ਵਿष੍ਣੋਰਪ੍ਯਥਿਕੋ ਰੁਦ੍ਰੋ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਧਿਕਃ । ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ਕਾਰ੍ਯਃ ਕृष੍ਣੇਨ ਸ਼ਿਵਪੂਜਨੇ
ਰੁਦਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੋਂ ਵਧ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਵਧ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਇਚ੍ਛਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਵਰਦਾਨਾਰ੍ਥਮੁਦ੍ਬਭੌ । ਮੂਲਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯਾਂਸ਼ਭੂਤੋ ਰੁਦ੍ਰਨਾਮਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਕਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਮੂਲ ਰੁਦਰ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਰੂਪ ਦੂਜਾ ਰੁਦਰ ਜਨਮਿਆ।
ਸੋऽਪਿ ਪੂਜ੍ਯੋऽਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਮੂਲਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਕਾ ਕਥਾ । ਦੇਵੀਤਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਾਦੁਤ੍ਤਮਤ੍ਵਂ ਸ੍ਮृਤਂ ਸ਼ਿਵੇ
ਉਹ ਵੀ ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ—ਮੂਲ ਰੁਦਰ ਦਾ ਤਾਂ ਕੀ ਕਹਿਣਾ। ਦੇਵੀ ਦੇ ਤੱਤ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਕਾਰਨ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਵਤਾਰਾ ਹਰੇਰੇਵਂ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤਿ ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ । ਯੋਗਮਾਯਾਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ
ਹਰੀ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਯੋਗਮਾਇਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਯਾ ਨੇਤ੍ਰਪਕ੍ਸ਼੍ਮਪਰਿਸਞ੍ਚਲਨੇਨ ਸਮ੍ਯ- ਗ੍ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਸृਜਤ੍ਯਵਤਿ ਹਨ੍ਤਿ ਨਿਗੂਢਭਾਵਾ । ਸੈषਾ ਕਰੋਤਿ ਸਤਤਂ ਦ੍ਰੁਹਿਣਾਚ੍ਯੁਤੇਸ਼ਾਨ੍ ਨਾਨਾਵਤਾਰਕਲਨੇ ਪਰਿਭੂਯਮਾਨਾਨ੍
ਜੋ ਮਾਤਾ ਆਪਣੇ ਪਲਕਾਂ ਦੇ ਹੌਲੇ ਹਿਲਾਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਰਚਦੀ, ਪਾਲਦੀ ਤੇ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਸਦਾ ਲੁਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਮਾਤਾ ਹੈ ਜੋ ਬਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸੂਤੀਗृਹਾਦ੍ਵ੍ਰਜਨਮਪ੍ਯਨਯਾ ਨਿਯੁਕ੍ਤਂ ਸਂਗੋਪਿਤਸ਼੍ਚ ਭਵਨੇ ਪਸ਼ੁਪਾਲਰਾਜ੍ਞਃ । ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪਿਤਸ਼੍ਚ ਮਧੁਰਾਂ ਵਿਨਿਯੋਜਿਤਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੀਦ੍ਵਾਰਕਾਪ੍ਰਣਯਨੇ ਨਨੁ ਭੀਤਚਿਤ੍ਤਃ
ਉਸ ਮਾਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਜਨਮ ਘਰ ਤੋਂ ਚਲਣਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੱਖ ਕੇ ਗਵਾਲਾ ਰਾਜੇ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮਥੁਰਾ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਤੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਦੁਆਰਕਾ ਵਸਾਉਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ।
ਨਿਰ੍ਮਾਯ षੋਡਸ਼ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਤਾਰ੍ਧਕਾਸ੍ਤਾ ਨਾਰ੍ਯੋऽष੍ਟਸਮ੍ਮਤਤਰਾਃ ਸ੍ਵਕਲਾਸਮੁਤ੍ਥਾਃ । ਤਾਸਾਂ ਵਿਲਾਸਵਸ਼ਗਂ ਤੁ ਵਿਧਾਯ ਕਾਮਂ ਦਾਸੀਕृਤੋ ਹਿ ਭਗਵਾਨਨਯਾਪ੍ਯਨਨ੍ਤਃ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਇੱਕ ਸੌ ਔਰਤਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਪਿਆਰੀਆਂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਸ ਤੇ ਇਛਾਵਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਅਨੰਤ ਪ੍ਰਭੂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਸ ਬਣ ਗਿਆ।
ਏਕਾਪਿ ਬਨ੍ਧਨਵਿਧੌ ਯੁਵਤੀ ਸਮਰ੍ਥਾ ਪੁਂਸੋ ਯਥਾ ਸੁਦृਢਲੋਹਮਯਂ ਤੁ ਦਾਮ । ਕਿਂ ਨਾਮ षੋਡਸ਼ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਤਾਰ੍ਧਕਾਸ਼੍ਚ ਤਂ ਸ੍ਵੀਕृਤਂ ਸ਼ੁਕਮਿਵਾਤਿਨਿਬਨ੍ਧਯਨ੍ਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਵੀ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਲੋਹੇ ਦੀ ਜੰਜੀਰ ਵਾਂਗ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਇੱਕ ਸੌ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੰਨ ਲਿਆ, ਉਹ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿਚ ਬੰਦ ਤੋਤੇ ਵਾਂਗ ਕਸ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਾਤ੍ਰਾਜਿਤੀਵਸ਼ਗਤੇਨ ਮੁਦਾਨ੍ਵਿਤੇਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਭਵਨਂ ਹਰਿਣਾ ਤਦਾਨੀਮ੍ । ਕृਤ੍ਵਾ ਮृਧਂ ਮਘਵਤਾ ਵਿਹृਤਸ੍ਤਰੂਣਾ- ਮੀਸ਼ਃ ਪ੍ਰਿਯਾਸਦਨਭੂषਣਤਾਂ ਯ ਆਪ
ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਹਰੀ ਨੇ ਸਯਾਮੰਤਕ ਮਣੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰਕੇ ਜਿੱਤਿਆ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਰਸ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਕਮਰੇ ਸਜਾਏ।
ਯੋ ਭੀਮਜਾਂ ਹਿ ਹृਤਵਾਞ੍ਛਿਸ਼ੁਪਾਲਕਾਦੀ- ਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿਧਿਂ ਨਿਖਿਲਧਰ੍ਮਕृਤੋ ਵਿਧਿਤ੍ਸੁਃ । ਜਗ੍ਰਾਹ ਤਾਂ ਨਿਜਬਲੇਨ ਚ ਧਰ੍ਮਪਤ੍ਨੀਂ ਕੋऽਸੌ ਵਿਧਿਃ ਪਰਕਲਤ੍ਰਹृਤੌ ਵਿਜਾਤਃ
ਉਸ ਨੇ ਭੀਮ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਬਲ ਤੇ ਧਰਮਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਲੈ ਲਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਧਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?
ਅਹਙ੍ਕਾਰਵਸ਼ਃ ਪ੍ਰਾਣੀ ਕਰੋਤਿ ਚ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍ । ਵਿਮੂਢੋ ਮੋਹਜਾਲੇਨ ਤਤ੍ਕृਤੇਨਾਤਿਪਾਤਿਨਾ
ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੂੜਤਾ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਦ੍ਧਿ ਸਞ੍ਜਾਤਮਿਦਂ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਮੂਲਾਦ੍ਧਰਿਹਰਾਦੀਨਾਮੁਗ੍ਰਾਤ੍ਪ੍ਰਕृਤਿਸਮ੍ਭਵਾਤ੍
ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਲਦਾ-ਫਿਰਦਾ ਤੇ ਅਡੋਲ ਜਗਤ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜਿਆ ਹੈ। ਬਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿਕ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵੀ ਉਸੀ ਤੀਬਰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਹੈ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤੋ ਯਦਾ ਭਵਤਿ ਪਦ੍ਮਜਃ । ਤਦਾ ਵਿਮੁਕ੍ਤੋ ਭਵਤਿ ਨੋਚੇਤ੍ਸਂਸਾਰਕਰ੍ਮਕृਤ੍
ਜਦੋਂ ਬਰਹਮਾ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਨ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਵਿਮੁਕ੍ਤੋ ਹਿ ਬਦ੍ਧਸ੍ਤਦ੍ਵਸ਼ਤਾਂ ਗਤਃ । ਨ ਨਾਰੀ ਨ ਧਨਂ ਗੇਹਂ ਨ ਪੁਤ੍ਰਾ ਨ ਸਹੋਦਰਾਃ
ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਛੁਟ ਗਿਆ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਹ ਔਰਤ, ਨਾਹ ਧਨ, ਨਾਹ ਘਰ, ਨਾਹ ਪੁੱਤਰ, ਨਾਹ ਭਰਾ — ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।
ਬਨ੍ਧਨਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਰਾਜਨ੍ਨਹਙ੍ਕਾਰਸ੍ਤੁ ਬਨ੍ਧਕਃ । ਅਹਂ ਕਰ੍ਤਾ ਮਯਾ ਚੇਦਂ ਕृਤਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਬਲੀਯਸਾ
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਬੰਨ੍ਹਣੀ ਅਹੰਕਾਰ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ। 'ਮੈਂ ਕਰਤਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਕੰਮ ਹੋਇਆ' — ਇਹੀ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ।
ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਕਰੋਮ੍ਯੇਵਂ ਸ੍ਵਯਂ ਬਧ੍ਨਾਤਿ ਪ੍ਰਾਣਭृਤ੍ । ਕਾਰਣੇਨ ਵਿਨਾ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਕਰ੍ਹਿਚਿਤ੍
'ਮੈਂ ਇਹ ਕਰਾਂਗਾ, ਮੈਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ' — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਦੇ, ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਯਥਾ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਜਾਤੋ ਮृਤ੍ਪਿਣ੍ਡੇਨ ਵਿਨਾ ਘਟਃ । ਵਿष੍ਣੁਃ ਪਾਲਯਿਤਾ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯਾਹਙ੍ਕਾਰਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਗੋਲੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਘੜਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਉਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਜਗਤ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯਥਾ ਸਰ੍ਵਦਾ ਚਿਨ੍ਤਾਮ੍ਬੁਧੌ ਮਗ੍ਨਃ ਕਥਂ ਭਵੇਤ੍ । ਅਹਙ੍ਕਾਰਵਿਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਯਦਾ ਭਵਤਿ ਮਾਨਵਃ
ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਅਵਤਾਰਪ੍ਰਵਾਹੇषੁ ਕਥਂ ਮਜ੍ਜੇਚ੍ਛੁਭਾਸ਼ਯਃ । ਮੋਹਮੂਲਮਹਙ੍ਕਾਰਃ ਸਂਸਾਰਸ੍ਤਤ੍ਸਮੁਦ੍ਭਵਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਨੀਅਤ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਡੁੱਬ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਅਹੰਕਾਰ ਹੀ ਮੋਹ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਵਿਹੀਨਾਨਾਂ ਨ ਮੋਹੋ ਨ ਚ ਸਂਸृਤਿਃ । ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਪੁਰੁषਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੋ ਰਾਜਸਸ੍ਤਥਾ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਹ ਮੋਹ ਹੈ ਤੇ ਨਾਹ ਜਨਮ ਮਰਨ। ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ: ਸਤੋਗੁਣੀ, ਰਜੋਗੁਣੀ ਤੇ ਤਮੋਗੁਣੀ।
ਤਾਮਸਸ੍ਤੁ ਮਹਾਰਾਜ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਸ਼ਿਵਾਦਿषੁ । ਤ੍ਰਿਵਿਧਸ੍ਤ੍ਰਿषੁ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਕਾਜੇਸ਼ਾਦਿषੁ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜੇ! ਤਮੋਗੁਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਬਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਸਦਾ ਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਃ ਸਦਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਮੁਨਿਭਿਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ । ਅਹਙ੍ਕਾਰੇਣ ਤੇਨੈਵ ਬਦ੍ਧਾ ਏਤੇ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਦਾ ਗਿਆਨੀਆਂ ਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ — ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਮਾਯਾਵਿਮੋਹਿਤਾ ਮਨ੍ਦਾਃ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਮਨੀषਿਣਃ । ਕਰੋਤਿ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯਾ ਵਿष੍ਣੁਰਵਤਾਰਾਨਨੇਕਸ਼ਃ
ਮਾਇਆ ਦੇ ਭਰਮ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਸ਼ਨੁ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨ੍ਦੋऽਪਿ ਦੁਃਖਗਹਨੇ ਗਰ੍ਭਵਾਸੇऽਤਿਸਙ੍ਕਟੇ । ਨ ਕਰੋਤਿ ਮਤਿਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਕਥਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸ ਚਕ੍ਰਭृਤ੍
ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਗਰਭ ਦੇ ਗਹਿਰੀ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਤਾਂ ਚਕਰ ਧਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ?
ਕੌਸਲ੍ਯਾਦੇਵਕੀਗਰ੍ਭੇ ਵਿष੍ਠਾਮਲਸਮਾਕੁਲੇ । ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯਾ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤ੍ਯਦ੍ਧਾ ਗਤੋ ਹਿ ਮਧੁਸੂਦਨਃ
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੌਸਲਿਆ ਅਤੇ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਗਰਭ, ਜੋ ਮੈਲ ਅਤੇ ਗੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਵੈਕੁਣ੍ਠਸਦਨਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਗਰ੍ਭਵਾਸੇ ਸੁਖਂ ਨੁ ਕਿਮ੍ । ਚਿਨ੍ਤਾਕੋਟਿਸਮੁਤ੍ਥਾਨੇ ਦੁਃਖਦੇ ਵਿषਸਮ੍ਮਿਤੇ
ਵੈਕੁੰਠ ਦਾ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲੱਖਾਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ ਵਾਂਗ ਪੀੜਾ ਹੈ?
ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤ੍ਵਾ ਕ੍ਰਤੂਨ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਦਾਨਾਨ੍ਯਨੇਕਸ਼ਃ । ਨ ਵਾਞ੍ਛਨ੍ਤਿ ਯਤੋ ਲੋਕਾ ਗਰ੍ਭਵਾਸਂ ਸੁਦੁਃਖਦਮ੍
ਤਪ ਕਰਕੇ, ਯਜਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਵੀ ਲੋਕ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ।
ਸ ਕਥਂ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿष੍ਣੁਃ ਸ੍ਵਵਸ਼ਸ਼੍ਚੇਜ੍ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਗਰ੍ਭਵਾਸਰੁਚਿਰ੍ਭੂਯਾਦ੍ਭਵੇਤ੍ਸ੍ਵਵਸ਼ਤਾ ਯਦਿ
ਜੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ?
ਜਾਨੀਹਿ ਤ੍ਵਂ ਮਹਾਰਾਜ ਯੋਗਮਾਯਾਵਸ਼ੇ ਜਗਤ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਸ੍ਤਮ੍ਬਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਦੇਵਮਾਨੁषਤਿਰ੍ਯਗਮ੍
ਮਹਾਰਾਜ, ਤੂੰ ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਯੋਗ ਮਾਇਆ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਹ ਦੀ ਟਿੱਪ ਤਕ, ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ ਸਾਰੇ।
ਮਾਯਾਤਨ੍ਤ੍ਰੀਨਿਬਦ੍ਧਾ ਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਹਰਾਦਯਃ । ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਿ ਬਨ੍ਧਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਲੀਲਯਾ ਚੋਰ੍ਣਨਾਭਵਤ੍
ਜੋ ਮਾਇਆ ਦੇ ਤੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਅਤੇ ਹਰਾ, ਉਹ ਮਾਇਆ ਦੀ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਭਟਕਦੇ, ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।