਿ ਭਕ੍ਤਿਪਰਾਸ੍ਤਵਾਂਘ੍ਰੌ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਯਦੇਵਭਜਨਂ ਤ੍ਵਯਿ ਲੀਨਭਾਵਾਃ । ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਦੇਵਿ ਭਜਨਂ ਸਕਲਂ ਨਿਕਾਮਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸਮਸ੍ਤਜਨਨੀਂ ਕਿਲ ਕਾਮਧੇਨੁਮ੍
ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਉਹੀ ਲੋਕ ਧਨਵੰਤ ਹਨ ਜੋ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਭਕਤੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਛੱਡ ਕੇ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਦੀ ਮਾਂ ਤੇ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਧੀਕਾਨ੍ਤਿਕੀਰ੍ਤਿਸ਼ੁਭਵृਤ੍ਤਿਗੁਣਾਦਯਸ੍ਤੇ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਗੁਣਾਸ੍ਤੁ ਪਰਿਹृਤ੍ਯ ਗਤਾਃ ਕ੍ਵ ਚਾਦ੍ਯ । ਬਨ੍ਦੀਕृਤੋ ਹਰਿਰਸੌ ਨਨੁ ਨਿਦ੍ਰਯਾਤ੍ਰ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤਵੈਵ ਭਗਵਤ੍ਯਤਿਮਾਨਵਤ੍ਯਾਃ
ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਜੋ ਧੀਰਜ, ਕੀਰਤੀ, ਚੰਗੀ ਆਦਤਾਂ ਤੇ ਗੁਣ ਸੀ, ਉਹ ਅੱਜ ਕਿੱਥੇ ਗਏ? ਉਹ ਸਭ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਤੇਰੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਗਵਤੀ, ਜੋ ਬੇਹਦ ਮਹਾਨ ਹੈ।
ਤ੍ਵਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰੇਵ ਜਗਤਾਮਖਿਲਪ੍ਰਭਾਵਾ ਤ੍ਵਨ੍ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਚ ਸਕਲਂ ਖਲੁ ਭਾਵਮਾਤ੍ਰਮ੍ । ਤ੍ਵਂ ਕ੍ਰੀਡਸੇ ਨਿਜਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਮੋਹਜਾਲੇ ਨਾਟ੍ਯੇ ਯਥਾ ਵਿਹਰਤੇ ਸ੍ਵਕृਤੇ ਨਟੋ ਵੈ
ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈਂ, ਸਾਰੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ। ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਮੋਹ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਖੇਡਦੀ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਨਟ ਆਪਣੀ ਬਣਾਈ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਪ੍ਰਕਟਿਤਃ ਪ੍ਰਥਮਂ ਯੁਗਾਦੌ ਦਤ੍ਤਾ ਚ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਮਲਾ ਖਲੁ ਪਾਲਨਾਯ । ਤ੍ਰਾਤਂ ਚ ਸਰ੍ਵਮਖਿਲਂ ਵਿਵਸ਼ੀਕृਤੋऽਦ੍ਯ ਯਦ੍ਰੋਚਤੇ ਤਵ ਤਥਾਮ੍ਬ ਕਰੋषਿ ਨੂਨਮ੍
ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਬਚਾ ਲਿਆ। ਹੇ ਮਾਂ, ਤੂੰ ਜੋ ਚਾਹੁਂਦੀ ਹੈਂ, ਉਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈਂ।
ਸृष੍ਟ੍ਵਾਤ੍ਰ ਮਾਂ ਭਗਵਤਿ ਪ੍ਰਵਿਨਾਸ਼ਿਤੁਂ ਚੇ- ਨ੍ਨੇਚ੍ਛਾਸ੍ਤਿ ਤੇ ਕੁਰੁ ਦਯਾਂ ਪਰਿਹृਤ੍ਯ ਮੌਨਮ੍ । ਕਸ੍ਮਾਦਿਮੌ ਪ੍ਰਕਟਿਤੌ ਕਿਲ ਕਾਲਰੂਪੌ ਯਦ੍ਵਾ ਭਵਾਨਿ ਹਸਿਤੁਂ ਨੁ ਕਿਮਿਚ੍ਛਸੇ ਮਾਮ੍
ਹੇ ਭਗਵਤੀ, ਜਦ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ। ਦਇਆ ਕਰ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਚੁੱਪੀ ਛੱਡ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਕਿਉਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹਨ? ਜਾਂ, ਹੇ ਭਵਾਨੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਹੱਸਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈਂ?
ਜ੍ਞਾਤਂ ਮਯਾ ਤਵ ਵਿਚੇष੍ਟਿਤਮਦ੍ਭੁਤਂ ਵੈ ਕृਤ੍ਵਾਖਿਲਂ ਜਗਦਿਦਂ ਰਮਸੇ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਾ । ਲੀਨਂ ਕਰੋषਿ ਸਕਲਂ ਕਿਲ ਮਾਂ ਤਥੈਵ ਹਨ੍ਤੁਂ ਤ੍ਵਮਿਚ੍ਛਸਿ ਭਵਾਨਿ ਕਿਮਤ੍ਰ ਚਿਤ੍ਰਮ੍
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅਦਭੁਤ ਕੰਮ ਸਮਝ ਲਏ ਹਨ। ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਬਣਾਕੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਲੀਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈਂ, ਜਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦੀ ਹੈਂ। ਹੇ ਭਵਾਨੀ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੀ ਅਜੀਬ ਹੈ?
