ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਭਾਵਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਨਾਸ਼ਯਾਹਙ੍ਕृਤਿਂ ਪਰਾਮ੍ । ਪੁਰਾਹਙ੍ਕਾਰਦੋषੇਣ ਤਪੋ ਨष੍ਟਂ ਕਿਲਾਵਯੋਃ
ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣਾ ਤਪ ਨਾਸ ਕਰ ਬੈਠੇ ਸੀ।
ਸਂਗ੍ਰਾਮਸ਼੍ਚਾਭਵਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਭਾਵਾਭ੍ਯਾਮਸੁਰੇਣ ਹ । ਦਿਵ੍ਯਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦੇਨ ਮਹਾਦ੍ਭੁਤਮ੍
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਵੱਡਾ ਅਸੁਰ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਲੜੇ, ਜੋ ਕਿ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਸੀ।
ਦੁਃਖਂ ਬਹੁਤਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰਾਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕ੍ਰੋਧਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਭਵ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰ
ਉਥੇ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਸਹਾਰੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਗੁੱਸਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ।
( ਸ਼ਾਨ੍ਤਤ੍ਵਂ ਤਪਸੋ ਮੂਲਂ ਮੁਨਿਭਿਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ।) ॥ ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਇਤਿ ਤਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋऽਭੂਦ੍ਧਰ੍ਮਨਨ੍ਦਨਃ । ਜਨਮੇਜਯ ਉਵਾਚ ਸਂਸ਼ਯੋऽਯਂ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ
(ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਤਪ ਦਾ ਮੂਲ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।) ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਸੰਦੇਹ ਹੈ—
ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤੇਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇਨ ਕਥਂ ਯੁਦ੍ਧਂ ਕृਤਂ ਪੁਰਾ । ਕृਤਵਨ੍ਤੌ ਕਥਂ ਯੁਦ੍ਧਂ ਨਰਨਾਰਾਯਣਾਵृषੀ
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਭਗਤ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਕਿਵੇਂ ਜੰਗ ਕੀਤੀ? ਨਰ ਤੇ ਨਾਰਾਯਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਜੰਗ ਕੀਤੀ?
ਤਾਪਸੌ ਧਰ੍ਮਪੁਤ੍ਰੌ ਦ੍ਵੌ ਸੁਸ਼ਾਨ੍ਤਮਾਨਸਾਵੁਭੌ । ਸਮਾਗਮਃ ਕਥਂ ਜਾਤਸ੍ਤਯੋਰ੍ਦੈਤ੍ਯਸੁਤਸ੍ਯ ਚ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਤਪਸੀ, ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੈਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ?
ਸਂਗ੍ਰਾਮਸ੍ਤੁ ਕਥਂ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਕृਤਸ੍ਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦੋऽਪ੍ਯਤਿਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ਵਿष੍ਣੁਤਤ੍ਪਰਃ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਲੜੇ? ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵੀ ਬਹੁਤ ਧਰਮੀ, ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।
ਨਰਨਾਰਾਯਣੌ ਤਦ੍ਵਤ੍ਤਾਪਸੌ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਂਸ੍ਥਿਤੌ । ਤੇਨ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਂ ਵੈਰਂ ਯਦਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਨਰ ਤੇ ਨਾਰਾਯਣ ਵੀ ਤਪਸੀ ਹਨ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੈਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ—
ਤਦਾ ਤਪਸਿ ਧਰ੍ਮੇ ਚ ਸ਼੍ਰਮ ਏਵ ਹਿ ਕੇਵਲਮ੍ । ਕ੍ਵ ਜਪਃ ਕ੍ਵ ਤਪਸ਼੍ਚਰ੍ਯਾ ਪੁਰਾ ਸਤ੍ਯਯੁਗੇऽਪਿ ਚ
ਤਾਂ ਫਿਰ ਤਪ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਥਕਾਵਟ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਜਪ ਕਿੱਥੇ, ਤਪ ਕਿੱਥੇ, ਇ en ਸਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੀ?
ਤਾਦृਸ਼ੈਰ੍ਨ ਜਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਕ੍ਰੋਧਾਹਙ੍ਕਾਰਸਂਵृਤਮ੍ । ਨ ਕ੍ਰੋਧੋ ਨ ਚ ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਮਹਙ੍ਕਾਰਾਂਕੁਰਂ ਵਿਨਾ
ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਮਨ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਗੁੱਸਾ, ਈਰਖਾ ਜਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਅੰਕੁਰ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੀ—
ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਤ੍ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਃ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਾਦਯਃ ਕਿਲ । ਵਰ੍षਕੋਟਿਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਤਪਃ ਕृਤ੍ਵਾਤਿਦਾਰੁਣਮ੍
ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਗੁੱਸਾ ਆਦਿਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਲੱਖਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰ ਲੈਣ ਉੱਤੇ ਵੀ—
ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਂਕੁਰੇ ਜਾਤੇ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਭਵਤਿ ਸਰ੍ਵਥਾ । ਯਥਾ ਸੂਰ੍ਯੋਦਯੇ ਜਾਤੇ ਤਮੋਰੂਪਂ ਨ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਜੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਅੰਕੁਰ ਉੱਗ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਣ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ—
ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਂਕੁਰਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਤਥਾ ਪੁਣ੍ਯਂ ਨ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦੋऽਪਿ ਮਹਾਭਾਗ ਹਰਿਣਾ ਸਮਯੁਧ੍ਯਤ
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਅੰਕੁਰ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਚੰਗਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵੀ, ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਹਰੀ ਨਾਲ ਲੜਿਆ ਸੀ।
ਤਦਾ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕृਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸੁਕृਤਂ ਕਿਲ ਭੂਤਲੇ । ਨਰਨਾਰਾਯਣੌ ਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਵਿਹਾਯ ਪਰਮਂ ਤਪਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਸਾਰਾ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਿਆ। ਨਰ ਤੇ ਨਾਰਾਯਣ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡਾ ਤਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ—
ਕृਤਵਨ੍ਤੌ ਯਦਾ ਯੁਦ੍ਧਂ ਕ੍ਵ ਸ਼ਮਃ ਸੁਕृਤਂ ਪੁਨਃ । ਈਦृਗ੍ਭ੍ਯਾਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਯੁਕ੍ਤਾਭ੍ਯਾਮਜੇਯਾ ਯਦ੍ਯਹਙ੍ਕृਤਿਃ
ਜਦ ਉਹ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਪਏ, ਫੇਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿੱਥੇ, ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਿੱਥੇ? ਜੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਹੰਕਾਰ ਜਿੱਤ ਲਵੇ—
ਮਾਦृਸ਼ਾਨਾਞ੍ਜ ਕਾ ਵਾਰ੍ਤਾ ਮੁਨੇऽਹਙ੍ਕਾਰਸਂਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਅਹਙ੍ਕਾਰਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤੋ ਨ ਕੋऽਪ੍ਯਸ੍ਤਿ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ
ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੇ ਅਹੰਕਾਰ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ।
ਨ ਭੂਤੋ ਭਵਿਤਾ ਨੈਵ ਯਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਤੇਨ ਸਰ੍ਵਥਾ । ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਲੋਹਨਿਗਡੈਰ੍ਬਦ੍ਧਃ ਕਾष੍ਠਮਯੈਸ੍ਤਥਾ
ਜਿਸ ਨੇ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਨਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ ਤੇ ਨਾਂ ਅੱਗੇ ਹੋਣੀ, ਉਹ ਤਾਂ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਨਿਬਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਨ ਕਦਾਚਿਦ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਵृਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍
ਪਰ ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਾਹੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਡੋਲ, ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਭ੍ਰਮਤ੍ਯੇਵ ਹਿ ਸਂਸਾਰੇ ਵਿष੍ਠਾਮੂਤ੍ਰਪ੍ਰਦੂषਿਤੇ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਜ੍ਞਾਨਂ ਕੁਤਸ੍ਤਾਵਤ੍ਸਂਸਾਰੇ ਮੋਹਸਂਵृਤੇ
ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਗੰਦਗੀ ਤੇ ਮਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਮੋਹ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੂਝ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਮਤਂ ਮੀਮਾਂਸਕਾਨਾਂ ਵੈ ਸਮ੍ਮਤਂ ਭਾਤਿ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਮਹਾਨ੍ਤੋऽਪਿ ਸਦਾ ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਾਦਿਭਿਰ੍ਮੁਨੇ
ਹੇ ਨੇਕ ਰਾਹੀਂ ਤੁਰਣ ਵਾਲੇ, ਮੀਮਾਂਸਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਮਹਾਤਮਾ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਆਦਿਕ ਵਿਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਮੁਨੀ।
ਮਾਦृਸ਼ਾਨਾਂ ਕਲਾਵਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾ ਕਥਾ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ । ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵੈ ਕਾਰਣਾਦ੍ਭਿਨ੍ਨਂ ਕਥਂ ਭਵਤਿ ਭਾਰਤ
ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਲਈ ਤਾਂ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਕੀ ਕਹਿਣਾ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਮੁਨੀ? ਵਿਆਸ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਹੇ ਭਾਰਤ, ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਫਲ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਕਟਕਂ ਕੁਣ੍ਡਲਞ੍ਚੈਵ ਸੁਵਰ੍ਣਸਦृਸ਼ਂ ਭਵੇਤ੍ । ਅਹਙ੍ਕਾਰੋਦ੍ਭਵਂ ਸਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਸਚਰਾਚਰਮ੍
ਕੜਾ ਜਾਂ ਕੰਨ ਵਾਲਾ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ, ਚਾਹੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਡੋਲ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਟਸ੍ਤਨ੍ਤੁਵਸ਼ਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਤਦ੍ਵਿਯੁਕ੍ਤਃ ਕਥਂ ਭਵੇਤ੍ । ਮਾਯਾਗੁਣੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸਰ੍ਵਂ ਰਚਿਤਂ ਸ੍ਥਿਰਜਙ੍ਗਮਮ੍
ਕੱਪੜਾ ਧਾਗਿਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮਾਇਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਾਹੇ ਅਡੋਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸਤृਣਸ੍ਤਮ੍ਬਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਕਾ ਤਤ੍ਰ ਪਰਿਦੇਵਨਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤਥਾ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਤੇ ਚਾਹਙ੍ਕਾਰਮੋਹਿਤਾਃ
ਘਾਹ ਦੇ ਤਣੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਥੰਮ ਤੱਕ, ਉੱਥੇ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਰੁਦਰ ਵੀ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਭ੍ਰਮਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਮਹਾਗਾਧੇ ਸਂਸਾਰੇ ਨृਪਸਤ੍ਤਮ । ਵਸਿष੍ਠਨਾਰਦਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਮੁਨਯੋ ਜ੍ਞਾਨਿਨਃ ਪਰਮ੍
ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਇਸ ਵੱਡੇ ਤੇ ਡੂੰਘੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਸੀਸ਼ਠ, ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀ ਮੁਨੀ ਵੀ।
ਤੇऽਭਿਭੂਤਾਃ ਸਂਸਰਨ੍ਤਿ ਸਂਸਾਰੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਨ ਕੋऽਪ੍ਯਸ੍ਤਿ ਨृਪਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਦੇਹਭृਤ੍
ਉਹ ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਾਜਾ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਨਹੀਂ।
ਏਭਿਰ੍ਮਾਯਾਗੁਣੈਰ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤ ਆਤ੍ਮਸੁਖੇ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਕਾਮਕ੍ਰੋਧੌ ਤਥਾ ਲੋਭੋ ਮੋਹੋऽਹਙ੍ਕਾਰਸਮ੍ਭਵਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਾਇਆ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਠੰਢੇ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸੁਖ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲਾਲਚ ਤੇ ਮੋਹ ਸਾਰੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਨ ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤਿ ਨਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਦੇਹਵਨ੍ਤਂ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । ਅਧੀਤ੍ਯ ਵੇਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਵਿਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਚ
ਇਹ ਸਾਰੇ (ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਆਦਿ) ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਾਜਾ। ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਵੇਦ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਕਰ ਲਵੇ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਤੀਰ੍ਥਾਟਨਂ ਦਾਨਂ ਧ੍ਯਾਨਞ੍ਚੈਵ ਸੁਰਾਰ੍ਚਨਮ੍ । ਕਰੋਤਿ ਵਿषਯਾਸਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮ ਚ ਚੌਰਵਤ੍
ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਲੈ, ਦਾਨ ਦੇ ਦੇਵੇ, ਧਿਆਨ ਕਰ ਲਵੇ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਲਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਚੋਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰਯਤਿ ਨੋ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕਾਮਮੋਹਮਦਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਕृਤੇ ਯੁਗੇऽਪਿ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਾਮ, ਮੋਹ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚਦਾ ਨਹੀਂ। ਕਲਿਜੁਗ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਤਿਯੁਗ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਤੇ ਦੁਆਪਰ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹੀ ਹਾਲ ਰਹੀ।