ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰੀਤਮਨਸੋ ਜਾਤਾਸ੍ਤੇ ਦਾਨਵੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਕृਤਕਾਰ੍ਯਂ ਗੁਰੁਂ ਮਤ੍ਵਾ ਜਹृषੁਸ੍ਤੇ ਵਿਮੋਹਿਤਾਃ
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਹ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਪ੍ਰਣੇਮੁਸ੍ਤੇ ਮੁਦਾ ਯੁਕ੍ਤਾ ਨਿਰਾਤਙ੍ਕਾ ਗਤਵ੍ਯਥਾਃ । ਦੇਵੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਭਯਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਥੁਃ ਸਰ੍ਵੇ ਨਿਰਾਮਯਾਃ
ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਡਰ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਡਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਨਿਰੋਗ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਗਏ।
ਸ਼ੁਕ੍ਰਰੂਪੇਣ ਗੁਰੁਣਾ ਦੈਤ੍ਯਵਞ੍ਚਨਾਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਰਾਜੋਵਾਚ ਕਿਂ ਕृਤਂ ਗੁਰੁਣਾ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਭृਗੁਰੂਪੇਣ ਵਰ੍ਤਤਾ । ਛਲੇਨੈਵ ਹਿ ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਂ ਪੌਰੋਹਿਤ੍ਯੇਨ ਧੀਮਤਾ
ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਲੋਂ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਠੱਗਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਫਿਰ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਭਰਗੂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਉਹ ਤਾਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਬਣ ਕੇ, ਸਿਰਫ ਠੱਗੀ ਹੀ ਵਰਤਦਾ ਸੀ।'
ਗੁਰੁਃ ਸੁਰਾਣਾਮਨਿਸ਼ਂ ਸਰ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਨਿਧਿਸ੍ਤਥਾ । ਸੁਤੋऽਙ੍ਗਿਰਸ ਏਵਾਸੌ ਸ ਕਥਂ ਛਲਕृਨ੍ਮੁਨਿਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਗਿਰਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਐਸਾ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਠੱਗ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਗਿਆ?
ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਸਤ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਕਾਰਣਮ੍ । ਕਥਿਤਂ ਮੁਨਿਭਿਰ੍ਯੇਨ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਪਿ ਲਭ੍ਯਤੇ
ਸਾਰੇ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਚ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਚਸ੍ਪਤਿਸ੍ਤਥਾ ਮਿਥ੍ਯਾਵਕ੍ਤਾ ਚੇਦ੍ਦਾਨਵਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿ । ਕਃ ਸਤ੍ਯਵਕ੍ਤਾ ਸਂਸਾਰੇ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਗृਹਾਸ਼੍ਰਮੀ
ਜੇ ਵਾਕ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਆਪ ਹੀ ਦਾਨਵਾਂ ਨਾਲ ਝੂਠ ਬੋਲਣ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਤੀ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਸੱਚ ਬੋਲੇਗਾ?
ਆਹਾਰਾਦਧਿਕਂ ਭੋਜ੍ਯਂ ਜ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਵਿਭਵੇऽਪਿ ਨ । ਤਦਰ੍ਥਂ ਮੁਨਯੋ ਮਿਥ੍ਯਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਕਥਂ ਮੁਨੇ
ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਖਾਣ ਲਈ ਖੁਰਾਕ ਵਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਤਾਂ ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀ ਲੋਕ ਇਸ ਲਈ ਝੂਠ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਮੂਲ ਰਿਸ਼ੀ?
ਸ਼ਬ੍ਦਪ੍ਰਮਾਣਮੁਚ੍ਛੇਦਂ ਸ਼ਿष੍ਟਾਭਾਵੇ ਗਤਂ ਨ ਕਿਮ੍ । ਛਲਕਰ੍ਮਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਵਾਵਿਗੀਤਤ੍ਵਂ ਗੁਰੌ ਕਥਮ੍
ਜੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਬੋਲੀ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਠੱਗੀ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਨਿੰਦਿਆ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਦੇਵਾਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਮੁਦ੍ਭੂਤਾ ਰਾਜਸਾ ਮਾਨਵਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਤਿਰ੍ਯਞ੍ਚਸ੍ਤਾਮਸਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤੌ ਮੁਨਿਭਿਃ ਕਿਲ
ਦੇਵਤੇ ਸਤ੍ਵ ਤੋਂ, ਮਨੁੱਖ ਰਜੋ ਗੁਣ ਤੋਂ, ਤੇ ਪਸ਼ੂ ਤਮੋ ਗੁਣ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ—ਇਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਆਖਿਆ ਹੈ।
ਅਮਰਾਣਾਂ ਗੁਰੁਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਮਿਥ੍ਯਾਵਾਦੀ ਸ੍ਵਯਂ ਯਦਿ । ਤਦਾ ਕਃ ਸਤ੍ਯਵਕ੍ਤਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਰਾਜਸਸ੍ਤਾਮਸਃ ਪੁਨਃ
ਜੇ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਆਪ ਹੀ ਝੂਠ ਬੋਲਣ, ਤਾਂ ਰਜੋ ਜਾਂ ਤਮੋ ਗੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਸੱਚ ਬੋਲੇਗਾ?
ਕ੍ਵ ਸ੍ਥਿਤਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਸਨ੍ਦੇਹੋऽਯਂ ਮਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਕਾ ਗਤਿਃ ਸਰ੍ਵਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਮਿਥ੍ਯਾਭੂਤੇ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ
ਫਿਰ ਧਰਮ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ। ਜੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਹੀ ਵਧ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕੀ ਹਾਲਤ ਹੋਵੇਗੀ?
ਹਰਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ਼ਚੀਕਾਨ੍ਤਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਸੁਰਸਤ੍ਤਮਾਃ । ਸਰ੍ਵੇ ਛਲਵਿਧੌ ਦਕ੍ਸ਼ਾ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਞ੍ਚ ਕਾ ਕਥਾ
ਹਰਿ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਚੀ ਪਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਦੇਵਤੇ—ਸਾਰੇ ਠੱਗੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ। ਫਿਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ?
ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਾਭਿਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾ ਲੋਭੋਪਹਤਚੇਤਸਃ । ਛਲੇ ਦਕ੍ਸ਼ਾਃ ਸੁਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮੁਨਯਸ਼੍ਚ ਤਪੋਧਨਾਃ
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਲਾਲਚ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਓਹ ਚਲਾਕੀ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਵਸਿष੍ਠੋ ਵਾਮਦੇਵਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਗੁਰੁਸ੍ਤਥਾ । ਏਤੇ ਪਾਪਰਤਾਃ ਕਾਤ੍ਰ ਗਤਿਰ੍ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਮਾਨਦ
ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਵਾਮਦੇਵ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਗੁਰੂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਮਾੜੇ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਫਿਰ ਧਰਮ ਦਾ ਰਾਹ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਗਿਆ?
ਇਨ੍ਦ੍ਰੋऽਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾ ਵੇਧਾਃ ਪਰਦਾਰਾਭਿਲਮ੍ਪਟਾਃ । ਆਰ੍ਯਤ੍ਵਂ ਭੁਵਨੇष੍ਵੇषੁ ਸ੍ਥਿਤਂ ਕੁਤ੍ਰ ਮੁਨੇ ਵਦ
ਇੰਦਰ, ਅੱਗ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ—all ਪਰਾਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲ ਲਾਲਚੀ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਹੇ ਮੁਨੀ, ਦੱਸੋ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਅਸਲ ਵਡਿਆਈ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਗਈ?
ਵਚਨਂ ਕਸ੍ਯ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਮੁਪਦੇਸ਼ਧਿਯਾਨਘ । ਸਰ੍ਵੇ ਲੋਭਾਭਿਭੂਤਾਸ੍ਤੇ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਮੁਨਯਸ੍ਤਦਾ
ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕਿਸ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇ? ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਤਾਂ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਕਿਂ ਵਿष੍ਣੁਃ ਕਿਂ ਸ਼ਿਵੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮਘਵਾ ਕਿਂ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਃ । ਦੇਹਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਭਵਤ੍ਯੇਵ ਵਿਕਾਰੈਃ ਸਂਯੁਤਸ੍ਤਦਾ
ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਸ਼ਿਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ ਜਾਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ—ਜਦੋਂ ਦੇਹ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਰਾਗੀ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸ਼ਿਵੋ ਰਾਗੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਪਿ ਰਾਗਸਂਯੁਤਃ । (ਰਾਗਵਾਨ੍ਕਿਮਕृਤ੍ਯਂ ਵੈ ਨ ਕਰੋਤਿ ਨਰਾਧਿਪ)
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਿਚ ਭੀ ਮੋਹ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ ਵਿਚ ਭੀ ਮੋਹ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਮੋਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; (ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਮੋਹੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ?)
ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸਂਕਟੇ ਸੋऽਪਿ ਗੁਣੈਃ ਸਮ੍ਬਾਧ੍ਯਤੇ ਕਿਲ । ਕਾਰਣਾਦ੍ਰਹਿਤਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਥਂ ਭਵਿਤੁਮਰ੍ਹਤਿ
ਜਦੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕੋਈ ਕੰਮ ਵੀ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਗੁਣਾ ਏਵ ਹਿ ਕਾਰਣਮ੍ । ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤ੍ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਾ ਦੇਹਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਨ ਚਾਨ੍ਯਥਾ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਗੁਣ ਹੀ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਪੱਚੀ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ।
ਕਾਲੇ ਮਰਣਧਰ੍ਮਾਸ੍ਤੇ ਸਨ੍ਦੇਹਃ ਕੋऽਤ੍ਰ ਤੇ ਨृਪ । ਪਰੋਪਦੇਸ਼ੇ ਵਿਸ੍ਪष੍ਟਂ ਸ਼ਿष੍ਟਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ
ਉਹ ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਜਦੋਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਪ੍ਲੁਤਿਰ੍ਹ੍ਯਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਸ੍ਵਕਾਰ੍ਯੇ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤੇ । ਕਾਮਃ ਕ੍ਰੋਧਸ੍ਤਥਾ ਲੋਭਦ੍ਰੋਹਾਹਙ੍ਕਾਰਮਤ੍ਸਰਾਃ
ਜਦੋਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ, ਲਾਲਚ, ਵੈਰ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਡਿੱਠ-ਅਡਿੱਠ—all ਉੱਭਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਦੇਹਵਾਨ੍ਕਃ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤੁਮੀਸ਼ੋ ਭਵਤਿ ਤਾਨ੍ਪੁਨਃ । ਸਂਸਾਰੋऽਯਂ ਮਹਾਰਾਜ ਸਦੈਵੈਵਂਵਿਧਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਕੌਣ, ਜਦੋਂ ਦੇਹ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਦਾ ਇੰਝ ਹੀ ਚਲਦਾ ਆਇਆ ਹੈ।
ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਪ੍ਰਭਵਤ੍ਯੇਵ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮਯਃ ਕਿਲ । ਕਦਾਚਿਦ੍ਭਗਵਾਨ੍ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤਪਸ਼੍ਚਰਤਿ ਦਾਰੁਣਮ੍
ਇਹ ਸਦਾ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਕਦੇ-ਕਦੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਦਾਚਿਦ੍ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਯਜ੍ਞਾਨ੍ਵਿਤਨੋਤਿ ਸੁਰਾਧਿਪਃ । ਕਦਾਚਿਤ੍ਤੁ ਰਮਾਰਙ੍ਗਰਞ੍ਜਿਤਃ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੱਗ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕਦੇ-ਕਦੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਖੇਡ ਵਿਚ ਰੰਗੀ ਹੋਏ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ।
ਰਮਤੇ ਕਿਲ ਵੈਕੁਣ੍ਠੇ ਤਦ੍ਵਸ਼ਸ੍ਤਰੁਣੋ ਵਿਭੁਃ । ਕਦਾਚਿਦ੍ਦਾਨਵੈਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਯੁਦ੍ਧਂ ਪਰਮਦਾਰੁਣਮ੍
ਉਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ, ਨੌਜਵਾਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਹਨ; ਕਦੇ-ਕਦੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਜੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਰੋਤਿ ਕਰੁਣਾਸਿਨ੍ਧੁਸ੍ਤਦ੍ਬਾਣਾਪੀਡਿਤੋ ਭृਸ਼ਮ੍ । ਕਦਾਚਿਜ੍ਜਯਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਦੈਵਾਤ੍ਸੋऽਪਿ ਪਰਾਜਯਮ੍
ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਹਾਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੁਖਦੁਃਖਾਭਿਭੂਤੋऽਸੌ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਸ਼ੇषੇ ਸ਼ੇਤੇ ਕਦਾਚਿਦ੍ਵੈ ਯੋਗਨਿਦ੍ਰਾਸਮਾਵृਤਃ
ਉਹ ਸੁੱਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਹ ਯੋਗ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਲੀਟ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਲੇ ਜਾਗਰ੍ਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਭਾਵਪ੍ਰਤਿਬੋਧਿਤਃ । ਸ਼ਰ੍ਵੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਹਰਿਸ਼੍ਚੇਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਦ੍ਯਾ ਯੇ ਸੁਰਾਸ੍ਤਥਾ
ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ, ਜਗਤ ਦਾ ਆਤਮਾ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਜਾਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਰਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹਰੀ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ।
ਮੁਨਯਸ਼੍ਚ ਵਿਨਿਰ੍ਮਾਣੈਃ ਸ੍ਵਾਯੁषੋ ਵਿਚਰਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਨਿਸ਼ਾਵਸਾਨੇ ਸਞ੍ਜਾਤੇ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍
ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਮੁਤਾਬਕ ਫਿਰਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਡੋਲ—ਉਪਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।