ਕਾਮਂ ਕੁਰੁष੍ਵ ਵਧਮਦ੍ਯ ਮਮੈਵ ਮਾਤ- ਰ੍ਦੁਃਖਂ ਨ ਮੇ ਮਰਣਜਂ ਜਗਦਮ੍ਬਿਕੇऽਤ੍ਰ । ਕਰ੍ਤਾ ਤ੍ਵਯੈਵ ਵਿਹਿਤਃ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸ ਚਾਯਂ ਦੈਤ੍ਯਾਹਤੋऽਥ ਮृਤ ਇਤ੍ਯਯਸ਼ੋ ਗਰਿष੍ਠਮ੍
ਹੇ ਮਾਂ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ। ਹੇ ਜਗਤ ਮਾਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਮਰਨ ਦਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਹੁਣ ਇਹ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਪਮਾਨ ਉਸ ਦਾ ਹੋਇਆ।
ਉਤ੍ਤਿष੍ਠ ਦੇਵਿ ਕੁਰੁ ਰੂਪਮਿਹਾਦ੍ਭੁਤਂ ਤ੍ਵਂ ਮਾਂ ਵਾ ਤ੍ਵਿਮੌ ਜਹਿ ਯਥੇਚ੍ਛਸਿ ਬਾਲਲੀਲੇ । ਨੋ ਚੇਤ੍ਪ੍ਰਬੋਧਯ ਹਰਿਂ ਨਿਹਨੇਦਿਮੌ ਯ- ਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਸਾਧ੍ਯਮੇਤਦਖਿਲਂ ਕਿਲ ਕਾਰ੍ਯਜਾਤਮ੍
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਠ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ। ਚਾਹੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ, ਜਾਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਬਚਪਨ ਦੀ ਖੇਡ ਹੋਵੇ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਜਗਾ ਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕੇ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤਾ ਤਦਾ ਦੇਵੀ ਤਾਮਸੀ ਤਤ੍ਰ ਵੇਧਸਾ । ਨਿਃਸृਤ੍ਯ ਹਰਿਦੇਹਾਤ੍ਤੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਸ੍ਤਦਾ
ਸੂਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਤਾਮਸੀ ਦੇਵੀ ਹਰੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਾਸ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਙ੍ਗਾਨਿ ਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਵਿष੍ਣੋਰਤੁਲਤੇਜਸਃ । ਨਿਰ੍ਗਤਾ ਯੋਗਨਿਦ੍ਰਾ ਸਾ ਨਾਸ਼ਾਯ ਚ ਤਯੋਸ੍ਤਦਾ
ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਯੋਗ ਨੀਂਦਰਾ ਦੋਵੇਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਨਿਕਲ ਗਈ।
ਵਿਸ੍ਪਨ੍ਦਿਤਸ਼ਰੀਰੋऽਸੌ ਯਦਾ ਜਾਤੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਧਾਤਾ ਪਰਮਿਕਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਮੁਦਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹਰਿਂ ਤਤਃ
ਜਦ ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹਿਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਈ।
ਆਰਾਧ੍ਯਨਿਰ੍ਣਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ऋषਯ ਊਚੁਃ ਸਨ੍ਦੇਹੋऽਤ੍ਰ ਮਹਾਭਾਗ ਕਥਾਯਾਂ ਤੁ ਮਹਾਦ੍ਭੁਤਃ । ਵੇਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪੁਰਾਣੈਸ਼੍ਚ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਂ ਤੁ ਸਦਾ ਬੁਧੈਃ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਂਭਾਗ, ਇਸ ਕਥਾ ਵਿਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਜੀਬ ਸੰਦੇਹ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਦਾ ਹੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਵੇਦ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਯੋ ਦੇਵਾਃ ਸਨਾਤਨਾਃ । ਨਾਤਃ ਪਰਤਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਮਹਾਮਤੇ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਰੁਦਰ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਾ ਸਦਾ ਲਈ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁਧੀ ਵਾਲੇ, ਇਸ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸृਜਤਿ ਲੋਕਾਨ੍ਵੈ ਵਿष੍ਣੁਃ ਪਾਤ੍ਯਖਿਲਂ ਜਗਤ੍ । ਰੁਦ੍ਰਃ ਸਂਹਰਤੇ ਕਾਲੇ ਤ੍ਰਯ ਏਤੇऽਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰੁਦਰ ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਹੀ ਇਥੇ ਸਬਬ ਹਨ।
ਏਕਾ ਮੂਰ੍ਤਿਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਦੇਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਃ । ਰਜਃਸਤ੍ਤ੍ਵਤਮੋਭਿਸ਼੍ਚ ਸਂਯੁਤਾਃ ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਕਾਃ
ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਪਰ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਾ — ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਮਹੇਸ਼; ਇਹ ਰਜ, ਸਤ ਤੇ ਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਤੇषਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਹਰਿਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਮਾਧਵਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ । ਆਦਿਦੇਵੋ ਜਗਨ੍ਨਾਥਃ ਸਮਰ੍ਥਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ — ਮਾਧਵ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਗਤ ਦਾ ਆਦਿ ਦੇਵ, ਤੇ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿਚ ਸਮਰਥ।
ਨਾਨ੍ਯਃ ਕੋऽਪਿ ਸਮਰ੍ਥੋऽਸ੍ਤਿ ਵਿष੍ਣੋਰਤੁਲਤੇਜਸਃ । ਸ ਕਥਂ ਸ੍ਵਾਪਿਤਃ ਸ੍ਵਾਮੀ ਵਿਵਸ਼ੋ ਯੋਗਮਾਯਯਾ
ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਰਗਾ ਅਤੁੱਲ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ ਉਹ ਮਾਲਕ ਕਿਵੇਂ ਯੋਗ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਤੇ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਗਿਆ?