ਦੁਰ੍ਜ੍ਞੇਯਾ ਕਿਲ ਦੇਵਾਨਾਂ ਮਾਨਵਾਨਾਂ ਚ ਕਾ ਕਥਾ । ਯਦਾ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਂ ਚੈਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਮਝ ਇਤਨੀ ਔਖੀ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ, ਫਿਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ—
ਕਰ੍ਮਣੈਵ ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਅਨਾਦਿਨਿਧਨਾ ਜੀਵਾਃ ਕਰ੍ਮਬੀਜਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸਿਰਫ ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜਾਂ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਰਮ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਹੀ ਜੰਮਦੇ ਹਨ।
ਨਾਨਾਯੋਨਿषੁ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਕਰ੍ਮਣਾ ਰਹਿਤੋ ਦੇਹਸਂਯੋਗੋ ਨ ਕਦਾਚਨ
ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮਰਦੇ ਹਨ; ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੇਹ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭੈਸ੍ਤਥਾ ਮਿਸ਼੍ਰੈਃ ਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ਵੇष੍ਟਿਤਂ ਤ੍ਵਿਦਮ੍ । ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਨਿ ਹਿ ਤਾਨ੍ਯਾਹੁਰ੍ਬੁਧਾਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਦਸ਼੍ਚ ਯੇ
ਇਹ ਸਭ ਚੰਗੇ, ਮੰਦੇ ਅਤੇ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜੋ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਸਞ੍ਚਿਤਾਨਿ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਰਬ੍ਧਾਨਿ ਤਥਾ ਪੁਨਃ । ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਨਿ ਦੇਹੇऽਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਕਿਲ
ਕਰਮ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਣਗੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਇਸ ਵੇਲੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਤਦ੍ਵਸ਼ਤ੍ਵਂ ਨਰਾਧਿਪ । ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਂ ਜਰਾਮृਤ੍ਯੁਹਰ੍षਸ਼ੋਕਾਦਯਸ੍ਤਥਾ
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ: ਸੁਖ-ਦੁਖ, ਬੁਢਾਪਾ-ਮੌਤ, ਖੁਸ਼ੀ-ਗਮ ਆਦਿ ਸਭ ਕੁਝ।
ਕਾਮਕ੍ਰੋਧੌ ਚ ਲੋਭਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਹਗਤਾ ਗੁਣਾਃ । ਦੈਵਾਧੀਨਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤਿ ਨਰਾਧਿਪ
ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ, ਲੋਭ—ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਗੁਣ—ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਰਾਗਦ੍ਵੇषਾਦਯੋ ਭਾਵਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇऽਪਿ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਦੇਵਾਨਾਂ ਮਾਨਵਾਨਾਞ੍ਚ ਤਿਰਸ਼੍ਚਾਂ ਚ ਤਥਾ ਪੁਨਃ
ਮੋਹ, ਵੈਰ ਆਦਿ ਭਾਵਨਾ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਕਾਰਾਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵੈਤੇ ਦੇਹੇਨ ਸਹ ਸਙ੍ਗਤਾਃ । ਪੂਰ੍ਵਵੈਰਾਨੁਯੋਗੇਨ ਸ੍ਨੇਹਯੋਗੇਨ ਵੈ ਪੁਨਃ
ਇਹ ਸਭ ਬਦਲਾਅ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਪੁਰਾਣੇ ਵੈਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜੁੜਦੇ ਹਨ।
ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਸਰ੍ਵਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਵਿਨਾ ਕਰ੍ਮ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਕਰ੍ਮਣਾ ਭ੍ਰਮਤੇ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਃ ਕ੍ਸ਼ਯਰੋਗਵਾਨ੍
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਸੂਰਜ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਚੰਦ ਮਾਂਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੋਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਪਾਲੀ ਚ ਤਥਾ ਰੁਦ੍ਰਃ ਕਰ੍ਮਣੈਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਅਨਾਦਿਨਿਧਨਂ ਚੈਤਤ੍ਕਾਰਣਂ ਕਰ੍ਮ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਕਪਾਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਸਿਰਫ ਕਰਮ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਕਰਮ ਇਹ ਕਾਰਨ ਹੈ ਜੋ ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋਇਆ।
ਤੇਨੇਹ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਨਿਤ੍ਯਾਨਿਤ੍ਯਵਿਚਾਰੇऽਤ੍ਰ ਨਿਮਗ੍ਨਾ ਮੁਨਯਃ ਸਦਾ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ—ਸਦਾ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ; ਰਿਸ਼ੀ ਸਦਾ ਇਥੇ ਨਿੱਤ ਤੇ ਅਨਿੱਤ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਕਿਮੇਤਦ੍ਵੈ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਾਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਚ । ਮਾਯਾਯਾਂ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਾਯਾਂ ਜਗਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤੀਯਤੇ
ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਇਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਸਥਾਈ ਹੈ; ਜਦ ਤੱਕ ਮਾਇਆ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਗਤ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਯਾਭਾਵਃ ਕਥਂ ਵਾਚ੍ਯਃ ਕਾਰਣੇ ਸਤਿ ਸਰ੍ਵਥਾ । ਮਾਯਾ ਨਿਤ੍ਯਾ ਕਾਰਣਞ੍ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਕਿਲ
ਜਦੋਂ ਕਾਰਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਲ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਕਿਵੇਂ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਮਾਇਆ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਬੀਜਂ ਤਤੋऽਨਿਤ੍ਯਂ ਚਿਨ੍ਤਨੀਯਂ ਸਦਾ ਬੁਧੈਃ । ਭ੍ਰਮਤ੍ਯੇਵ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਰਾਜਨ੍ਕਰ੍ਮਨਿਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਕਰਮ ਦਾ ਬੀਜ ਅਸਥਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਕਰਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਭਟਕਦਾ ਹੈ।
ਨਾਨਾਯੋਨਿषੁ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਨਾਨਾਧਰ੍ਮਮਯੇषੁ ਚ । ਇਚ੍ਛਯਾ ਚ ਭਵੇਞ੍ਚਨ੍ਮ ਵਿष੍ਣੋਰਮਿਤਤੇਜਸਃ
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਨੰਤ ਚਾਨਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯੁਗੇ ਯੁਗੇष੍ਵਨੇਕਾਸੁ ਨੀਚਯੋਨਿषੁ ਤਤ੍ਕਥਮ੍ । ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵੈਕੁਣ੍ਠਸਂਵਾਸਂ ਸੁਖਭੋਗਾਨਨੇਕਸ਼ਃ
ਕਿਵੇਂ, ਕਈ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕਈ ਨੀਚ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਵੈਕੁੰਠ ਦੀ ਵਸਤੀ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਭੋਗਣਾ ਛੱਡ ਕੇ—
ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮਨ੍ਦਿਰੇ ਵਾਸਂ ਸਂਤ੍ਰਸ੍ਤਃ ਕੋऽਭਿਵਾਞ੍ਛਤਿ । ਪੁष੍ਪਾਵਚਯਲੀਲਾਂ ਚ ਜਲਕੇਲਿਂ ਸੁਖਾਸਨਮ੍
ਕੌਣ, ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਲ-ਮੂਤ੍ਰ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇਗਾ, ਜਾਂ ਫੁੱਲ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਖੇਡ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਜਾਂ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠਣ ਦੀ ਚਾਹ ਰੱਖੇਗਾ?
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਗਰ੍ਭਗृਹੇ ਵਾਸਂ ਕੋऽਭਿਵਾਚ੍ਛਤਿ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ । ਤੂਲਿਕਾਂ ਮृਦੁਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ ਦਿਵ੍ਯਾਂ ਸ਼ਯ੍ਯਾਂ ਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਾਮ੍
ਜੋ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਜਦੋਂ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਦਾ ਵਾਸ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਉਹ ਕਦੇ ਨਰਮ ਰੂਈ ਵਾਲੀ ਸੁੰਦਰ ਖਟਿਆ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇਗਾ?
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਧੋਮੁਖਵਾਸਂ ਚ ਕੋऽਭਿਵਾਞ੍ਛਤਿ ਪਣ੍ਡਿਤਃ । ਗੀਤਂ ਨृਤ੍ਯਞ੍ਚ ਵਾਦ੍ਯਞ੍ਚ ਨਾਨਾਭਾਵਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਜਦੋਂ ਥੱਲੇ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਥਾਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਉਹ ਕਦੇ ਗੀਤ, ਨੱਚ ਅਤੇ ਵਜਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇਗਾ?
ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕੋ ਨਰਕੇ ਵਾਸਂ ਮਨਸਾਪਿ ਵਿਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍ । ਸਿਨ੍ਧੁਜਾਦ੍ਭੁਤਭਾਵਾਨਾਂ ਰਸਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸੁਦੁਸ੍ਤ੍ਵਜਮ੍
ਜੋ ਨਰਕ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ, ਉਹ ਮਨ ਵਿਚ ਵੀ ਕਦੇ ਸੋਚੇਗਾ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅਚੰਭੇ ਰਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁੱਖਦਾਈ ਚੀਜ਼ ਲੈ ਲਵੇ?
ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਰਸਪਾਨਞ੍ਜ ਕ ਇਚ੍ਛੇਨ੍ਮਤਿਮਾਨ੍ਨਰਃ । ਗਰ੍ਭਵਾਸਾਤ੍ਪਰੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨਰਕੋ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯੇ
ਕਿਹੜਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਪੇਟ ਦੀ ਗੰਦ ਪੀਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇਗਾ? ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਦਾ ਵਾਸੋਂ ਵੱਡਾ ਨਰਕ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਤਦ੍ਭੀਤਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਮੁਨਯੋ ਦੁਸ੍ਤਰਂ ਤਪਃ । ਹਿਤ੍ਵਾ ਭੋਗਞ੍ਚ ਰਾਜ੍ਯਞ੍ਚ ਵਨੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਮਨਸ੍ਵਿਨਃ
ਇਸ ਡਰ ਕਰਕੇ ਹੀ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਕਠਨ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਸਮਝਦਾਰ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਜ ਤੇ ਸੁਖ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਦ੍ਭੀਤਾਸ੍ਤੁ ਵਿਮੂਢਾਤ੍ਮਾ ਕਸ੍ਤਂ ਸੇਵਿਤੁਮਿਚ੍ਛਤਿ । ਗਰ੍ਭੇ ਤੁਦਨ੍ਤਿ ਕृਮਯੋ ਜਠਰਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤਪਤ੍ਯਧਃ
ਜੋ ਮੂਰਖ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਵੀ ਡਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਥਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਕੀੜੇ ਕਟਦੇ ਹਨ ਤੇ ਹਜ਼ਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਹੇਠਾਂ ਸਾੜਦੀ ਹੈ।
ਵਪਾਸਂਵੇष੍ਟਨਂ ਕੂਰਂ ਕਿਂ ਸੁਖਂ ਤਤ੍ਰ ਭੂਪਤੇ । ਵਰਂ ਕਾਰਾਗृਹੇ ਵਾਸੋ ਬਨ੍ਧਨਂ ਨਿਗਡੈਰ੍ਵਰਮ੍
ਹੇ ਰਾਜਾ! ਮਾਸ ਵਿਚ ਲਪੇਟੇ ਹੋਣ ਵਿਚ ਕਿਹੜਾ ਸੁਖ ਹੈ? ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਜਾਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਣਾ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ।
ਅਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਂ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਨੈਵ ਗਰ੍ਭਵਾਸਃ ਕ੍ਵਚਿਚ੍ਛੁਭਃ । ਗਰ੍ਭਵਾਸੇ ਮਹਦ੍ਦੁਃਖਂ ਦਸ਼ਮਾਸਨਿਵਾਸਨਮ੍
ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਕਦੇ ਭਲਾ ਨਹੀਂ; ਉਥੇ ਦਸ ਮਹੀਨੇ ਰਹਿਣਾ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੈ।
ਤਥਾ ਨਿਃਸਰਣੇ ਦੁਃਖਂ ਯੋਨਿਯਨ੍ਤ੍ਰੇऽਤਿਦਾਰੁਣੇ । ਬਾਲਭਾਵੇ ਤਦਾ ਦੁਃਖਂ ਮੂਕਾਜ੍ਞਭਾਵਸਂਯੁਤਮ੍
ਜਨਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਕਠੋਰ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਵੀ, ਗੁੰਗੇਪਣ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ੁਤृष੍ਣਾਵੇਦਨਾਸ਼ਕ੍ਤਃ ਪਰਤਨ੍ਤ੍ਰੋऽਤਿਕਾਤਰਃ । ਕ੍ਸ਼ੁਧਿਤੇ ਰੁਦਿਤੇ ਬਾਲੇ ਮਾਤਾ ਚਿਨ੍ਤਾਤੁਰਾ ਤਦਾ
ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਬੱਚਾ ਬਿਲਕੁਲ ਲਾਚਾਰ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਰੋਦਾ ਹੈ, ਮਾਂ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭੇषਜਂ ਪਾਤੁਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤੀ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵ੍ਯਾਧਿਵ੍ਯਥਾਂ ਦृਢਾਮ੍ । ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਿ ਦੁਃਖਾਨਿ ਬਾਲਭਾਵੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵੈ
ਮਾਂ ਦਵਾਈ ਪਿਲਾਉਣੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬੱਚੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਪੀੜਾ ਜਾਣਦੀ ਹੈ; ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦੁੱਖ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕਿਂ ਸੁਖਂ ਵਿਬੁਧਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਜਨ੍ਮ ਵਾਞ੍ਛਨ੍ਤਿ ਚੇਚ੍ਛਯਾ । ਸਂਗ੍ਰਾਮਮਮਰੈਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਸੁਖਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਸਦਾ ਦਾ ਸੁਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਕੌਣ ਅਮਰਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਚਾਹੇਗਾ?