ਕਾਮਾਰ੍ਤਾਨਾਞ੍ਚ ਮੁਨਿਭਿਰ੍ਧਰ੍ਮਜ੍ਞੈਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ । ਭਾਗ੍ਯਯੋਗਾਦਿਹ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਤ੍ਪ੍ਰੇਮਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਚੰਗਾ ਭਾਗ ਤੇ ਮਿਲਾਪ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਇੰਨੇ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਵਰਗ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਂ ਨਾਰ੍ਹਸਿ ਦੇਵੇਸ਼ ਸਮਰ੍ਥੋऽਸਿ ਜਗਤ੍ਪਤੇ । ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਪੂਰ੍ਣਂ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤਂ ਮਯਾਤ੍ਰ ਵੈ
ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੂੰ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਪਤੀ। ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਪੂਰੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਣ ਚਾਰ੍ਵਙ੍ਗ੍ਯਃ ਕਥਂ ਭਙ੍ਗਂ ਕਰੋਮ੍ਯਤਃ । ਨੇਚ੍ਛਾ ਕਾਮੇ ਸੁਖੇ ਕਾਚਿਤ੍ਸੁਖਧਰ੍ਮਵਿਨਾਸ਼ਕੇ
ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਲਈ ਹੋਵੇ ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸੋਹਣਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇਹ ਤੋੜ ਕਿਵੇਂ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਖ ਚਾਹੀਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਸ਼ੂਨਾਮਪਿ ਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯੇ ਰਮੇਤ ਮਤਿਮਾਨ੍ਕਥਮ੍ । ਅਪ੍ਸਰਸ ਊਚੁਃ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦੀਨਾਂ ਚ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸੁਖਂ ਵਰਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸਮਾਨਤਾ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਰੁਚੀ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਆਨਨ੍ਦਰਸਮੂਲਂ ਵੈ ਨਾਨ੍ਯਦਸ੍ਤਿ ਸੁਖਂ ਕਿਲ । ਅਤੋऽਸ੍ਮਾਕਂ ਮਹਾਰਾਜ ਵਚਨਂ ਕੁਰੁ ਸਰ੍ਵਥਾ
ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪੰਜ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਛੂਹਣ ਦਾ ਸੁਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਹੀ ਅਨੰਦ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਸਾਡੀ ਗੱਲ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੰਨ।
ਨਿਰ੍ਭਰਂ ਸੁਖਮਾਸਾਦ੍ਯ ਚਰਸ੍ਵ ਗਨ੍ਧਮਾਦਨੇ । ਯਦਿ ਵਾਞ੍ਛਸਿ ਨਾਕਤ੍ਵਂ ਨਾਧਿਕੋ ਗਨ੍ਧਮਾਦਨਾਤ੍
ਜਦ ਤੂੰ ਪੂਰਾ ਸੁਖ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਰਬਤ ਤੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾ। ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗੰਧਮਾਦਨ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਰਮਸ੍ਵਾਤ੍ਰ ਸ਼ੁਭੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸੁਰਾਙ੍ਗਨਾਃ
ਇੱਥੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵੀ ਕੁੜੀਆਂ ਮਿਲ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਆਨੰਦ ਮਾਣ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਵਰ੍ਤਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਇਤ੍ਯਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਵਚਸ੍ਤਾਸਾਂ ਧਰ੍ਮਪੁਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ । ਵਿਮਰ੍ਸ਼ਮਕਰੋਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਕਿਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਮਯਾਧੁਨਾ
ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ, 'ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?'
ਹਾਸ੍ਯੋऽਹਂ ਮੁਨਿਵृਨ੍ਦੇषੁ ਭਵਿष੍ਯਾਮ੍ਯਦ੍ਯ ਸਙ੍ਗਮਾਤ੍ । ਅਹਂਕਾਰਾਦਿਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਦੁਃਖਂ ਨਾਤ੍ਰ ਵਿਚਾਰਣਾ । ਮੂਲਂ ਧਰ੍ਮਵਿਨਾਸ਼ਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮਂ ਯਦਹਙ੍ਕृਤਿਃ
ਅੱਜ ਇਸ ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਹਾਸੇ ਜੋਗ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਦੁੱਖ ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਮੂਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਅਹੰਕਾਰ ਹੀ ਹੈ।
ਮੂਲਂ ਸਂਸਾਰਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਯਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮੌਨਂ ਸਮਾਧਾਯ ਨ ਸ੍ਥਿਤੋऽਹਂ ਸਮਾਗਤਮ੍
ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਰੂਪੀ ਰੁੱਖ ਦਾ ਮੂਲ ਇਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਮੈਂ ਚੁੱਪ ਤੇ ਅਡੋਲ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਸਗੋਂ ਮਿਲਾਪ ਕਰ ਲਿਆ।
ਵਾਰਾਙ੍ਗਨਾਗਣਂ ਜੁष੍ਟਂ ਤੇਨਾਸਂ ਦੁਃਖਭਾਜਨਮ੍ । ਉਤ੍ਪਾਦਿਤਾਸ੍ਤਥਾ ਨਾਰ੍ਯੋ ਮਯਾ ਧਰ੍ਮਵ੍ਯਯੇਨ ਵੈ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਿਰੋਹ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਦੁੱਖ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਧਰਮ ਦੇ ਘਾਟ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈਆਂ।
ਤਾਸ੍ਤੁ ਮਾਂ ਬਾਧਿਤੁਂ ਵृਤ੍ਤਾਃ ਕਾਮਾਰ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਮਦੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਊਰ੍ਣਨਾਭਿਰਿਵਾਦ੍ਯਾਹਂ ਜਾਲੇਨ ਸ੍ਵਕृਤੇਨ ਵੈ
ਉਹ ਚੰਗੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਕਾਮ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਉਠ ਖੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਮਕੜੀ ਆਪਣੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਣਾਏ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਬਦ੍ਧੋऽਸ੍ਮਿ ਸੁਦृਢੇਨਾਤ੍ਰ ਕਿਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਤਃ ਪਰਮ੍ । ਯਦਿ ਚਿਨ੍ਤਾਂ ਸਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜਾਮ੍ਯਬਲਾ ਇਮਾਃ
ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਮੈਂ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਇਹ ਅਸਹਾਇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂ—
ਸ਼ਪ੍ਤ੍ਵਾ ਭ੍ਰष੍ਟਾ ਵ੍ਰਜਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾ ਭਗ੍ਨਮਨੋਰਥਾਃ । ਮੁਕ੍ਤੋऽਹਂ ਸਞ੍ਚਰਿष੍ਯਾਮਿ ਵਿਜਨੇ ਪਰਮਂ ਤਪਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਟੁੱਟੀਆਂ ਆਸਾਂ ਸਮੇਤ ਚਲੀ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਤਪ ਕਰਾਂਗਾ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕ੍ਰੋਧਂ ਸਮੁਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਤ੍ਯਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸੁਨ੍ਦਰੀਗਣਮ੍ । ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਮਨਸਾ ਮੁਨਿਰ੍ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਤਦਾ
ਇਸ ਲਈ, ਗੁੱਸਾ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਗਿਰੋਹ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗਾ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚ ਕੇ, ਨਾਰਾਇਣ ਰਿਸ਼ੀ—
ਵਿਮਰ੍ਸ਼ਮਕਰੋਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਸੁਖੋਤ੍ਪਾਦਨਸਾਧਨੇ । ਦ੍ਵਿਤੀਯੋऽਯਂ ਮਹਾਸ਼ਤ੍ਰੁਃ ਕ੍ਰੋਧਃ ਸਨ੍ਤਾਪਕਾਰਕਃ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੁਖ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ: ਇਹ ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਗੁੱਸਾ, ਸਿਰਫ਼ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਮਾਦਪ੍ਯਧਿਕੋ ਲੋਕੇ ਲੋਭਾਦਪਿ ਚ ਦਾਰੁਣਃ । ਕ੍ਰੋਧਾਭਿਭੂਤਃ ਕੁਰੁਤੇ ਹਿਂਸਾਂ ਪ੍ਰਾਣਵਿਘਾਤਿਨੀਮ੍
ਜਗਤ ਵਿਚ ਇਹ ਕਾਮ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਤੇ ਲੋਭ ਤੋਂ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਹੈ। ਜੇ ਗੁੱਸਾ ਮਨ ਤੇ ਛਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਐਸਾ ਹਿੰਸਾ ਕਰ ਬੈਠਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਦੁਃਖਦਾਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਨਰਕਾਰਾਮਦੀਰ੍ਘਿਕਾਮ੍ । ਯਥਾਗ੍ਨਿਰ੍ਘਰ੍षਣਾਜ੍ਜਾਤਃ ਪਾਦਪਂ ਪ੍ਰਦਹੇਤ੍ਤਥਾ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਰਕ ਵਰਗਾ ਡੂੰਘਾ ਖੱਡ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰਗੜ ਕੇ ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਗੁੱਸਾ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦੇਹੋਤ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਤਥਾ ਕ੍ਰੋਧੋ ਦੇਹਂ ਦਹਤਿ ਦਾਰੁਣਃ । ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮਾਨਂ ਤਂ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਦੀਨਮਾਨਸਮ੍
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁੱਸਾ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਵੇਖ ਕੇ—
ਉਵਾਚ ਵਚਨਂ ਤਥ੍ਯਂ ਨਰੋ ਧਰ੍ਮਸੁਤੋऽਨੁਜਃ । ਨਰ ਉਵਾਚ ਨਾਰਾਯਣ ਮਹਾਭਾਗ ਕੋਪਂ ਯਚ੍ਛ ਮਹਾਮਤੇ
ਉਸ ਨੇ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਆਖੀ; ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਨਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨਾਰਾਯਣ, ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਰੋਕ ਲੈ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਸਮਝ ਵਾਲੇ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਭਾਵਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਨਾਸ਼ਯਾਹਙ੍ਕृਤਿਂ ਪਰਾਮ੍ । ਪੁਰਾਹਙ੍ਕਾਰਦੋषੇਣ ਤਪੋ ਨष੍ਟਂ ਕਿਲਾਵਯੋਃ
ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣਾ ਤਪ ਨਾਸ ਕਰ ਬੈਠੇ ਸੀ।
ਸਂਗ੍ਰਾਮਸ਼੍ਚਾਭਵਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਭਾਵਾਭ੍ਯਾਮਸੁਰੇਣ ਹ । ਦਿਵ੍ਯਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦੇਨ ਮਹਾਦ੍ਭੁਤਮ੍
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਵੱਡਾ ਅਸੁਰ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਲੜੇ, ਜੋ ਕਿ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਸੀ।
ਦੁਃਖਂ ਬਹੁਤਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰਾਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕ੍ਰੋਧਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਭਵ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰ
ਉਥੇ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਸਹਾਰੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਗੁੱਸਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ।
( ਸ਼ਾਨ੍ਤਤ੍ਵਂ ਤਪਸੋ ਮੂਲਂ ਮੁਨਿਭਿਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ।) ॥ ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਇਤਿ ਤਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋऽਭੂਦ੍ਧਰ੍ਮਨਨ੍ਦਨਃ । ਜਨਮੇਜਯ ਉਵਾਚ ਸਂਸ਼ਯੋऽਯਂ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ
(ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਤਪ ਦਾ ਮੂਲ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।) ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਸੰਦੇਹ ਹੈ—
ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤੇਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇਨ ਕਥਂ ਯੁਦ੍ਧਂ ਕृਤਂ ਪੁਰਾ । ਕृਤਵਨ੍ਤੌ ਕਥਂ ਯੁਦ੍ਧਂ ਨਰਨਾਰਾਯਣਾਵृषੀ
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਭਗਤ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਕਿਵੇਂ ਜੰਗ ਕੀਤੀ? ਨਰ ਤੇ ਨਾਰਾਯਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਜੰਗ ਕੀਤੀ?
ਤਾਪਸੌ ਧਰ੍ਮਪੁਤ੍ਰੌ ਦ੍ਵੌ ਸੁਸ਼ਾਨ੍ਤਮਾਨਸਾਵੁਭੌ । ਸਮਾਗਮਃ ਕਥਂ ਜਾਤਸ੍ਤਯੋਰ੍ਦੈਤ੍ਯਸੁਤਸ੍ਯ ਚ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਤਪਸੀ, ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੈਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ?
ਸਂਗ੍ਰਾਮਸ੍ਤੁ ਕਥਂ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਕृਤਸ੍ਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦੋऽਪ੍ਯਤਿਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ਵਿष੍ਣੁਤਤ੍ਪਰਃ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਲੜੇ? ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵੀ ਬਹੁਤ ਧਰਮੀ, ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।
ਨਰਨਾਰਾਯਣੌ ਤਦ੍ਵਤ੍ਤਾਪਸੌ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਂਸ੍ਥਿਤੌ । ਤੇਨ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਂ ਵੈਰਂ ਯਦਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਨਰ ਤੇ ਨਾਰਾਯਣ ਵੀ ਤਪਸੀ ਹਨ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੈਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ—
ਤਦਾ ਤਪਸਿ ਧਰ੍ਮੇ ਚ ਸ਼੍ਰਮ ਏਵ ਹਿ ਕੇਵਲਮ੍ । ਕ੍ਵ ਜਪਃ ਕ੍ਵ ਤਪਸ਼੍ਚਰ੍ਯਾ ਪੁਰਾ ਸਤ੍ਯਯੁਗੇऽਪਿ ਚ
ਤਾਂ ਫਿਰ ਤਪ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਥਕਾਵਟ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਜਪ ਕਿੱਥੇ, ਤਪ ਕਿੱਥੇ, ਇ en ਸਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੀ?
ਤਾਦृਸ਼ੈਰ੍ਨ ਜਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਕ੍ਰੋਧਾਹਙ੍ਕਾਰਸਂਵृਤਮ੍ । ਨ ਕ੍ਰੋਧੋ ਨ ਚ ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਮਹਙ੍ਕਾਰਾਂਕੁਰਂ ਵਿਨਾ
ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਮਨ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਗੁੱਸਾ, ਈਰਖਾ ਜਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਅੰਕੁਰ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੀ—