ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਛਾਸਤਿ ਦੈਤ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰੇ ਦੇਵਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪੂਜਕੇ । ਮਖੈਰ੍ਭੂਮੌ ਨृਪਤਯੋ ਯਜਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤਦ ਰਾਜੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯਜਨਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ਼੍ਚ ਤਪੋਧਰ੍ਮਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਕੁਰ੍ਵਤੇ । ਵੈਸ਼੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਸ੍ਵਵृਤ੍ਤਿਸ੍ਥਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਃ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਣੇ ਰਤਾਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਪ, ਧਰਮ ਤੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਵੈਸ਼ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ; ਸ਼ੂਦਰ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।
ਨृਸਿਂਹੇਨ ਚ ਪਾਤਾਲੇ ਸ੍ਥਾਪਿਤਃ ਸੋऽਥ ਦੈਤ੍ਯਰਾਟ੍ । ਰਾਜ੍ਯਂ ਚਕਾਰ ਤਤ੍ਰੈਵ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲਨਤਤ੍ਪਰਃ
ਫਿਰ ਨਰਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਕਦਾਚਿਦ੍ ਭृਗੁਪੁਤ੍ਰੋऽਥ ਚ੍ਯਵਨਾਖ੍ਯੋ ਮਹਾਤਪਾਃ । ਜਗਾਮ ਨਰ੍ਮਦਾਂ ਸ੍ਨਾਤੁਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਵੈ ਵ੍ਯਾਹृਤੀਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਚ੍ਯਵਨ ਨਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਸਨ, ਨਰਮਦਾ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ ਵਿਅਹ੍ਰਤੀਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਗਏ।
ਰੇਵਾਂ ਮਹਾਨਦੀਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾਮਵਾਤਰਤ੍ । ਉਤ੍ਤਰਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਜਗ੍ਰਾਹ ਨਾਗੋ ਵਿषਭਯਙ੍ਕਰਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਦਰਿਆ ਰੇਵਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਪਏ, ਤਾਂ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਸੱਪ ਆਇਆ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ।
ਗृਹੀਤੋ ਭਯਭੀਤਸ੍ਤੁ ਪਾਤਾਲੇ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਃ । ਸਸ੍ਮਾਰ ਮਨਸਾ ਵਿष੍ਣੁਂ ਦੇਵਦੇਵਂ ਜਨਾਰ੍ਦਨਮ੍
ਸੱਪ ਵਲੋਂ ਫੜੇ ਜਾਣ ਤੇ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਉੱਚਾ ਰਿਸ਼ੀ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਸਂਸ੍ਮृਤੇ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ੇ ਨਿਰ੍ਵਿषੋऽਭੂਨ੍ਮਹੋਰਗਃ । ਨ ਪ੍ਰਾਪ ਚ੍ਯਵਨੋ ਦੁਃਖਂ ਨੀਯਮਾਨੋ ਰਸਾਤਲਮ੍
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਕਮਲ-ਨੈਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਸੱਪ ਆਪਣਾ ਜ਼ਹਿਰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ। ਚ੍ਯਵਨ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਦ੍ਵਿਜਿਹ੍ਵੇਨ ਮੁਨਿਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤੋ ਨਿਰ੍ਵਿਣ੍ਣੇਨਾਤਿਸ਼ਙ੍ਕਿਨਾ । ਮਾਂ ਸ਼ਪੇਤ ਮੁਨਿਃ ਕੁਦ੍ਧਸ੍ਤਾਪਸੋऽਯਂ ਮਹਾਨਿਤਿ
ਦੋ ਜੀਭਾਂ ਵਾਲੇ ਸੱਪ ਨੇ, ਡਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ, ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਤਪਸਵੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦੇਵੇ... ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਚਚਾਰ ਨਾਗਕਨ੍ਯਾਭਿਃ ਪੂਜਿਤੋ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਃ । ਵਿਵੇਸ਼ਾਪ੍ਯਥ ਨਾਗਾਨਾਂ ਦਾਨਵਾਨਾਂ ਮਹਤ੍ਪੁਰਮ੍
ਨਾਗ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਉਥੇ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।
ਕਦਾਚਿਦ੍ਭृਗੁਪੁਤ੍ਰਂ ਤਂ ਵਿਚਰਨ੍ਤਂ ਪੁਰੋਤ੍ਤਮੇ । ਦਦਰ੍ਸ਼ ਦੈਤ੍ਯਰਾਜੋऽਸੌ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦੋ ਧਰ੍ਮਵਤ੍ਸਲਃ
ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਸੋਹਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਂ ਪੂਜਯਾਮਾਸ ਮੁਨਿਂ ਦੈਤ੍ਯਪਤਿਸ੍ਤਦਾ । ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਕਾਰਣਂ ਕਿਂ ਤੇ ਪਾਤਾਲਾਗਮਨੇ ਵਦ
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਮੁਨੀ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ?'
ਪ੍ਰੇषਿਤੋऽਸਿ ਕਿਮਿਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਸਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । ਦੈਤ੍ਯਵਿਦ੍ਵੇषਯੁਕ੍ਤੇਨ ਮਮ ਰਾਜ੍ਯਦਿਦृਕ੍ਸ਼ਯਾ
'ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਭੇਜਿਆ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ? ਸੱਚ ਦੱਸੋ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਰਾਜ ਲੈਣ ਆਏ ਹੋ?'
ਚ੍ਯਵਨ ਉਵਾਚ ਕਿਂ ਮੇ ਮਘਵਤਾ ਰਾਜਨ੍ ਯਦਹਂ ਪ੍ਰੇषਿਤਃ ਪੁਨਃ । ਦੂਤਕਾਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਾਣਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ਨਗਰੇ ਤਵ
ਚ੍ਯਵਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਮੈਨੂੰ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਕੀ ਲੈਣਾ, ਰਾਜਨ, ਜੋ ਮੈਂ ਮੁੜ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵਾਂ? ਦੂਤ ਦਾ ਕੰਮ ਨਿਭਾਉਣ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।'
ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਾਂ ਭृਗੁਪੁਤ੍ਰਂ ਤਂ ਸ੍ਵਨੇਤ੍ਰਂ ਧਰ੍ਮਤਤ੍ਪਰਮ੍ । ਮਾ ਸ਼ਙ੍ਕਾਂ ਕੁਰੁ ਦੈਤ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰ ਵਾਸਵਪ੍ਰੇषਿਤਸ੍ਯ ਵੈ
'ਮੈਨੂੰ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਚ੍ਯਵਨ ਜਾਣ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਇਹ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਭੇਜਿਆ ਹੈ।'
ਸ੍ਨਾਨਾਰ੍ਥਂ ਨਰ੍ਮਦਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਪੁਣ੍ਯਤੀਰ੍ਥੇ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । ਨਦ੍ਯਾਮੇਵਾਵਤੀਰ੍ਣੋऽਹਂ ਗृਹੀਤਸ਼੍ਚ ਮਹਾਹਿਨਾ
ਨਹਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਵੜਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ।
ਜਾਤੋऽਸੌ ਨਿਰ੍ਵਿषਃ ਸਰ੍ਪੋ ਵਿष੍ਣੋਃ ਸਂਸ੍ਮਰਣਾਦਿਵ । ਮੁਕ੍ਤੋऽਹਂ ਤੇਨ ਨਾਗੇਨ ਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍ਸ੍ਮਰਣਸ੍ਯ ਵੈ
ਉਹ ਸੱਪ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ, ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਸੱਪ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਅਤ੍ਰਾਗਤੇਨ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਮਯਾਪ੍ਤਂ ਤਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤੋऽਸਿ ਦੈਤ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤਦ੍ਭਕ੍ਤਂ ਮਾਂ ਵਿਚਿਨ੍ਤਯ
ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਨੂੰ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦਾ ਭਗਤ ਹੈਂ, ਹੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ; ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਭਗਤ ਮੰਨ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਤਨ੍ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਂ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੋਃ ਸੁਤਃ । ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਪਰਯਾ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ
ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਹ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਦਾ ਪੁੱਤ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੀਰਥਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦ ਉਵਾਚ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਕਾਨਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਪੁਣ੍ਯਾਨਿ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ । ਪਾਤਾਲੇ ਚ ਤਥਾਕਾਸ਼ੇ ਤਾਨਿ ਨੋ ਵਦ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍
ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹਨ? ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪਾਤਾਲ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਹਨ? ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।"
ਚ੍ਯਵਨ ਉਵਾਚ ਮਨੋਵਾਕ੍ਕਾਯਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਾਂ ਰਾਜਂਸ੍ਤੀਰ੍ਥਂ ਪਦੇ ਪਦੇ । ਤਥਾ ਮਲਿਨਚਿਤ੍ਤਾਨਾਂ ਗਙ੍ਗਾਪਿ ਕੀਕਟਾਧਿਕਾ
ਚ੍ਯਵਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ, ਬੋਲ ਤੇ ਸਰੀਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹਰ ਪੈਰ ਦਾ ਕਦਮ ਹੀ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਮੈਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤਾਂ ਗੰਗਾ ਵੀ ਕਿਕਟ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ।"
ਪ੍ਰਥਮਂ ਚੇਨ੍ਮਨਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਜਾਤਂ ਪਾਪਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਤਦਾ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਪਾਵਨਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵੈ
ਜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਗਙ੍ਗਾਤੀਰੇ ਹਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਸਨ੍ਤਿ ਨਗਰਾਣਿ ਚ । ਵ੍ਰਜਾਸ਼੍ਚੈਵਾਕਰਾ ਗ੍ਰਾਮਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਖੇਟਾਸ੍ਤਥਾਪਰੇ
ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਸ਼ਹਿਰ, ਵਸੇਬੇ, ਪਿੰਡ ਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤਰਾਂ ਹਨ।
ਨਿषਾਦਾਨਾਂ ਨਿਵਾਸਾਸ਼੍ਚ ਕੈਵਰ੍ਤਾਨਾਂ ਤਥਾਪਰੇ । ਹੂਣਬਙ੍ਗਖਸਾਨਾਂ ਚ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਾਨਾਂ ਦੈਤ੍ਯਸਤ੍ਤਮ
ਉਥੇ ਨਿਸ਼ਾਦ, ਕੈਵਰਤ, ਹੂਣ, ਬੰਗ, ਖਸ, ਮਲੇਛ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਸੇਬੇ ਵੀ ਹਨ, ਹੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ।
ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ ਗਾਙ੍ਗਂ ਜਲਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਪਮਂ ਸਦਾ । ਸ੍ਨਾਨਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਦੈਤ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤ੍ਰਿਕਾਲਂ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯਾ ਜਨਾਃ
ਉਹ ਸਦਾ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ; ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।
ਤਤ੍ਰੈਕੋऽਪਿ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਨ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਮਾਰਿष । ਕਿਂ ਫਲਂ ਤਰ੍ਹਿ ਤੀਰ੍ਥਸ੍ਯ ਵਿषਯੋਪਹਤਾਤ੍ਮਸੁ
ਪਰ ਉਥੇ ਇੱਕ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਹੇ ਮਾਰਿਸ਼; ਫਿਰ ਜਿਹੜਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤੀਰਥ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?
ਕਾਰਣਂ ਮਨ ਏਵਾਤ੍ਰ ਨਾਨ੍ਯਦ੍ਰਾਜਨ੍ਵਿਚਿਨ੍ਤਯ । ਮਨਃਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਸਤਤਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਮਿਚ੍ਛਤਾ
ਇਥੇ ਕਾਰਨ ਮਨ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੋਚ; ਜਿਹੜਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਤੀਰ੍ਥਵਾਸੀ ਮਹਾਪਾਪੀ ਭਵੇਤ੍ਤਤ੍ਰਾਤ੍ਮਵਞ੍ਚਨਾਤ੍ । ਤਤ੍ਰੈਵਾਚਰਿਤਂ ਪਾਪਮਾਨਨ੍ਤ੍ਯਾਯ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਤੇ
ਤੀਰਥ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਜੇ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਕੀਤਾ ਪਾਪ ਅੰਤਹੀਣ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥੇਨ੍ਦ੍ਰਵਾਰੁਣਂ ਪਕ੍ਵਂ ਮਿष੍ਟਂ ਨੈਵੋਪਜਾਯਤੇ । ਭਾਵਦੁष੍ਟਸ੍ਤਥਾ ਤੀਰ੍ਥੇ ਕੋਟਿਸ੍ਤਾਤੋ ਨ ਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਖਾਰਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੰਚਿਆ ਰੁੱਖ ਮਿੱਠਾ ਪੱਕਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਲੈ ਆਉਂਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਮੰਦੇ ਭਾਵ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਤੀਰਥ ਤੇ ਕਰੋੜ ਵਾਰੀ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ।
ਪ੍ਰਥਮਂ ਮਨਸਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਸ਼ੁਭਮਿਚ੍ਛਤਾ । ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਮਨਸਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਜੋ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਦਾਰਥ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਹੀਂ।
ਤਥੈਵਾਚਾਰਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤਸ੍ਤੀਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਸਿਧ੍ਯਤਿ । ਅਨ੍ਯਥਾ ਤੁ ਕृਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਭਵਤਿ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਣ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵੀ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਤੀਰਥ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।