ਵਾਰਾਙ੍ਗਨਾਗਣਂ ਜੁष੍ਟਂ ਤੇਨਾਸਂ ਦੁਃਖਭਾਜਨਮ੍ । ਉਤ੍ਪਾਦਿਤਾਸ੍ਤਥਾ ਨਾਰ੍ਯੋ ਮਯਾ ਧਰ੍ਮਵ੍ਯਯੇਨ ਵੈ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਿਰੋਹ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਦੁੱਖ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਧਰਮ ਦੇ ਘਾਟ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈਆਂ।
ਤਾਸ੍ਤੁ ਮਾਂ ਬਾਧਿਤੁਂ ਵृਤ੍ਤਾਃ ਕਾਮਾਰ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਮਦੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਊਰ੍ਣਨਾਭਿਰਿਵਾਦ੍ਯਾਹਂ ਜਾਲੇਨ ਸ੍ਵਕृਤੇਨ ਵੈ
ਉਹ ਚੰਗੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਕਾਮ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਉਠ ਖੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਮਕੜੀ ਆਪਣੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਣਾਏ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਬਦ੍ਧੋऽਸ੍ਮਿ ਸੁਦृਢੇਨਾਤ੍ਰ ਕਿਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਤਃ ਪਰਮ੍ । ਯਦਿ ਚਿਨ੍ਤਾਂ ਸਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜਾਮ੍ਯਬਲਾ ਇਮਾਃ
ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਮੈਂ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਇਹ ਅਸਹਾਇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂ—
ਸ਼ਪ੍ਤ੍ਵਾ ਭ੍ਰष੍ਟਾ ਵ੍ਰਜਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾ ਭਗ੍ਨਮਨੋਰਥਾਃ । ਮੁਕ੍ਤੋऽਹਂ ਸਞ੍ਚਰਿष੍ਯਾਮਿ ਵਿਜਨੇ ਪਰਮਂ ਤਪਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਟੁੱਟੀਆਂ ਆਸਾਂ ਸਮੇਤ ਚਲੀ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਤਪ ਕਰਾਂਗਾ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕ੍ਰੋਧਂ ਸਮੁਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਤ੍ਯਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸੁਨ੍ਦਰੀਗਣਮ੍ । ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਮਨਸਾ ਮੁਨਿਰ੍ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਤਦਾ
ਇਸ ਲਈ, ਗੁੱਸਾ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਗਿਰੋਹ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗਾ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚ ਕੇ, ਨਾਰਾਇਣ ਰਿਸ਼ੀ—
ਵਿਮਰ੍ਸ਼ਮਕਰੋਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਸੁਖੋਤ੍ਪਾਦਨਸਾਧਨੇ । ਦ੍ਵਿਤੀਯੋऽਯਂ ਮਹਾਸ਼ਤ੍ਰੁਃ ਕ੍ਰੋਧਃ ਸਨ੍ਤਾਪਕਾਰਕਃ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੁਖ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ: ਇਹ ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਗੁੱਸਾ, ਸਿਰਫ਼ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਮਾਦਪ੍ਯਧਿਕੋ ਲੋਕੇ ਲੋਭਾਦਪਿ ਚ ਦਾਰੁਣਃ । ਕ੍ਰੋਧਾਭਿਭੂਤਃ ਕੁਰੁਤੇ ਹਿਂਸਾਂ ਪ੍ਰਾਣਵਿਘਾਤਿਨੀਮ੍
ਜਗਤ ਵਿਚ ਇਹ ਕਾਮ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਤੇ ਲੋਭ ਤੋਂ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਹੈ। ਜੇ ਗੁੱਸਾ ਮਨ ਤੇ ਛਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਐਸਾ ਹਿੰਸਾ ਕਰ ਬੈਠਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਦੁਃਖਦਾਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਨਰਕਾਰਾਮਦੀਰ੍ਘਿਕਾਮ੍ । ਯਥਾਗ੍ਨਿਰ੍ਘਰ੍षਣਾਜ੍ਜਾਤਃ ਪਾਦਪਂ ਪ੍ਰਦਹੇਤ੍ਤਥਾ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਰਕ ਵਰਗਾ ਡੂੰਘਾ ਖੱਡ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰਗੜ ਕੇ ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਗੁੱਸਾ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦੇਹੋਤ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਤਥਾ ਕ੍ਰੋਧੋ ਦੇਹਂ ਦਹਤਿ ਦਾਰੁਣਃ । ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮਾਨਂ ਤਂ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਦੀਨਮਾਨਸਮ੍
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁੱਸਾ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਵੇਖ ਕੇ—
ਉਵਾਚ ਵਚਨਂ ਤਥ੍ਯਂ ਨਰੋ ਧਰ੍ਮਸੁਤੋऽਨੁਜਃ । ਨਰ ਉਵਾਚ ਨਾਰਾਯਣ ਮਹਾਭਾਗ ਕੋਪਂ ਯਚ੍ਛ ਮਹਾਮਤੇ
ਉਸ ਨੇ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਆਖੀ; ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਨਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨਾਰਾਯਣ, ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਰੋਕ ਲੈ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਸਮਝ ਵਾਲੇ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਭਾਵਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਨਾਸ਼ਯਾਹਙ੍ਕृਤਿਂ ਪਰਾਮ੍ । ਪੁਰਾਹਙ੍ਕਾਰਦੋषੇਣ ਤਪੋ ਨष੍ਟਂ ਕਿਲਾਵਯੋਃ
ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣਾ ਤਪ ਨਾਸ ਕਰ ਬੈਠੇ ਸੀ।
ਸਂਗ੍ਰਾਮਸ਼੍ਚਾਭਵਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਭਾਵਾਭ੍ਯਾਮਸੁਰੇਣ ਹ । ਦਿਵ੍ਯਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦੇਨ ਮਹਾਦ੍ਭੁਤਮ੍
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਵੱਡਾ ਅਸੁਰ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਲੜੇ, ਜੋ ਕਿ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਸੀ।
ਦੁਃਖਂ ਬਹੁਤਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰਾਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕ੍ਰੋਧਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਭਵ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰ
ਉਥੇ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਸਹਾਰੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਗੁੱਸਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ।
( ਸ਼ਾਨ੍ਤਤ੍ਵਂ ਤਪਸੋ ਮੂਲਂ ਮੁਨਿਭਿਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ।) ॥ ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਇਤਿ ਤਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋऽਭੂਦ੍ਧਰ੍ਮਨਨ੍ਦਨਃ । ਜਨਮੇਜਯ ਉਵਾਚ ਸਂਸ਼ਯੋऽਯਂ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ
(ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਤਪ ਦਾ ਮੂਲ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।) ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਸੰਦੇਹ ਹੈ—
ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤੇਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇਨ ਕਥਂ ਯੁਦ੍ਧਂ ਕृਤਂ ਪੁਰਾ । ਕृਤਵਨ੍ਤੌ ਕਥਂ ਯੁਦ੍ਧਂ ਨਰਨਾਰਾਯਣਾਵृषੀ
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਭਗਤ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਕਿਵੇਂ ਜੰਗ ਕੀਤੀ? ਨਰ ਤੇ ਨਾਰਾਯਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਜੰਗ ਕੀਤੀ?
ਤਾਪਸੌ ਧਰ੍ਮਪੁਤ੍ਰੌ ਦ੍ਵੌ ਸੁਸ਼ਾਨ੍ਤਮਾਨਸਾਵੁਭੌ । ਸਮਾਗਮਃ ਕਥਂ ਜਾਤਸ੍ਤਯੋਰ੍ਦੈਤ੍ਯਸੁਤਸ੍ਯ ਚ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਤਪਸੀ, ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੈਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ?
ਸਂਗ੍ਰਾਮਸ੍ਤੁ ਕਥਂ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਕृਤਸ੍ਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦੋऽਪ੍ਯਤਿਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ਵਿष੍ਣੁਤਤ੍ਪਰਃ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਲੜੇ? ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵੀ ਬਹੁਤ ਧਰਮੀ, ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।
ਨਰਨਾਰਾਯਣੌ ਤਦ੍ਵਤ੍ਤਾਪਸੌ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਂਸ੍ਥਿਤੌ । ਤੇਨ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਂ ਵੈਰਂ ਯਦਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਨਰ ਤੇ ਨਾਰਾਯਣ ਵੀ ਤਪਸੀ ਹਨ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੈਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ—
ਤਦਾ ਤਪਸਿ ਧਰ੍ਮੇ ਚ ਸ਼੍ਰਮ ਏਵ ਹਿ ਕੇਵਲਮ੍ । ਕ੍ਵ ਜਪਃ ਕ੍ਵ ਤਪਸ਼੍ਚਰ੍ਯਾ ਪੁਰਾ ਸਤ੍ਯਯੁਗੇऽਪਿ ਚ
ਤਾਂ ਫਿਰ ਤਪ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਥਕਾਵਟ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਜਪ ਕਿੱਥੇ, ਤਪ ਕਿੱਥੇ, ਇ en ਸਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੀ?
ਤਾਦृਸ਼ੈਰ੍ਨ ਜਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਕ੍ਰੋਧਾਹਙ੍ਕਾਰਸਂਵृਤਮ੍ । ਨ ਕ੍ਰੋਧੋ ਨ ਚ ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਮਹਙ੍ਕਾਰਾਂਕੁਰਂ ਵਿਨਾ
ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਮਨ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਗੁੱਸਾ, ਈਰਖਾ ਜਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਅੰਕੁਰ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੀ—
ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਤ੍ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਃ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਾਦਯਃ ਕਿਲ । ਵਰ੍षਕੋਟਿਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਤਪਃ ਕृਤ੍ਵਾਤਿਦਾਰੁਣਮ੍
ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਗੁੱਸਾ ਆਦਿਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਲੱਖਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰ ਲੈਣ ਉੱਤੇ ਵੀ—
ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਂਕੁਰੇ ਜਾਤੇ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਭਵਤਿ ਸਰ੍ਵਥਾ । ਯਥਾ ਸੂਰ੍ਯੋਦਯੇ ਜਾਤੇ ਤਮੋਰੂਪਂ ਨ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਜੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਅੰਕੁਰ ਉੱਗ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਣ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ—
ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਂਕੁਰਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਤਥਾ ਪੁਣ੍ਯਂ ਨ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦੋऽਪਿ ਮਹਾਭਾਗ ਹਰਿਣਾ ਸਮਯੁਧ੍ਯਤ
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਅੰਕੁਰ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਚੰਗਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵੀ, ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਹਰੀ ਨਾਲ ਲੜਿਆ ਸੀ।
ਤਦਾ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕृਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸੁਕृਤਂ ਕਿਲ ਭੂਤਲੇ । ਨਰਨਾਰਾਯਣੌ ਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਵਿਹਾਯ ਪਰਮਂ ਤਪਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਸਾਰਾ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਿਆ। ਨਰ ਤੇ ਨਾਰਾਯਣ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡਾ ਤਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ—
ਕृਤਵਨ੍ਤੌ ਯਦਾ ਯੁਦ੍ਧਂ ਕ੍ਵ ਸ਼ਮਃ ਸੁਕृਤਂ ਪੁਨਃ । ਈਦृਗ੍ਭ੍ਯਾਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਯੁਕ੍ਤਾਭ੍ਯਾਮਜੇਯਾ ਯਦ੍ਯਹਙ੍ਕृਤਿਃ
ਜਦ ਉਹ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਪਏ, ਫੇਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿੱਥੇ, ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਿੱਥੇ? ਜੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਹੰਕਾਰ ਜਿੱਤ ਲਵੇ—
ਮਾਦृਸ਼ਾਨਾਞ੍ਜ ਕਾ ਵਾਰ੍ਤਾ ਮੁਨੇऽਹਙ੍ਕਾਰਸਂਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਅਹਙ੍ਕਾਰਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤੋ ਨ ਕੋऽਪ੍ਯਸ੍ਤਿ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ
ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੇ ਅਹੰਕਾਰ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ।
ਨ ਭੂਤੋ ਭਵਿਤਾ ਨੈਵ ਯਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਤੇਨ ਸਰ੍ਵਥਾ । ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਲੋਹਨਿਗਡੈਰ੍ਬਦ੍ਧਃ ਕਾष੍ਠਮਯੈਸ੍ਤਥਾ
ਜਿਸ ਨੇ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਨਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ ਤੇ ਨਾਂ ਅੱਗੇ ਹੋਣੀ, ਉਹ ਤਾਂ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਨਿਬਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਨ ਕਦਾਚਿਦ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਵृਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍
ਪਰ ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਾਹੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਡੋਲ, ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਭ੍ਰਮਤ੍ਯੇਵ ਹਿ ਸਂਸਾਰੇ ਵਿष੍ਠਾਮੂਤ੍ਰਪ੍ਰਦੂषਿਤੇ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਜ੍ਞਾਨਂ ਕੁਤਸ੍ਤਾਵਤ੍ਸਂਸਾਰੇ ਮੋਹਸਂਵृਤੇ
ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਗੰਦਗੀ ਤੇ ਮਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਮੋਹ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੂਝ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਮਤਂ ਮੀਮਾਂਸਕਾਨਾਂ ਵੈ ਸਮ੍ਮਤਂ ਭਾਤਿ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਮਹਾਨ੍ਤੋऽਪਿ ਸਦਾ ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਾਦਿਭਿਰ੍ਮੁਨੇ
ਹੇ ਨੇਕ ਰਾਹੀਂ ਤੁਰਣ ਵਾਲੇ, ਮੀਮਾਂਸਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਮਹਾਤਮਾ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਆਦਿਕ ਵਿਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਮੁਨੀ।