ਦੁਰ੍ਗੋ ਮਹਾਨਤਿਤਰਾਂ ਨਗਰੀ ਸੁਗੁਪ੍ਤਾ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਮੇऽਸ੍ਤਿ ਸਦਨਂ ਕਿਲ ਮਧ੍ਯਭਾਗੇ । ਅਨ੍ਤਃਪੁਰੇ ਚ ਪਿਹਿਤਂ ਨਨੁ ਸੂਤਿਗੇਹਂ ਬਾਲੋ ਹृਤਃ ਖਲੁ ਤਥਾਪਿ ਮਮੈਵ ਦੋषਾਤ੍
ਦੁਰਗਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਮੇਰਾ ਘਰ ਵੀ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਜਨਮ ਘਰ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਬੱਚਾ ਚੋਰੀ ਹੋ ਗਿਆ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਹੀ ਗਲਤੀ ਹੈ।
ਨਾਹਂ ਗਤਃ ਪਰਪੁਰਂ ਨ ਚ ਯਾਦਵਾਸ਼੍ਚ ਰਕ੍ਸ਼ਾਵਤੀਵ ਨਗਰੀ ਕਿਲ ਵੀਰਵਰ੍ਯੈਃ । ਮਾਯਾ ਤਵੈਵ ਜਨਨਿ ਪ੍ਰਕਟਪ੍ਰਭਾਵਾ ਮੇ ਬਾਲਕਃ ਪਰਿਹृਤਃ ਕੁਹਕੇਨ ਕੇਨ
ਨਾ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿਆ, ਨਾ ਯਾਦਵ, ਸ਼ਹਿਰ ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਾਂ, ਇਹ ਤੇਰੀ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਬੱਚਾ ਕਿਸੇ ਜਾਦੂਗਰ ਨੇ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
ਨੋ ਵੇਦ੍ਮ੍ਯਹਂ ਜਨਨਿ ਤੇ ਚਰਿਤਂ ਸੁਗੁਪ੍ਤਂ ਕੋ ਵੇਦ ਮਨ੍ਦਮਤਿਰਲ੍ਪਵਿਦੇਵ ਦੇਹੀ । ਕ੍ਵਾਸੌ ਗਤੋ ਮਮ ਭਟੈਰ੍ਨ ਚ ਵੀਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ਵਾ ਹਰ੍ਤਾਮ੍ਬਿਕੇ ਜਵਨਿਕਾ ਤਵ ਕਲ੍ਪਿਤੇਯਮ੍
ਮਾਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਕਰਤਬ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਮਨ ਮੰਦਾ ਤੇ ਸਮਝ ਘੱਟ ਹੋਵੇ? ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ? ਮੇਰੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਲੱਭਿਆ। ਅੰਬਿਕਾ, ਤੇਰੀ ਬਣਾਈ ਪਰਦਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਟੱਲ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਰਂ ਨ ਤੇऽਤ੍ਰ ਪੁਰਤੋ ਮਮ ਮਾਤृਗਰ੍ਭੋ ਨੀਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾਰ੍ਧਸਮਯੇ ਕਿਲ ਮਾਯਯਾਸੌ । ਯਂ ਰੋਹਿਣੀ ਹਲਧਰਂ ਸੁषੁਵੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ ਦੂਰੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਪਤਿਪਰਾ ਮਿਥੁਨਂ ਵਿਨਾਪਿ
ਇਹ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਬੱਚਾ ਅਧ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਗਰਭ ਤੋਂ ਲੈ ਗਈ। ਰੋਹਿਨੀ, ਜੋ ਹਲਧਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਬੱਚਾ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ ਜਨਮਿਆ, ਪਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ।
ਸृष੍ਟਿਂ ਕਰੋषਿ ਜਗਤਾਮਨੁਪਾਲਨਂ ਚ ਨਾਸ਼ਂ ਤਥੈਵ ਪੁਨਰਪ੍ਯਨਿਸ਼ਂ ਗੁਣੈਸ੍ਤ੍ਵਮ੍ । ਕੋ ਵੇਦ ਤੇऽਮ੍ਬ ਚਰਿਤਂ ਦੁਰਿਤਾਨ੍ਤਕਾਰਿ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਸਰ੍ਵਮਖਿਲਂ ਵਿਹਿਤਂ ਤ੍ਵਯੈਤਤ੍
ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੀ ਹੋ, ਉਸ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੋ, ਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੋ। ਮਾਂ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਤੇਰੇ ਕਰਤਬ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਤੇਰੇ ਹੀ ਦੁਆਰਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਉਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਜਨਨਪ੍ਰਭਵਂ ਪ੍ਰਮੋਦਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰ੍ਵਿਰਹਜਂ ਕਿਲ ਦੁਃਖਭਾਰਮ੍ । ਤ੍ਵਂ ਕ੍ਰੀਡਸੇ ਸੁਲਲਿਤੈਃ ਖਲੁ ਤੈਰ੍ਵਿਹਾਰੈ- ਰ੍ਨੋ ਚੇਤ੍ਕਥਂ ਮਮ ਸੁਤਾਪ੍ਤਿਰਤਿਰ੍ਵृਥਾ ਸ੍ਯਾਤ੍
ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਕੇ, ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿੱਛੋੜੇ ਦੀ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁੰਦਰ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੀ ਹੋ—ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਗਹਿਰੀ ਪ੍ਰੀਤ ਕਿਵੇਂ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਸਕਦੀ?
ਮਾਤਾਸ੍ਯ ਰੋਦਿਤਿ ਭृਸ਼ਂ ਕੁਰਰੀਵ ਬਾਲਾ ਦੁਃਖਂ ਤਨੋਤਿ ਮਮ ਸਨ੍ਨਿਧਿਗਾ ਸਦੈਵ । ਕष੍ਟਂ ਨ ਵੇਤ੍ਸਿ ਲਲਿਤੇऽਪ੍ਰਮਿਤਪ੍ਰਭਾਵੇ ਮਾਤਸ੍ਤ੍ਵਮੇਵ ਸ਼ਰਣਂ ਭਵਪੀਡਿਤਾਨਾਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਬਹੁਤ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁਰਰੀ ਪੰਛੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਦੁੱਖ ਮੇਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਧਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਅਣਮਾਪ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ? ਮਾਂ, ਸੰਸਾਰਕ ਪੀੜਤਾਂ ਲਈ ਤੂੰ ਹੀ ਆਸਰਾ ਹੈ।
ਸੀਮਾ ਸੁਖਸ੍ਯ ਸੁਤਜਨ੍ਮ ਤਦੀਯਨਾਸ਼ੋ ਦੁਃਖਸ੍ਯ ਦੇਵਿ ਭਵਨੇ ਵਿਬੁਧਾ ਵਦਨ੍ਤਿ । ਤਤ੍ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਜਨਨਿ ਪ੍ਰਥਮੇ ਪ੍ਰਨष੍ਟੇ ਪੁਤ੍ਰੇ ਮਮਾਦ੍ਯ ਹृਦਯਂ ਸ੍ਫੁਟਤੀਵ ਮਾਤਃ
ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਹੱਦ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੁੱਖ ਦੀ ਚੋਟੀ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਂ, ਹੁਣ ਪਹਿਲਾ ਪੁੱਤਰ ਗੁਆਚ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਟੁੱਟਣ ਵਾਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਮਾਂ।
ਯਜ੍ਞਂ ਕਰੋਮਿ ਤਵ ਤੁष੍ਟਿਕਰਂ ਵ੍ਰਤਂ ਵਾ ਦੈਵਂ ਚ ਪੂਜਨਮਥਾਖਿਲਦੁਃਖਹਾ ਤ੍ਵਮ੍ । ਮਾਤਃ ਸੁਤੋऽਤ੍ਰ ਯਦਿ ਜੀਵਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਸ਼ੁ ਤ੍ਵਂ ਵੈ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਸਕਲਸ਼ੋਕਵਿਨਾਸ਼ਨਾਯ
ਕੀ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਯਗ ਜਾਂ ਵਰਤ ਕਰਾਂ, ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂ? ਪਰ ਮਾਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜੇ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਜੀਵਤ ਹੈ, ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵਿਖਾ; ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਸੋਖ ਨਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥ ਹੈ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤਾ ਤਦਾ ਦੇਵੀ ਕृष੍ਣੇਨਾਕ੍ਲਿष੍ਟਕਰ੍ਮਣਾ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਦਰ੍ਸ਼ਨਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਤਮੁਵਾਚ ਜਗਦ੍ਗੁਰੁਮ੍
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਨ, ਦੁਆਰਾ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਦੇਵੀ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
ਸ਼੍ਰੀਦੇਵ੍ਯੁਵਾਚ ਸ਼ੋਕਂ ਮਾ ਕੁਰੁ ਦੇਵੇਸ਼ ਸ਼ਾਪੋऽਯਂ ਤੇ ਪੁਰਾਤਨਃ । ਤਸ੍ਯ ਯੋਗੇਨ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੇ ਸ਼ਮ੍ਬਰੇਣ ਹृਤੋ ਬਲਾਤ੍
ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ; ਇਹ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਾਪ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੰਬਰ ਨੇ ਜਬਰਦਸਤੀ ਲੈ ਗਿਆ।
ਅਤਸ੍ਤੇ षੋਡਸ਼ੇ ਵਰ੍षੇ ਹਤ੍ਵਾ ਤਂ ਸ਼ਮ੍ਬਰਂ ਬਲਾਤ੍ । ਆਗਮਿष੍ਯਤਿ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੇ ਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਨ੍ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਇਸ ਲਈ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸ਼ੰਬਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਤਰ੍ਦਧੇ ਦੇਵੀ ਚਣ੍ਡਿਕਾ ਚਣ੍ਡਵਿਕ੍ਰਮਾ । ਭਗਵਾਨਪਿ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ੋਕਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਭਵਤ੍ਸੁਖੀ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਉੱਤਮ ਚੰਡਿਕਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਕੇ ਸੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪਰਾਸ਼ਕ੍ਤੇਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਤ੍ਵਕਥਨਮ੍ ਰਾਜੋਵਾਚ ਸਨ੍ਦੇਹੋ ਮੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਜਾਯਤੇ ਵਚਨਾਤ੍ਤਵ । ਵੈष੍ਣਵਾਂਸ਼ੇ ਭਗਵਤਿ ਦੁਃਖੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਚ
ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਤੇਰੇ ਬੋਲਾਂ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਦੇ ਜਨਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ।
ਨਾਰਾਯਣਾਂਸ਼ਸਮ੍ਭੂਤੋ ਵਾਸੁਦੇਵਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ । ਕਥਂ ਸ ਸੂਤਿਕਾਗਾਰਾਦ੍ਧृਤੋ ਬਾਲੋ ਹਰੇਰਪਿ
ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ—ਉਹ ਬੱਚਾ ਜਨਮ ਘਰ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਉਠਾ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਹਰੀ ਹੈ?
ਸੁਗੁਪ੍ਤਨਗਰੇ ਰਮ੍ਯੇ ਗੁਪ੍ਤੇऽਥ ਸੂਤਿਕਾਗृਹੇ । ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਤੇਨ ਦੈਤ੍ਯੇਨ ਗृਹੀਤੋऽਸੌ ਕਥਂ ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ
ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਹੋਈ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਲੁਕਿਆ ਜਨਮ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੈਤ ਕਿਵੇਂ ਅੰਦਰ ਆ ਕੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ?
ਨ ਜ੍ਞਾਤੋ ਵਾਸੁਦੇਵੇਨ ਚਿਤ੍ਰਮੇਤਨ੍ਮਮਾਦ੍ਭੁਤਮ੍ । ਜਾਯਤੇ ਮਹਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਚਿਤ੍ਤੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀਸੁਤ
ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਮੇਰਾ ਇਹ ਅਜੋਬਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ; ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰੂਹਿ ਤਤ੍ਕਾਰਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨ ਜ੍ਞਾਤਂ ਕੇਸ਼ਵੇਨ ਯਤ੍ । ਹਰਣਂ ਤਤ੍ਰਸਂਸ੍ਥੇਨ ਸ਼ਿਸ਼ੋਰ੍ਵਾ ਸੂਤਿਕਾਗृਹਾਤ੍
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਜੋ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਸੀ: ਜੇੜਾ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਸੂਤੀਕਾ ਘਰ ਤੋਂ ਬੱਚਾ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਗਿਆ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਮਾਯਾ ਬਲਵਤੀ ਰਾਜਨ੍ਨਰਾਣਾਂ ਬੁਦ੍ਧਿਮੋਹਿਨੀ । ਸ਼ਾਮ੍ਭਵੀ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ ਲੋਕੇ ਕੋ ਵਾ ਮੋਹਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਾਇਆ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਭਵੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਭਟਕਾਵੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ?
ਮਾਨੁषਂ ਜਨ੍ਮ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਗੁਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇऽਪਿ ਮਾਨੁषਾਃ । ਭਵਨ੍ਤਿ ਦੇਹਜਾ ਕਾਮਂ ਨ ਦੇਵਾ ਨਾਸੁਰਾਸ੍ਤਦਾ
ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਗੁਣ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਗੱਲ ਹੈ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਾ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਅਸੁਰ, ਇਹ ਗੁਣ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਤृਣ੍ਨਿਦ੍ਰਾ ਭਯਂ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਵ੍ਯਾਮੋਹਃ ਸ਼ੋਕਸਂਸ਼ਯਃ । ਹਰ੍षਸ਼੍ਚੈਵਾਭਿਮਾਨਸ਼੍ਚ ਜਰਾਮਰਣਮੇਵ ਚ
ਭੁੱਖ, ਪਿਆਸ, ਨੀਂਦ, ਡਰ, ਸੁਸਤਤਾ, ਭਟਕਾਵਾ, ਦੁੱਖ, ਸ਼ੱਕ, ਖੁਸ਼ੀ, ਅਹੰਕਾਰ, ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਮੌਤ—
ਅਜ੍ਞਾਨਂ ਗ੍ਲਾਨਿਰਪ੍ਰੀਤਿਰੀਰ੍ष੍ਯਾਸੂਯਾ ਮਦਃ ਸ਼੍ਰਮਃ । ਏਤੇ ਦੇਹਭਵਾ ਭਾਵਾਃ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤਿ ਨਰਾਧਿਪ
ਅਗਿਆਨ, ਥਕਾਵਟ, ਨਾਪਸੰਦ, ਈਰਖਾ, ਵੈਰ, ਨਸ਼ਾ, ਤੇ ਥਕਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਾਲਤਾਂ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਰਾਜਾ ਜੀ।
ਯਥਾ ਹੇਮਮृਗਂ ਰਾਮੋ ਨ ਬੁਬੋਧ ਪੁਰੋਗਤਮ੍ । ਜਾਨਕ੍ਯਾ ਹਰਣਞ੍ਚੈਵ ਜਟਾਯੁਮਰਣਂ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਰਾਮ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਜਾਨਕੀ ਦੇ ਹਰਨ ਨੂੰ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਜਟਾਯੂ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ—
ਅਭਿषੇਕਦਿਨੇ ਰਾਮੋ ਵਨਵਾਸਂ ਨ ਵੇਦ ਚ । ਤਥਾ ਨ ਜ੍ਞਾਤਵਾਨ੍ ਰਾਮਃ ਸ੍ਵਸ਼ੋਕਾਨ੍ਮਰਣਂ ਪਿਤੁਃ
ਜਦ ਉਸ ਦਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਹੋਇਆ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ, ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ।
ਅਜ੍ਞਵਦ੍ਵਿਚਚਾਰਾਸੌ ਪਸ਼੍ਯਮਾਨੋ ਵਨੇ ਵਨੇ । ਜਾਨਕੀਂ ਨ ਵਿਵੇਦਾਥ ਰਾਵਣੇਨ ਹृਤਾਂ ਬਲਾਤ੍
ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਜੰਗਲ-ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ, ਪਰ ਰਾਵਣ ਵੱਲੋਂ ਜਬਰ ਨਾਲ ਲੈ ਗਈ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ।
ਸਹਾਯਾਨ੍ ਵਾਨਰਾਨ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਹਤ੍ਵਾ ਸ਼ਕ੍ਰਸੁਤਂ ਬਲਾਤ੍ । ਸਾਗਰੇ ਸੇਤੁਬਨ੍ਧਞ੍ਚ ਕृਤ੍ਵੋਤ੍ਤੀਰ੍ਯ ਸਰਿਤ੍ਪਤਿਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਾਥੀ ਬਣਾਇਆ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।
ਪ੍ਰੇषਯਾਮਾਸ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਤਾਨ੍ਕਪਿਕੁਞ੍ਜਰਾਨ੍ । ਸਂਗ੍ਰਾਮਂ ਕृਤਵਾਨ੍ਘੋਰਂ ਦੁਃਖਂ ਪ੍ਰਾਪ ਰਣਾਜਿਰੇ
ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਵਾਨਰ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੇਜਿਆ, ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਦੁੱਖ ਸਹਿਆ।
ਬਨ੍ਧਨਂ ਨਾਗਪਾਸ਼ੇਨ ਪ੍ਰਾਪ ਰਾਮੋ ਮਹਾਬਲਃ । ਗਰੁਡਾਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦਨ੍ਵਭੂਦ੍ਰਘੁਨਨ੍ਦਨਃ
ਰਾਮ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਸੀ, ਨਾਗਪਾਸ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਗਰੁੜ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੁਡਾਇਆ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ।
ਅਹਨਦ੍ਰਾਵਣਂ ਸਂਖ੍ਯੇ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਂ ਮਹਾਬਲਮ੍ । ਮੇਘਨਾਦਂ ਨਿਕੁਮ੍ਭਞ੍ਚ ਕੁਪਿਤੋ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨਃ
ਰਘੁਨੰਦਨ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ, ਮਹਾਬਲੀ ਕੁੰਭਕਰਨ, ਮੇਘਨਾਦ ਤੇ ਨਿਕੁੰਭ ਨੂੰ ਵੀ।
ਅਦੂष੍ਯਤ੍ਵਞ੍ਚ ਜਾਨਕ੍ਯਾ ਨ ਵਿਵੇਦ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਦਿਵ੍ਯਞ੍ਚ ਕਾਰਯਾਮਾਸ ਜ੍ਵਲਿਤੇऽਗ੍ਨੌ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨਮ੍
ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣੀ; ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਲਦੇ ਅੱਗ ਵਿਚ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਪਰਖਣ ਲਈ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ।