ਕ੍ਵ ਸ੍ਥਿਤਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਸਨ੍ਦੇਹੋऽਯਂ ਮਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਕਾ ਗਤਿਃ ਸਰ੍ਵਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਮਿਥ੍ਯਾਭੂਤੇ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ
ਫਿਰ ਧਰਮ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ। ਜੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਹੀ ਵਧ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕੀ ਹਾਲਤ ਹੋਵੇਗੀ?
ਹਰਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ਼ਚੀਕਾਨ੍ਤਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਸੁਰਸਤ੍ਤਮਾਃ । ਸਰ੍ਵੇ ਛਲਵਿਧੌ ਦਕ੍ਸ਼ਾ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਞ੍ਚ ਕਾ ਕਥਾ
ਹਰਿ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਚੀ ਪਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਦੇਵਤੇ—ਸਾਰੇ ਠੱਗੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ। ਫਿਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ?
ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਾਭਿਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾ ਲੋਭੋਪਹਤਚੇਤਸਃ । ਛਲੇ ਦਕ੍ਸ਼ਾਃ ਸੁਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮੁਨਯਸ਼੍ਚ ਤਪੋਧਨਾਃ
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਲਾਲਚ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਓਹ ਚਲਾਕੀ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਵਸਿष੍ਠੋ ਵਾਮਦੇਵਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਗੁਰੁਸ੍ਤਥਾ । ਏਤੇ ਪਾਪਰਤਾਃ ਕਾਤ੍ਰ ਗਤਿਰ੍ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਮਾਨਦ
ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਵਾਮਦੇਵ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਗੁਰੂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਮਾੜੇ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਫਿਰ ਧਰਮ ਦਾ ਰਾਹ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਗਿਆ?
ਇਨ੍ਦ੍ਰੋऽਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾ ਵੇਧਾਃ ਪਰਦਾਰਾਭਿਲਮ੍ਪਟਾਃ । ਆਰ੍ਯਤ੍ਵਂ ਭੁਵਨੇष੍ਵੇषੁ ਸ੍ਥਿਤਂ ਕੁਤ੍ਰ ਮੁਨੇ ਵਦ
ਇੰਦਰ, ਅੱਗ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ—all ਪਰਾਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲ ਲਾਲਚੀ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਹੇ ਮੁਨੀ, ਦੱਸੋ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਅਸਲ ਵਡਿਆਈ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਗਈ?
ਵਚਨਂ ਕਸ੍ਯ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਮੁਪਦੇਸ਼ਧਿਯਾਨਘ । ਸਰ੍ਵੇ ਲੋਭਾਭਿਭੂਤਾਸ੍ਤੇ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਮੁਨਯਸ੍ਤਦਾ
ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕਿਸ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇ? ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਤਾਂ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਕਿਂ ਵਿष੍ਣੁਃ ਕਿਂ ਸ਼ਿਵੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮਘਵਾ ਕਿਂ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਃ । ਦੇਹਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਭਵਤ੍ਯੇਵ ਵਿਕਾਰੈਃ ਸਂਯੁਤਸ੍ਤਦਾ
ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਸ਼ਿਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ ਜਾਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ—ਜਦੋਂ ਦੇਹ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਰਾਗੀ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸ਼ਿਵੋ ਰਾਗੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਪਿ ਰਾਗਸਂਯੁਤਃ । (ਰਾਗਵਾਨ੍ਕਿਮਕृਤ੍ਯਂ ਵੈ ਨ ਕਰੋਤਿ ਨਰਾਧਿਪ)
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਿਚ ਭੀ ਮੋਹ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ ਵਿਚ ਭੀ ਮੋਹ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਮੋਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; (ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਮੋਹੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ?)
ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸਂਕਟੇ ਸੋऽਪਿ ਗੁਣੈਃ ਸਮ੍ਬਾਧ੍ਯਤੇ ਕਿਲ । ਕਾਰਣਾਦ੍ਰਹਿਤਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਥਂ ਭਵਿਤੁਮਰ੍ਹਤਿ
ਜਦੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕੋਈ ਕੰਮ ਵੀ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਗੁਣਾ ਏਵ ਹਿ ਕਾਰਣਮ੍ । ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤ੍ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਾ ਦੇਹਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਨ ਚਾਨ੍ਯਥਾ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਗੁਣ ਹੀ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਪੱਚੀ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ।
ਕਾਲੇ ਮਰਣਧਰ੍ਮਾਸ੍ਤੇ ਸਨ੍ਦੇਹਃ ਕੋऽਤ੍ਰ ਤੇ ਨृਪ । ਪਰੋਪਦੇਸ਼ੇ ਵਿਸ੍ਪष੍ਟਂ ਸ਼ਿष੍ਟਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ
ਉਹ ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਜਦੋਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਪ੍ਲੁਤਿਰ੍ਹ੍ਯਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਸ੍ਵਕਾਰ੍ਯੇ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤੇ । ਕਾਮਃ ਕ੍ਰੋਧਸ੍ਤਥਾ ਲੋਭਦ੍ਰੋਹਾਹਙ੍ਕਾਰਮਤ੍ਸਰਾਃ
ਜਦੋਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ, ਲਾਲਚ, ਵੈਰ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਡਿੱਠ-ਅਡਿੱਠ—all ਉੱਭਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਦੇਹਵਾਨ੍ਕਃ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤੁਮੀਸ਼ੋ ਭਵਤਿ ਤਾਨ੍ਪੁਨਃ । ਸਂਸਾਰੋऽਯਂ ਮਹਾਰਾਜ ਸਦੈਵੈਵਂਵਿਧਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਕੌਣ, ਜਦੋਂ ਦੇਹ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਦਾ ਇੰਝ ਹੀ ਚਲਦਾ ਆਇਆ ਹੈ।
ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਪ੍ਰਭਵਤ੍ਯੇਵ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮਯਃ ਕਿਲ । ਕਦਾਚਿਦ੍ਭਗਵਾਨ੍ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤਪਸ਼੍ਚਰਤਿ ਦਾਰੁਣਮ੍
ਇਹ ਸਦਾ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਕਦੇ-ਕਦੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਦਾਚਿਦ੍ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਯਜ੍ਞਾਨ੍ਵਿਤਨੋਤਿ ਸੁਰਾਧਿਪਃ । ਕਦਾਚਿਤ੍ਤੁ ਰਮਾਰਙ੍ਗਰਞ੍ਜਿਤਃ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੱਗ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕਦੇ-ਕਦੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਖੇਡ ਵਿਚ ਰੰਗੀ ਹੋਏ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ।
ਰਮਤੇ ਕਿਲ ਵੈਕੁਣ੍ਠੇ ਤਦ੍ਵਸ਼ਸ੍ਤਰੁਣੋ ਵਿਭੁਃ । ਕਦਾਚਿਦ੍ਦਾਨਵੈਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਯੁਦ੍ਧਂ ਪਰਮਦਾਰੁਣਮ੍
ਉਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ, ਨੌਜਵਾਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਹਨ; ਕਦੇ-ਕਦੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਜੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਰੋਤਿ ਕਰੁਣਾਸਿਨ੍ਧੁਸ੍ਤਦ੍ਬਾਣਾਪੀਡਿਤੋ ਭृਸ਼ਮ੍ । ਕਦਾਚਿਜ੍ਜਯਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਦੈਵਾਤ੍ਸੋऽਪਿ ਪਰਾਜਯਮ੍
ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਹਾਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੁਖਦੁਃਖਾਭਿਭੂਤੋऽਸੌ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਸ਼ੇषੇ ਸ਼ੇਤੇ ਕਦਾਚਿਦ੍ਵੈ ਯੋਗਨਿਦ੍ਰਾਸਮਾਵृਤਃ
ਉਹ ਸੁੱਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਹ ਯੋਗ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਲੀਟ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਲੇ ਜਾਗਰ੍ਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਭਾਵਪ੍ਰਤਿਬੋਧਿਤਃ । ਸ਼ਰ੍ਵੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਹਰਿਸ਼੍ਚੇਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਦ੍ਯਾ ਯੇ ਸੁਰਾਸ੍ਤਥਾ
ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ, ਜਗਤ ਦਾ ਆਤਮਾ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਜਾਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਰਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹਰੀ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ।
ਮੁਨਯਸ਼੍ਚ ਵਿਨਿਰ੍ਮਾਣੈਃ ਸ੍ਵਾਯੁषੋ ਵਿਚਰਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਨਿਸ਼ਾਵਸਾਨੇ ਸਞ੍ਜਾਤੇ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍
ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਮੁਤਾਬਕ ਫਿਰਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਡੋਲ—ਉਪਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਨ੍ਦੇਹੋ ਨृਪ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਦਾਪਿ ਚ । ਸ੍ਵਾਯੁषੋऽਨ੍ਤੇ ਪਦ੍ਯਜਾਦ੍ਯਾਃ ਕ੍ਸ਼ਯਮृਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵ
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਗੱਲ 'ਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜਦੋਂ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਮਲ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਵੀ ਅੰਤ ਵਿਚ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤਿ ਪੁਨਰ੍ਵਿष੍ਣੁਹਰਸ਼ਕ੍ਰਾਦਯਃ ਸੁਰਾਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਮਾਦਿਕਾਨ੍ਭਾਵਾਨ੍ਦੇਹਵਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ
ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਹਰਾ, ਇੰਦਰ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਮ ਆਦਿਕ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਰੂਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਤ੍ਰ ਤੇ ਵਿਸ੍ਮਯਃ ਕਾਰ੍ਯਃ ਕਦਾਚਿਦਪਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵ । ਸਂਸਾਰੋऽਯਂ ਤੁ ਸਨ੍ਦਿਗ੍ਧਃ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਾਦਿਭਿਰ੍ਨृਪ
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਤੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਨਾ ਹੋ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਕਦੇ ਵੀ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ, ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਦੁਰ੍ਲਭਸ੍ਤਦ੍ਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ਪੁਰੁषਃ ਪਰਮਾਰ੍ਥਵਿਤ੍ । ਯੋ ਬਿਭੇਤੀਹ ਸਂਸਾਰੇ ਸ ਦਾਰਾਨ੍ਨ ਕਰੋਤ੍ਯਪਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਵਿਮੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਸਙ੍ਗੇਭ੍ਯੋ ਵਿਚਰਤ੍ਯਵਿਸ਼ਙ੍ਕਿਤਃ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਬृਹਸ੍ਪਤੇਰ੍ਭਾਰ੍ਯਾ ਸ਼ਸ਼ਿਨਾ ਲਮ੍ਭਿਤਾ ਪੁਨਃ
ਜੋ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੇ ਫਿਰ ਫੜ ਲਿਆ ਸੀ।
ਗੁਰੂਣਾ ਲਮ੍ਭਿਤਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਤਥਾ ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਯਵੀਯਸਃ । ਏਵਂ ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਰੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਰਾਗਲੋਭਾਦਿਭਿਰ੍ਵृਤਃ
ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਤੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਉਂ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਰਾਗ, ਲੋਭ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਗਾਰ੍ਹਸ੍ਥ੍ਯਞ੍ਚ ਸਮਾਸ੍ਥਾਯ ਕਥਂ ਮੁਕ੍ਤੋ ਭਵੇਨ੍ਨਰਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਹਿਤ੍ਵਾ ਸਂਸਾਰਸਾਰਤਾਮ੍
ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮੂਲ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਆਰਾਧਯੇਨ੍ਮਹੇਸ਼ਾਨੀਂ ਸਚ੍ਚਿਦਾਨਨ੍ਦਰੂਪਿਣੀਮ੍ । ਤਨ੍ਮਾਯਾਗੁਣਤਸ਼੍ਛਨ੍ਨਂ ਜਗਦੇਤਚ੍ਚਰਾਚਰਮ੍
ਉਸਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਾਨੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ, ਜੋ ਸੱਚ, ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ, ਉਸਦੀ ਮਾਇਆ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਭ੍ਰਮਤ੍ਯੁਨ੍ਮਤ੍ਤਵਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਮਦਿਰਾਮਤ੍ਤਵਨ੍ਨृਪ । ਤਸ੍ਯਾ ਆਰਾਧਨੇਨੈਵ ਗੁਣਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਵਿਮृਦ੍ਯ ਚ
ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਦਿਰਾ ਪੀ ਕੇ ਮਸਤ ਹੋਣ। ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਭਜੇਤ ਮਤਿਮਾਨ੍ਨਾਨ੍ਯਃ ਪਨ੍ਥਾਸ੍ਤ੍ਵਿਤਃ ਪਰਃ । ਆਰਾਧਿਤਾ ਮਹੇਸ਼ਾਨੀ ਨ ਯਾਵਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਕृਪਾਮ੍
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਤੱਕ ਮਹੇਸ਼ਾਨੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਹ ਕਿਰਪਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।