ਤਾਮੇਵ ਸਮੁਪਾਸਨ੍ਤੇ ਦੇਵੀਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੀਂ ਸ਼ਿਵਾਮ੍ । ਯਦ੍ਭਕ੍ਤਿਲੇਸ਼ਲੇਸ਼ਾਂਸ਼ਲੇਸ਼ਲੇਸ਼ਲਵਾਂਸ਼ਕਮ੍
ਉਹੀ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਵੀ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।
ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਮੁਕ੍ਤੋ ਭਵੇਜ੍ਜਨ੍ਤੁਸ੍ਤਾਂ ਨ ਸੇਵੇਤ ਕੋ ਜਨਃ । ਭੁਵਨੇਸ਼ੀਤ੍ਯੇਵ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇ ਦਦਾਤਿ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯਮ੍
ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਭਗਤੀ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਕੌਣ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾ ਕਰੇ? ਉਹ ਭੁਵਨ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਭੁਵਨ ਦੇ ਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਮਾਂ ਪਾਹੀਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵਚਸੋ ਦੇਯਾਭਾਵਾਦृਣਾਨ੍ਵਿਤਾ । ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਦ੍ਯੇਤਿ ਤਸ੍ਯਾ ਦ੍ਵੇ ਰੂਪੇ ਜਾਨੀਹਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵ
'ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ' ਇਹ ਬਾਤ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੇਵੀ ਰਿਨ ਵਿਚ ਹੈ; ਰਾਜਾ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪ ਹਨ: ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨ।
ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਬਧ੍ਯਤੇऽਵਿਦ੍ਯਯਾ ਪੁਨਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਤਸ੍ਯਾ ਵਸ਼ਾਨੁਗਾਃ
ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜੀਵ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮੁੜ ਬੰਨ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ — ਸਾਰੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਹਨ।
ਅਵਤਾਰਾਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਾ ਇਵ ਦਾਮਭਿਃ । ਕਦਾਚਿਚ੍ਚ ਸੁਖਂ ਭੁਂਕ੍ਤੇ ਵੈਕੁਣ੍ਠੇ ਕ੍ਸ਼ੀਰਸਾਗਰੇ
ਸਾਰੇ ਅਵਤਾਰ ਵੀ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਵਿਚ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ; ਕਦੇ ਵੈਕੁੰਠ ਜਾਂ ਖੀਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਸੁਖ ਮਾਣਦੇ ਹਨ।
ਕਦਾਚਿਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਯੁਦ੍ਧਂ ਦਾਨਵੈਰ੍ਬਲਵਤ੍ਤਰੈਃ । ਹਰਿਃ ਕਦਾਚਿਦ੍ਯਜ੍ਞਾਨ੍ਵੈ ਵਿਤਤਾਨ੍ਪ੍ਰਕਰੋਤਿ ਚ
ਕਦੇ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦਾਨਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਦੇ ਹਰੀ ਉਹ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰਚੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਕਦਾਚਿਚ੍ਚ ਤਪਸ੍ਤੀਵ੍ਰਂ ਤੀਰ੍ਥੇ ਚਰਤਿ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਕਦਾਚਿਚ੍ਛਯਨੇ ਸ਼ੇਤੇ ਯੋਗਨਿਦ੍ਰਾਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਕਦੇ ਉਹ ਸਖਤ ਵ੍ਰਤ ਰੱਖ ਕੇ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਛੋਣੇ ਤੇ ਯੋਗ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਲੈਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਃ ਕਦਾਚਿਚ੍ਚ ਭਗਵਾਨ੍ਮਧੁਸੂਦਨਃ । ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਥਾ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਤਥੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਵਰੁਣੋ ਯਮਃ
ਭਗਵਾਨ ਮਧੁਸੂਦਨ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਸੁਤੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ, ਇੰਦਰ, ਵਰੁਣ ਤੇ ਯਮ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਸੁਤੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਕੁਬੇਰੋऽਗ੍ਨੀ ਰਵੀਨ੍ਦੂ ਚ ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਸੁਰਸਤ੍ਤਮਾਃ । ਮੁਨਯਃ ਸਨਕਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਸਿष੍ਠਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾਪਰੇ
ਕੁਬੇਰ, ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤੇ, ਸਨਕ ਆਦਿ ਮੁਨੀ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਆਦਿ ਹੋਰ ਵੀ।
ਸਰ੍ਵੇऽਮ੍ਬਾਵਸ਼ਗਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪਾਞ੍ਚਾਲੀਵ ਨਰਸ੍ਯ ਚ । ਨਸਿ ਪ੍ਰੋਤਾ ਯਥਾ ਗਾਵੋ ਵਿਚਰਨ੍ਤਿ ਵਸ਼ਾਨੁਗਾਃ
ਸਾਰੇ ਸਦਾ ਮਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਂਚਾਲੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਸੀ, ਜਾਂ ਗਾਵਾਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਥੈਵ ਦੇਵਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਕਾਲਪਾਸ਼ਨਿਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਾਃ । ਹਰ੍षਸ਼ੋਕਾਦਯੋ ਭਾਵਾ ਨਿਦ੍ਰਾਤਨ੍ਦ੍ਰਾਲਸਾਦਯਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਕਾਲ ਦੇ ਪਾਸੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਖੁਸ਼ੀ, ਦੁੱਖ, ਨੀਂਦ, ਸੁਸਤਾਪਣ, ਆਲਸ —
ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਰਾਜਨ੍ਦੇਹਿਨਾਂ ਦੇਹਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । ਅਮਰਾ ਨਿਰ੍ਜਰਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਨ੍ਥਕਾਰਕੈਃ
ਰਾਜਾ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਭਾਵ ਸਦਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਅਮਰ, ਅਜਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਕਿਹਾ ਹੈ—
ਅਭਿਧਾਨਤਸ਼੍ਚਾਰ੍ਥਤੋ ਨ ਤੇ ਨੂਨਂ ਤਾਦृਸ਼ਾਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ਥਿਤਿਨਾਸ਼ਾਖ੍ਯਾ ਭਾਵਾ ਯੇषਾਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍
ਨਾਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਐਸੇ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਸਦਾ ਜਨਮ, ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।
ਅਮਰਾਸ੍ਤੇ ਕਥਂ ਵਾਚ੍ਯਾ ਨਿਰ੍ਜਰਾਸ਼੍ਚ ਕਥਂ ਪੁਨਃ । ਕਥਂ ਦੁਃਖਾਭਿਭੂਤਾ ਵਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵਿਬੁਧੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰ ਜਾਂ ਅਜਰ ਕਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਵਧੀਆ ਦੇਵਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਪੈਂਦੇ ਹਨ?
ਕਥਂ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਾ ਵ੍ਯਸਨੇ ਕ੍ਰੀਡਨਂ ਕਥਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਣਾਦੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਨਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਦृਸ਼੍ਯਤੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ ਕਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੇ ਨਾਸ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ — ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਜਲਜਾਨਾਂ ਚ ਕੀਟਾਨਾਂ ਮਸ਼ਕਾਨਾਂ ਤਥਾ ਪੁਨਃ । ਉਪਮਾ ਨ ਕਥਂ ਚੈषਾਮਾਯੁषੋऽਨ੍ਤੇ ਮਰਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਜਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ, ਕੀੜਿਆਂ, ਅਤੇ ਮੱਛਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਵੀ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਮਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹ ਮਰਣ ਵਾਲੇ ਹੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤੋ ਵਰ੍षਾਯੁषਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ਼ਤਵਰ੍षਾਯੁषਸ੍ਤਥਾ । ਮਨੁष੍ਯਾ ਹ੍ਯਮਰਾ ਦੇਵਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਪਰਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਦੀ ਉਮਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕੁਝ ਦੀ ਸੌ ਸਾਲ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਰਣ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਮਰ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਤਥਾ ਤਥਾ ਵਿष੍ਣੁਃ ਕ੍ਰਮਸ਼ਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਕ੍ਰਮਸ਼ਸ਼੍ਚੈਵ ਵਰ੍ਧਨ੍ਤਿ ਚੋਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮ੍
ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ; ਉਹ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਮਿਟਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੂਜੇ।
ਨੂਨਂ ਦੇਹਵਤੋ ਨਾਸ਼ੋ ਮृਤਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰੇਵ ਚ । ਚਕ੍ਰਵਦ੍ ਭ੍ਰਮਣਂ ਰਾਜਨ੍ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮਰਨਾ ਪੱਕਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਮੁੜ ਜਨਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਜੀ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਇਹ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਚੱਕਰ ਪੱਕਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਮੋਹਜਾਲਾਵृਤੋ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨ ਕਦਾਚਨ । ਮਾਯਾਯਾਂ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਾਯਾਂ ਮੋਹਜਾਲਂ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਜੀਵ ਭਰਮ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਆਜ਼ਾਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਮਾਇਆ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਭਰਮ ਦਾ ਜਾਲ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦਾ।
ਉਤ੍ਪਿਤ੍ਸੁਕਾਲ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਨृਪ ਜਾਯਤੇ । ਤਥੈਵ ਨਾਸ਼ਃ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਜਦ ਜਨਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਵਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ।
ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਯਸ੍ਤੁ ਯਨ੍ਨਾਸ਼ੇ ਸ ਘਾਤਯਤਿ ਤਂ ਨृਪ । ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਤਦ੍ਭਵੇਨ੍ਨੂਨਂ ਵਿਧਿਨਾ ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਤੁ ਯਤ੍
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਜੋ ਕਿਸਮਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਪੱਕਾ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੁਜਰਾਵ੍ਯਾਧਿਦੁਃਖਂ ਵਾ ਸੁਖਮੇਵ ਵਾ । ਤਤ੍ਤਥੈਵ ਭਵੇਤ੍ਕਾਮਂ ਨਾਨ੍ਯਥੇਹ ਵਿਨਿਰ੍ਣਯਃ
ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ, ਬਿਮਾਰੀ, ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਸੁੱਖ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਓਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸੁਖਦੌ ਦੇਵੌ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ੌ ਸ਼ਸ਼ਿਭਾਸ੍ਕਰੌ । ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਤਯੋਃ ਪੀਡਾ ਕ੍ਯਚਿਤ੍ਤਦ੍ਵੈਰਿਸਮ੍ਭਵਾ
ਸਭ ਨੂੰ ਸੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਦੇਵਤਾ—ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ, ਜੋ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਦਿਖਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਵੀ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ।
ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਸੁਤੋ ਮਨ੍ਦਃ ਕ੍ਸ਼ਯੀ ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ ਕਲਙ੍ਕਵਾਨ੍ । ਪਸ਼੍ਯ ਰਾਜਨ੍ ਵਿਧੇਃ ਸੂਤ੍ਰਂ ਦੁਰ੍ਵਾਰਂ ਮਹਤਾਮਪਿ
ਸੂਰਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਨੀ ਘਟਾਅ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਚੰਦ ਘਟਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ 'ਤੇ ਦਾਗ ਵੀ ਹੈ। ਦੇਖੋ ਰਾਜਾ ਜੀ, ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਧਾਗਾ ਵੱਡਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਟੱਲ ਹੈ।
ਵੇਦਕਰ੍ਤਾ ਜਗਤ੍ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਬੁਦ੍ਧਿਦਸ੍ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ । ਸੋऽਪਿ ਵਿਕ੍ਲਵਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪੁਤ੍ਰੀਂ ਸਰਸ੍ਵਤੀਮ੍
ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਚਤੁਰਮੁਖਾ ਬ੍ਰਹਮਾ—ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਭੁੱਲ ਗਿਆ।
ਸ਼ਿਵਸ੍ਯਾਪਿ ਮृਤਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸਤੀ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਕਲੇਵਰਮ੍ । ਸੋऽਭਵਦ੍ਦੁਃਖਸਨ੍ਤਪ੍ਤਃ ਕਾਮਾਰ੍ਤਸ਼੍ਚ ਜਨਾਰ੍ਤਿਹਾ
ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਤੀ ਮਰ ਗਈ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸਾੜਿਆ ਗਿਆ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੁੱਖ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫਿਆ ਤੇ ਕਾਮ ਵਲੋਂ ਮਗਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਕਾਮਾਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਦੇਹਸ੍ਤੁ ਕਾਲਿਨ੍ਦ੍ਯਾਂ ਪਤਿਤਃ ਸ਼ਿਵਃ । ਸਾਪਿ ਸ਼੍ਯਾਮਜਲਾ ਜਾਤਾ ਤਨ੍ਨਿਦਾਘਵਸ਼ਾਨ੍ਨृਪ
ਕਾਮ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਸਾੜ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਕਾਲਿੰਦੀ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਤੇ ਉਹ ਦਰਿਆ ਵੀ ਉਸ ਤਪ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਕਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਰਾਜਾ ਜੀ।
ਕਾਮਾਰ੍ਤੋ ਰਮਮਾਣਸ੍ਤੁ ਨਗ੍ਨਃ ਸੋऽਪਿ ਭृਗੋਰ੍ਵਨਮ੍ । ਗਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋऽਥ ਭृਗੁਣਾ ਸ਼ਪ੍ਤਃ ਕਾਮਾਤੁਰੋ ਭृਸ਼ਮ੍
ਕਾਮ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੰਗੇ ਹੋ ਕੇ ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਉਥੇ, ਕਾਮ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਾਲ, ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਪਤਤ੍ਵਦ੍ਯੈਵ ਤੇ ਲਿਙ੍ਗਂ ਨਿਰ੍ਲਜ੍ਜੇਤਿ ਭृਸ਼ਂ ਕਿਲ । ਪਪੌ ਚਾਮृਤਵਾਪੀਞ੍ਚ ਦਾਨਵੈਰ੍ਨਿਰ੍ਮਿਤਾਂ ਮੁਦੇ
ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਲਿੰਗ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇਗਾ ਤੇ ਤੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਲਾਜ਼ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।' ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਪੀ ਲਿਆ।