ਸ਼ਮ੍ਭੋਃ ਪਪਾਤ ਭੁਵਿ ਲਿਙ੍ਗਮਿਦਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ ਸ਼ਾਪੇਨ ਤੇਨ ਚ ਭृਗੋਰ੍ਵਿਪਿਨੇ ਗਤਸ੍ਯ । ਤਂ ਯੇ ਨਰਾ ਭੁਵਿ ਭਜਨ੍ਤਿ ਕਪਾਲਿਨਂ ਤੁ ਤੇषਾਂ ਸੁਖਂ ਕਥਮਿਹਾਪਿ ਪਰਤ੍ਰ ਮਾਤਃ
ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲਿੰਗ ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਜਦ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਗਿਆ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਤੇ ਕਪਾਲਧਾਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਥੇ ਜਾਂ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਸੁਖ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਯੋऽਭੂਦ੍ ਗਜਾਨਨਗਣਾਧਿਪਤਿਰ੍ਮਹੇਸ਼ਾ- ਤ੍ਤਂ ਯੇ ਭਜਨ੍ਤਿ ਮਨੁਜਾ ਵਿਤਥਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾਃ । ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਤੇ ਨ ਸਕਲਾਰ੍ਥਫਲਪ੍ਰਦਾਤ੍ਰੀਂ ਤ੍ਵਾਂ ਦੇਵਿ ਵਿਸ਼੍ਵਜਨਨੀਂ ਸੁਖਸੇਵਨੀਯਾਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਹੇਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਗਜਾਨਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤੈਨੂੰ, ਦੇਵੀ, ਸਭ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਵਿਸ਼ਵ ਮਾਤਾ, ਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਸੇਵਾ ਯੋਗੀ, ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
ਚਿਤ੍ਰਂ ਤ੍ਵਯਾਰਿਜਨਤਾਪਿ ਦਯਾਰ੍ਦ੍ਰਭਾਵਾ- ਦ੍ਧਤ੍ਵਾ ਰਣੇ ਸ਼ਿਤਸ਼ਰੈਰ੍ਗਮਿਤਾ ਦ੍ਯੁਲੋਕਮ੍ । ਨੋਚੇਤ੍ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਨਿਚਿਤੇ ਨਿਰਯੇ ਨਿਤਾਨ੍ਤਂ ਦੁਃਖਾਤਿਦੁਃਖਗਤਿਮਾਪਦਮਾਪਤੇਤ੍ਸਾ
ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਵੈਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਦਇਆ ਕਰਦੀ ਹੈਂ; ਜੰਗ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੀਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ, ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰਗ ਭੇਜਦੀ ਹੈਂ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੇ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਹਰਸ਼੍ਚ ਹਰਿਰਪ੍ਯੁਤ ਗਰ੍ਵਭਾਵਾ- ਜ੍ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਤੇऽਪਿ ਵਿਬੁਧਾ ਨ ਤਵ ਪ੍ਰਭਾਵਮ੍ । ਕੇऽਨ੍ਯੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ਮਨੁਜਾ ਵਿਦਿਤੁਂ ਸਮਰ੍ਥਾਃ ਸਮ੍ਮੋਹਿਤਾਸ੍ਤਵ ਗੁਣੈਰਮਿਤਪ੍ਰਭਾਵੈਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਹਰਿ ਵੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਹੋਰ ਕੌਣ ਮਨੁੱਖ ਤੇਰੀ ਅਥਾਹ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ?
ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇऽਪਿ ਮੁਨਯਸ੍ਤਵ ਦੁਰ੍ਵਿਭਾਵ੍ਯਂ ਪਾਦਾਮ੍ਬੁਜਂ ਨ ਹਿ ਭਜਨ੍ਤਿ ਵਿਮੂਢਚਿਤ੍ਤਾਃ । ਸੂਰ੍ਯਾਗ੍ਨਿਸੇਵਨਪਰਾਃ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਤਂ ਨ ਤੈਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ਼ਤੈਰਪਿ ਵੇਦਸਾਰਮ੍
ਮੁਨੀ ਵੀ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਔਖਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਮੂੜ ਹਨ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੱਚੀ ਸਤਿ ਨੂੰ ਜਾਂ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ, ਸੈਂਕੜੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ, ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
ਮਨ੍ਯੇ ਗੁਣਾਸ੍ਤਵ ਭੁਵਿ ਪ੍ਰਥਿਤਪ੍ਰਭਾਵਾਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯੇ ਹਿ ਵਿਮੁਖਾਨ੍ਨਨੁ ਭਕ੍ਤਿਭਾਵਾਤ੍ । ਲੋਕਾਨ੍ਸ੍ਵਬੁਦ੍ਧਿਰਚਿਤੈਰ੍ਵਿਵਿਧਾਗਮੈਸ਼੍ਚ ਵਿष੍ਣ੍ਵੀਸ਼ਭਾਸ੍ਕਰਗਣੇਸ਼ਪਰਾਨ੍ਵਿਧਾਯ
ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੇਰੇ ਗੁਣ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਵਿਰਲੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਸ਼ਿਵ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯੇ ਤਵ ਪਦਾਦ੍ਵਿਮੁਖਾਨ੍ਨਰਾਗ੍ਰ੍ਯਾ- ਨ੍ਸ੍ਵੋਕ੍ਤਾਗਮੈਰ੍ਹਰਿਹਰਾਰ੍ਚਨਭਕ੍ਤਿਯੋਗੈਃ । ਤੇषਾਂ ਨ ਕੁਪ੍ਯਸਿ ਦਯਾਂ ਕੁਰੁषੇऽਮ੍ਬਿਕੇ ਤ੍ਵਂ ਤਾਨ੍ਮੋਹਮਨ੍ਤ੍ਰਨਿਪੁਣਾਨ੍ਪ੍ਰਥਯਸ੍ਯਲਂ ਚ
ਜੋ ਚੋਟੀ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਵਿਰਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ-ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅੰਬਿਕਾ, ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਕਦੇ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ; ਤੂੰ ਦਇਆ ਕਰਦੀ ਹੈਂ ਤੇ ਮੋਹ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈਂ।
ਤੁਰ੍ਯੇ ਯੁਗੇ ਭਵਤਿ ਚਾਤਿਬਲਂ ਗੁਣਸ੍ਯ ਤੁਰ੍ਯਸ੍ਯ ਤੇਨ ਮਥਿਤਾਨ੍ਯਸਦਾਗਮਾਨਿ । ਤ੍ਵਾਂ ਗੋਪਯਨ੍ਤਿ ਨਿਪੁਣਾਃ ਕਵਯਃ ਕਲੌ ਵੈ ਤ੍ਵਤ੍ਕਲ੍ਪਿਤਾਨ੍ਸੁਰਗਣਾਨਪਿ ਸਂਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤਿ
ਚੌਥੇ ਯੁਗ ਵਿਚ ਚੌਥੇ ਗੁਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਹੁਤ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਝੂਠੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਲਿਜੁਗ ਵਿਚ ਚਤੁਰ ਕਵੀ ਤੈਨੂੰ ਲੁਕਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਸਤਕਾਰਦੇ ਹਨ।
ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤਿ ਮੁਕ੍ਤਿਫਲਦਾਂ ਭੁਵਿ ਯੋਗਸਿਦ੍ਧਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਪਰਾਞ੍ਚ ਮੁਨਯੋऽਤਿਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵਾਃ । ਤੇ ਨਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਜਨਨੀਜਠਰੇ ਤੁ ਦੁਃਖਂ ਧਨ੍ਯਾਸ੍ਤ ਏਵ ਮਨੁਜਾਸ੍ਤ੍ਵਯਿ ਯੇ ਵਿਲੀਨਾਃ
ਬਹੁਤ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਤੈਨੂੰ, ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਸਿਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਉੱਚੀ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਧਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਨਮ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਭੋਗਦੇ। ਸੱਚਮੁੱਚ ਧਨਿਆ ਹਨ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਚਿਚ੍ਛਕ੍ਤਿਰਸ੍ਤਿ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ ਯੇਨ ਸੋऽਪਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤੋ ਜਗਤ੍ਸੁ ਵਿਦਿਤੋ ਭਵਕृਤ੍ਯਕਰ੍ਤਾ । ਕੋऽਨ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਰਹਿਤਃ ਪ੍ਰਭਵਤ੍ਯਮੁष੍ਮਿਨ੍ ਕਰ੍ਤੁਂ ਵਿਹਰ੍ਤੁਮਪਿ ਸਞ੍ਚਲਿਤੁਂ ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ
ਚਿੱਤ-ਸ਼ਕਤੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਵੀ ਜਗਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ, ਰਚਨਾ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਖੇਡ ਸਕਦਾ ਜਾਂ ਹਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਚਿਦ੍ਵਿਰਹਿਤਾਨਿ ਜਗਦ੍ਵਿਧਾਤੁਂ ਕਿਂ ਵਾ ਕ੍ਸ਼ਮਾਣਿ ਜਗਦਮ੍ਬ ਯਤੋ ਜਡਾਨਿ । ਕਿਂ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਗੁਣਕਰ੍ਮਯੁਤਾਨਿ ਸਨ੍ਤਿ ਦੇਵਿ ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਰਹਿਤਾਨਿ ਫਲਂ ਪ੍ਰਦਾਤੁਮ੍
ਚਿੱਤ ਤੋਂ ਵਿਰਲੇ ਤੱਤ, ਮਾਂ, ਜਗਤ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ, ਜਦ ਉਹ ਜੜ ਹਨ? ਤੇ ਗੁਣ ਤੇ ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਕੋਈ ਫਲ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਦੇਵੀ?
ਦੇਵਾ ਮਖੇष੍ਵਪਿ ਹੁਤਂ ਮੁਨਿਭਿਃ ਸ੍ਵਭਾਗਂ ਗृਹ੍ਣੀਯੁਰਮ੍ਬ ਵਿਧਿਵਤ੍ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਂ ਕਿਮ੍ । ਸ੍ਵਾਹਾ ਨ ਚੇਤ੍ਤ੍ਵਮਸਿ ਤਤ੍ਰ ਨਿਮਿਤ੍ਤਭੂਤਾ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਮੇਵ ਨਨੁ ਪਾਲਯਸੀਵ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍
ਦੇਵਤੇ, ਯਜਨਾਂ ਵਿਚ, ਜਦ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਕੀ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਮਾਂ? ਜੇ ਤੂੰ 'ਸਵਾਹਾ' ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਥੇ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈਂ।
ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਵਯੇਦਮਖਿਲਂ ਵਿਹਿਤਂ ਭਵਾਦੌ ਤ੍ਵਂ ਪਾਸਿ ਵੈ ਹਰਿਹਰਪ੍ਰਮੁਖਾਨ੍ਦਿਗੀਸ਼ਾਨ੍ । ਕਾਲੇऽਤ੍ਸਿ ਵਿਸ਼੍ਵਮਪਿ ਤੇ ਚਰਿਤਂ ਭਵਾਦ੍ਯਂ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਨੈਵ ਮਨੁਜਾਃ ਕ੍ਵ ਨੁ ਮਨ੍ਦਭਾਗ੍ਯਾਃ
ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੂੰ ਕਰਦੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹਰਿ, ਹਰਾ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈਂ। ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਕਰਤਬ ਜਗਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਕਿੱਥੇ ਹਨ ਉਹ ਮੰਦਭਾਗੀ?
ਹਤ੍ਵਾਸੁਰਂ ਮਹਿषਰੂਪਧਰਂ ਮਹੋਗ੍ਰਂ ਮਾਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਸੁਰਗਣਃ ਕਿਲ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤੋऽਯਮ੍ । ਕਾਂ ਤੇ ਸ੍ਤੁਤਿਂ ਜਨਨਿ ਮਨ੍ਦਧਿਯੋ ਵਿਦਾਮੋ ਵੇਦਾ ਗਤਿਂ ਤਵ ਯਥਾਰ੍ਥਤਯਾ ਨ ਜਗ੍ਮੁਃ
ਮਾਂ, ਜਦ ਤੂੰ ਮਹਿਸ਼ਾ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਭਿਆਨਕ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਮਾਂ, ਅਸੀਂ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਤੇਰੀ ਕੀ ਸਤਿ ਕਰੀਏ? ਵੇਦ ਵੀ ਤੇਰੀ ਸੱਚੀ ਗਤੀ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇ।
ਕਾਰ੍ਯਂ ਕृਤਂ ਜਗਤਿ ਨੋ ਯਦਸੌ ਦੁਰਾਤ੍ਮਾ ਵੈਰੀ ਹਤੋ ਭੁਵਨਕਣ੍ਟਕਦੁਰ੍ਵਿਭਾਵ੍ਯਃ । ਕੀਰ੍ਤਿਃ ਕृਤਾ ਨਨੁ ਜਗਤ੍ਸੁ ਕृਪਾ ਵਿਧੇਯਾ- ਪ੍ਯਸ੍ਮਾਂਸ਼੍ਚ ਪਾਹਿ ਜਨਨਿ ਪ੍ਰਥਿਤਪ੍ਰਭਾਵੇ
ਮਾਂ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਬੁਰਾ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਲਈ ਕਲੇਸ਼ ਸੀ ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਅਸੰਭਵ ਸੀ, ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਦਇਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਾਂ, ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤਾ ਸੁਰੈਰ੍ਦੇਵੀ ਤਾਨੁਵਾਚ ਮृਦੁਸ੍ਵਰਾ । ਅਨ੍ਯਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਚ ਦੁਃਸਾਧ੍ਯਂ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤੁ ਸੁਰਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਨਰਮ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਔਖਾ ਕੰਮ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੱਸੋ।"
ਯਦਾ ਯਦਾ ਹਿ ਦੇਵਾਨਾਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦਤਿਦੁਰ੍ਘਟਮ੍ । ਸ੍ਮਰ੍ਤਵ੍ਯਾਹਂ ਤਦਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਨਾਸ਼ਯਿष੍ਯਾਮਿ ਚਾਪਦਮ੍
ਜਦੋਂ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਕੰਮ ਆਵੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਉਹ ਮੁਸੀਬਤ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿਆਂਗੀ।
ਦੇਵਾ ਊਚੁਃ ਸਰ੍ਵਂ ਕृਤਂ ਤ੍ਵਯਾ ਦੇਵਿ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨਃ ਖਲੁ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਮ੍ । ਯਦਯਂ ਨਿਹਤਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਰਸ੍ਮਾਕਂ ਮਹਿषਾਸੁਰਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮਾਂ, ਸਾਡਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਤੂੰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਸਾਡਾ ਵੱਡਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਹਿਸਾਸੁਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
ਸ੍ਮਰਿष੍ਯਾਮੋ ਯਥਾ ਤੇऽਮ੍ਬ ਸਦੈਵ ਪਦਪਙ੍ਕਜਮ੍ । ਤਥਾ ਕੁਰੁ ਜਗਨ੍ਮਾਤਰ੍ਭਕ੍ਤਿਂ ਤ੍ਵਯ੍ਯਪ੍ਯਚਞ੍ਚਲਾਮ੍
ਮਾਂ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਕਮਲ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਕਰਾਂਗੇ; ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਅਟੱਲ ਭਕਤੀ ਦੇ।
ਅਪਰਾਧਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਮਾਤੈਵ ਸਹਤੇ ਸਦਾ । ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਜਗਦ੍ਯੋਨਿਂ ਨ ਭਜਨ੍ਤੇ ਕੁਤੋ ਜਨਾਃ
ਮਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਲਤੀਆਂ ਸਹਿ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ ਲੋਕ ਜਗਤ ਦੀ ਮੂਲ ਮਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ?
ਦ੍ਵੌ ਸੁਪਰ੍ਣੋ ਤੁ ਦੇਹੇऽਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਯੋਃ ਸਖ੍ਯਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍ । ਨਾਨ੍ਯਃ ਸਖਾ ਤृਤੀਯੋऽਸ੍ਤਿ ਯੋऽਪਰਾਧਂ ਸਹੇਤ ਹਿ
ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੰਛੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਅਟੱਲ ਹੈ; ਕੋਈ ਤੀਜਾ ਦੋਸਤ ਨਹੀਂ ਜੋ ਦੂਜੇ ਦੀ ਗਲਤੀ ਸਹਿ ਸਕੇ।
ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜੀਵਃ ਸਖਾਯਂ ਤ੍ਵਾਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਕਿਂ ਨੁ ਕਰਿष੍ਯਤਿ । ਪਾਪਾਤ੍ਮਾ ਮਨ੍ਦਭਾਗ੍ਯੋऽਸੌ ਸੁਰਮਾਨੁषਯੋਨਿषੁ
ਇਸ ਲਈ, ਜਿਵ ਆਤਮਾ ਤੈਨੂੰ ਦੋਸਤ ਵਜੋਂ ਛੱਡ ਕੇ ਕੀ ਕਰੇਗਾ? ਉਹ ਬੁਰਾ ਤੇ ਨਸੀਬਾਂ ਤੋਂ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਦੇਹਂ ਸੁਦੁष੍ਪ੍ਰਾਪਂ ਨ ਸ੍ਮਰੇਤ੍ਤ੍ਵਾਂ ਨਰਾਧਮਃ । ਮਨਸਾ ਕਰ੍ਮਣਾ ਵਾਚਾ ਬ੍ਰੂਮਃ ਸਤ੍ਯਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਮਿਲਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਨਿਕੰਮਾ ਮਨੁੱਖ ਤੈਨੂੰ ਮਨ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਬੋਲ ਨਾਲ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਇਹ ਸੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਖਦੇ ਹਾਂ।
ਸੁਖੇ ਵਾਪ੍ਯਥਵਾ ਦੁਃਖੇ ਤ੍ਵਂ ਨਃ ਸ਼ਰਣਮਦ੍ਭੁਤਮ੍ । ਪਾਹਿ ਨਃ ਸਤਤਂ ਦੇਵਿ ਸਰ੍ਵੈਸ੍ਤਵ ਵਰਾਯੁਧੈਃ
ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਅਸਧਾਰਣ ਠਕਾਣ ਹੈ; ਮਾਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਵਧੀਆ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ।
ਅਨ੍ਯਥਾ ਸ਼ਰਣਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤ੍ਵਤ੍ਪਾਦਾਮ੍ਬੁਜਰੇਣੁਤਃ । ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤਾ ਸੁਰੈਰ੍ਦੇਵੀ ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰਧੀਯਤ । ਵਿਸ੍ਮਯਂ ਪਰਮਂ ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਦੇਵਾਸ੍ਤਾਂ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਨਿਰ੍ਗਤਾਮ੍
ਤੇਰੇ ਕਮਲ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਠਕਾਣ ਨਹੀਂ। ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਦੇਵੀ ਉਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ।
ਮਹਿषਵਧਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪृਥਿਵੀਸੁਖਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਜਨਮੇਜਯ ਉਵਾਚ - ਅਥਾਦ੍ਭੁਤਂ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮੁਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਂ ਦੇਵ੍ਯਾ ਜਗਚ੍ਛਾਨ੍ਤਿਕਰਂ ਪਰਞ੍ਚ । ਨ ਤृਪ੍ਤਿਰਸ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਜਵਰ੍ਯ ਸ਼ृਣ੍ਵਤਃ ਕਥਾਮृਤਂ ਤੇ ਮੁਖਪਦ੍ਮਜਾਤਮ੍
ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੂਨਿ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਵੱਡੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਅਸਧਾਰਣ ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੋਵਾਂ ਵਾਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਤੇਰੇ ਕਮਲ-ਮੁੱਖ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਕਥਾ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ਹਿਤਾਯਾਂ ਚ ਤਦਾ ਭਵਾਨ੍ਯਾ ਚਕ੍ਰੁਸ਼੍ਚ ਕਿਂ ਦੇਵਪੁਰੋਗਮਾਸ੍ਤੇ । ਦੇਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਰਮਂ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਦੁਰਾਪਮੇਵਾਲ੍ਪਪੁਣ੍ਯੈਰ੍ਨਰਾਣਾਮ੍
ਜਦੋਂ ਭਵਾਨੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਗੂ ਕੀ ਕਰਦੇ ਸਨ? ਦੇਵੀ ਦੇ ਉੱਚ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਤਬ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਪੂਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪਾਉਣੇ ਅਸੰਭਵ ਹਨ।
ਕਸ੍ਤृਪ੍ਤਿਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕਥਾਮृਤੇਨ ਭਿਨ੍ਨੋऽਲ੍ਪਭਾਗ੍ਯਾਤ੍ਪਟੁਕਰ੍ਣਰਨ੍ਧ੍ਰਃ । ਪੀਤੇਨ ਯੇਨਾਮਰਤਾਂ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਧਿਕ੍ਤਾਨ੍ਨਰਾਨ੍ ਯੇ ਨ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਸਾਦਰਮ੍
ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਰਸ ਨਾਲ ਕੌਣ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕੰਨ ਕਿਸੇ ਬਦੀ-ਕਿਸਮਤ ਕਰਕੇ ਬੰਦ ਹੋਣ? ਜੋ ਇਸ ਰਸ ਨੂੰ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ 'ਤੇ ਲਾਨਤ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦੇ।
ਲੀਲਾਚਰਿਤ੍ਰਂ ਜਗਦਮ੍ਬਿਕਾਯਾ ਰਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਵਿਤਂ ਦੇਵਮਹਾਮੁਨੀਨਾਮ੍ । ਸਂਸਾਰਵਾਰ੍ਧੇਸ੍ਤਰਣਂ ਨਰਾਣਾਂ ਕਥਂ ਕृਤਜ੍ਞਾ ਹਿ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਯੁਃ
ਜਗਤ-ਮਾਤਾ ਦੇ ਲੀਲਾਵਾਂ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹਨ—ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਲੋਕ ਕਿਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਮੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਚੈਵ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ਵਸ਼੍ਚ ਸਂਸਾਰਿਣੋ ਰੋਗਯੁਤਾਸ਼੍ਚ ਕੇਚਿਤ੍ । ਤੇषਾਂ ਸਦਾ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਪੁਟੈਸ਼੍ਚ ਪੇਯਂ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਦਂ ਵੇਦਵਿਦੋ ਵਦਨ੍ਤਿ
ਜੋ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹਨ ਜਾਂ ਰੋਗੀ ਹਨ—ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਕਥਾ ਆਪਣੇ ਕੰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੁਣਣ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲਕੜਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦ-ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਆਖਦੇ ਹਨ।