ਦੁਃਖਂ ਮਹਤ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਪੂਰ੍ਵਜਨ੍ਮਕृਤੇਨ ਵੈ । ਦੇਵਾਂਸ਼ਾਨਾਂ ਕਥਂ ਤੇषਾਂ ਸਂਸ਼ਯੋऽਯਂ ਮਹਾਨ੍ਹਿ ਮੇ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਸਹਾਰਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ? ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ।
ਸਦਾਚਾਰੈਸ੍ਤੁ ਕੌਨ੍ਤੇਯੈਰ੍ਭੀष੍ਮਦ੍ਰੋਣਾਦਯੋ ਹਤਾਃ । ਛਲੇਨ ਧਨਲਾਭਾਰ੍ਥਂ ਜਾਨਾਨੈਰ੍ਨਸ਼੍ਵਰਂ ਜਗਤ੍
ਕੌਂਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਧਨ ਲਈ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਭੀਸ਼ਮ, ਦ੍ਰੋਣ ਆਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਬੈਠੇ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਜਗਤ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ।
ਪ੍ਰੇਰਿਤਾ ਵਾਸੁਦੇਵੇਨ ਪਾਪੇ ਘੋਰੇ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਕੁਲਂ ਕ੍ਸ਼ਯਿਤਵਨ੍ਤਸ੍ਤੇ ਹਰਿਣਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਾ
ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪ ਵੱਲ ਉਕਸਾਇਆ, ਤੇ ਹਰੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੁਲ ਨਾਸ ਕਰ ਲਿਆ।
ਵਰਂ ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਟਨਂ ਸਾਧੋਰ੍ਨੀਵਾਰੈਰ੍ਜੀਵਨਂ ਵਰਮ੍ । ਯੋਧਾਨ੍ਨ ਹਤ੍ਵਾ ਲੋਭੇਨ ਸ਼ਿਲ੍ਪੇਨ ਜੀਵਨਂ ਵਰਮ੍
ਸੰਤ ਲਈ ਭਿਖ ਮੰਗ ਕੇ ਜੰਗਲੀ ਅਨਾਜ ਖਾ ਕੇ ਜੀਊਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿਸੇ ਕਲਾ ਨਾਲ ਜੀਊਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ।
ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸ੍ਤੁ ਤ੍ਵਯਾ ਵਂਸ਼ੋ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ । ਸਮੁਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਸੁਤਾਨਾਸ਼ੁ ਗੋਲਕਾਚ੍ਛਤ੍ਰੁਨਾਸ਼ਨਾਨ੍
ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵੀ ਕੀਤੀ—ਤੁਰੰਤ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਾਇਆ।
ਸੋऽਲ੍ਪੇਨੈਵ ਤੁ ਕਾਲੇਨ ਵਿਰਾਟਤਨਯਾਸੁਤਃ । ਤਾਪਸਸ੍ਯ ਗਲੇ ਸਰ੍ਪਂ ਨ੍ਯਸ੍ਤਵਾਨ੍ਕਥਮਦ੍ਭੁਤਮ੍
ਫਿਰ ਵੀ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਵਿਰਾਟ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਤਪੱਸਵੀ ਦੀ ਗਰਦਨ ਵਿਚ ਸੱਪ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ?
ਨਕੋऽਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਦ੍ਵੇष੍ਟਿ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਕੁਲੋਦ੍ਭਵਃ । ਤਾਪਸਂ ਮੌਨਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਰਾ ਕਿਂ ਤਤ੍ਕृਤਂ ਮੁਨੇ
ਕੋਈ ਵੀ ਖ਼ਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਜੰਮਿਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਮੌਨ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਤਪੱਸਵੀ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਹੇ ਮੁਨੀ?
ਏਤੈਰਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਦੇਹੈਰ੍ਵਿਕਲਂ ਮੇ ਮਨੋऽਧੁਨਾ । ਸ੍ਥਿਰਂ ਕੁਰੁ ਪਿਤਃ ਸਾਧੋ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੋऽਸਿ ਦਯਾਨਿਧੇ
ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਅਜੇ ਅਸਥਿਰ ਹੈ। ਹੇ ਪਿਤਾ, ਹੇ ਸੰਤ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਦਇਆ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਹੋ—ਮੇਰਾ ਮਨ ਥਿਰ ਕਰ ਦਿਓ।
ਕਰ੍ਮਣੋ ਜਨ੍ਮਾਦਿਕਾਰਣਤ੍ਵਨਿਰੂਪਣਮ੍ ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਏਵਂ ਪृष੍ਟਃ ਪੁਰਾਣਜ੍ਞੋ ਵ੍ਯਾਸਃ ਸਤ੍ਯਵਤੀਸੁਤਃ । ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤਸੁਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਤਤੋ ਵੈ ਜਨਮੇਜਯਮ੍
ਕਰਮ ਦੇ ਜਨਮ ਆਦਿਕ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਜਯ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਉਵਾਚ ਸਂਸ਼ਯਚ੍ਛੇਤ੍ਤृ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਾਕ੍ਯਵਿਸ਼ਾਰਦਃ । ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਰਾਜਨ੍ ਕਿਮੇਤਦ੍ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਗਹਨਾ ਗਤਿਃ
ਉਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵਚਨ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਸਨ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਕੀ ਪੁੱਛਣਾ? ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਥਾਹ ਹੈ।
ਦੁਰ੍ਜ੍ਞੇਯਾ ਕਿਲ ਦੇਵਾਨਾਂ ਮਾਨਵਾਨਾਂ ਚ ਕਾ ਕਥਾ । ਯਦਾ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਂ ਚੈਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਮਝ ਇਤਨੀ ਔਖੀ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ, ਫਿਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ—
ਕਰ੍ਮਣੈਵ ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਅਨਾਦਿਨਿਧਨਾ ਜੀਵਾਃ ਕਰ੍ਮਬੀਜਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸਿਰਫ ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜਾਂ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਰਮ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਹੀ ਜੰਮਦੇ ਹਨ।
ਨਾਨਾਯੋਨਿषੁ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਕਰ੍ਮਣਾ ਰਹਿਤੋ ਦੇਹਸਂਯੋਗੋ ਨ ਕਦਾਚਨ
ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮਰਦੇ ਹਨ; ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੇਹ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭੈਸ੍ਤਥਾ ਮਿਸ਼੍ਰੈਃ ਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ਵੇष੍ਟਿਤਂ ਤ੍ਵਿਦਮ੍ । ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਨਿ ਹਿ ਤਾਨ੍ਯਾਹੁਰ੍ਬੁਧਾਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਦਸ਼੍ਚ ਯੇ
ਇਹ ਸਭ ਚੰਗੇ, ਮੰਦੇ ਅਤੇ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜੋ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਸਞ੍ਚਿਤਾਨਿ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਰਬ੍ਧਾਨਿ ਤਥਾ ਪੁਨਃ । ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਨਿ ਦੇਹੇऽਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਕਿਲ
ਕਰਮ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਣਗੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਇਸ ਵੇਲੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਤਦ੍ਵਸ਼ਤ੍ਵਂ ਨਰਾਧਿਪ । ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਂ ਜਰਾਮृਤ੍ਯੁਹਰ੍षਸ਼ੋਕਾਦਯਸ੍ਤਥਾ
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ: ਸੁਖ-ਦੁਖ, ਬੁਢਾਪਾ-ਮੌਤ, ਖੁਸ਼ੀ-ਗਮ ਆਦਿ ਸਭ ਕੁਝ।
ਕਾਮਕ੍ਰੋਧੌ ਚ ਲੋਭਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਹਗਤਾ ਗੁਣਾਃ । ਦੈਵਾਧੀਨਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤਿ ਨਰਾਧਿਪ
ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ, ਲੋਭ—ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਗੁਣ—ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਰਾਗਦ੍ਵੇषਾਦਯੋ ਭਾਵਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇऽਪਿ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਦੇਵਾਨਾਂ ਮਾਨਵਾਨਾਞ੍ਚ ਤਿਰਸ਼੍ਚਾਂ ਚ ਤਥਾ ਪੁਨਃ
ਮੋਹ, ਵੈਰ ਆਦਿ ਭਾਵਨਾ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਕਾਰਾਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵੈਤੇ ਦੇਹੇਨ ਸਹ ਸਙ੍ਗਤਾਃ । ਪੂਰ੍ਵਵੈਰਾਨੁਯੋਗੇਨ ਸ੍ਨੇਹਯੋਗੇਨ ਵੈ ਪੁਨਃ
ਇਹ ਸਭ ਬਦਲਾਅ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਪੁਰਾਣੇ ਵੈਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜੁੜਦੇ ਹਨ।
ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਸਰ੍ਵਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਵਿਨਾ ਕਰ੍ਮ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਕਰ੍ਮਣਾ ਭ੍ਰਮਤੇ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਃ ਕ੍ਸ਼ਯਰੋਗਵਾਨ੍
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਸੂਰਜ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਚੰਦ ਮਾਂਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੋਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਪਾਲੀ ਚ ਤਥਾ ਰੁਦ੍ਰਃ ਕਰ੍ਮਣੈਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਅਨਾਦਿਨਿਧਨਂ ਚੈਤਤ੍ਕਾਰਣਂ ਕਰ੍ਮ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਕਪਾਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਸਿਰਫ ਕਰਮ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਕਰਮ ਇਹ ਕਾਰਨ ਹੈ ਜੋ ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋਇਆ।
ਤੇਨੇਹ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਨਿਤ੍ਯਾਨਿਤ੍ਯਵਿਚਾਰੇऽਤ੍ਰ ਨਿਮਗ੍ਨਾ ਮੁਨਯਃ ਸਦਾ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ—ਸਦਾ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ; ਰਿਸ਼ੀ ਸਦਾ ਇਥੇ ਨਿੱਤ ਤੇ ਅਨਿੱਤ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਕਿਮੇਤਦ੍ਵੈ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਾਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਚ । ਮਾਯਾਯਾਂ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਾਯਾਂ ਜਗਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤੀਯਤੇ
ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਇਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਸਥਾਈ ਹੈ; ਜਦ ਤੱਕ ਮਾਇਆ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਗਤ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਯਾਭਾਵਃ ਕਥਂ ਵਾਚ੍ਯਃ ਕਾਰਣੇ ਸਤਿ ਸਰ੍ਵਥਾ । ਮਾਯਾ ਨਿਤ੍ਯਾ ਕਾਰਣਞ੍ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਕਿਲ
ਜਦੋਂ ਕਾਰਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਲ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਕਿਵੇਂ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਮਾਇਆ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਬੀਜਂ ਤਤੋऽਨਿਤ੍ਯਂ ਚਿਨ੍ਤਨੀਯਂ ਸਦਾ ਬੁਧੈਃ । ਭ੍ਰਮਤ੍ਯੇਵ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਰਾਜਨ੍ਕਰ੍ਮਨਿਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਕਰਮ ਦਾ ਬੀਜ ਅਸਥਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਕਰਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਭਟਕਦਾ ਹੈ।
ਨਾਨਾਯੋਨਿषੁ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਨਾਨਾਧਰ੍ਮਮਯੇषੁ ਚ । ਇਚ੍ਛਯਾ ਚ ਭਵੇਞ੍ਚਨ੍ਮ ਵਿष੍ਣੋਰਮਿਤਤੇਜਸਃ
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਨੰਤ ਚਾਨਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯੁਗੇ ਯੁਗੇष੍ਵਨੇਕਾਸੁ ਨੀਚਯੋਨਿषੁ ਤਤ੍ਕਥਮ੍ । ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵੈਕੁਣ੍ਠਸਂਵਾਸਂ ਸੁਖਭੋਗਾਨਨੇਕਸ਼ਃ
ਕਿਵੇਂ, ਕਈ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕਈ ਨੀਚ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਵੈਕੁੰਠ ਦੀ ਵਸਤੀ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਭੋਗਣਾ ਛੱਡ ਕੇ—
ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮਨ੍ਦਿਰੇ ਵਾਸਂ ਸਂਤ੍ਰਸ੍ਤਃ ਕੋऽਭਿਵਾਞ੍ਛਤਿ । ਪੁष੍ਪਾਵਚਯਲੀਲਾਂ ਚ ਜਲਕੇਲਿਂ ਸੁਖਾਸਨਮ੍
ਕੌਣ, ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਲ-ਮੂਤ੍ਰ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇਗਾ, ਜਾਂ ਫੁੱਲ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਖੇਡ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਜਾਂ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠਣ ਦੀ ਚਾਹ ਰੱਖੇਗਾ?
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਗਰ੍ਭਗृਹੇ ਵਾਸਂ ਕੋऽਭਿਵਾਚ੍ਛਤਿ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ । ਤੂਲਿਕਾਂ ਮृਦੁਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ ਦਿਵ੍ਯਾਂ ਸ਼ਯ੍ਯਾਂ ਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਾਮ੍
ਜੋ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਜਦੋਂ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਦਾ ਵਾਸ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਉਹ ਕਦੇ ਨਰਮ ਰੂਈ ਵਾਲੀ ਸੁੰਦਰ ਖਟਿਆ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇਗਾ?
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਧੋਮੁਖਵਾਸਂ ਚ ਕੋऽਭਿਵਾਞ੍ਛਤਿ ਪਣ੍ਡਿਤਃ । ਗੀਤਂ ਨृਤ੍ਯਞ੍ਚ ਵਾਦ੍ਯਞ੍ਚ ਨਾਨਾਭਾਵਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਜਦੋਂ ਥੱਲੇ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਥਾਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਉਹ ਕਦੇ ਗੀਤ, ਨੱਚ ਅਤੇ ਵਜਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇਗਾ?