ਭੀष੍ਮਦ੍ਰੋਣਵਧਃ ਕਾਮਂ ਭੂਭਾਰਹਰਣੇ ਮਤਃ । ਅਰ੍ਚਿਤਾਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਪਾਣ੍ਡਵਾ ਧਰ੍ਮਤਤ੍ਪਰਾਃ
ਭੀਸ਼ਮ ਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ਵੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਵਾਂਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਆਦਰ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਈ।
ਕृष੍ਣਭਕ੍ਤਾਃ ਸਦਾਚਾਰਾ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਪੁਰੋਗਮਾਃ । ਤੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਰਾਜਸੂਯਞ੍ਚ ਯਜ੍ਞਰਾਜਂ ਵਿਧਾਨਤਃ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਭਗਤ, ਸਦਾ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਰਾਜਸੂਯ ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਯਜਨ ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰੇ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਵਿਵਿਧਾ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯੋऽਤਿਭਾਵਤਃ । ਪਾਣ੍ਡੁਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤੁ ਦੇਵਾਂਸ਼ਾ ਵਾਸੁਦੇਵਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਮੁਨੇ
ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਹਨ ਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦਾਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਘੋਰਂ ਦੁਃਖਂ ਕਥਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਕ੍ਵ ਗਤਂ ਸੁਕृਤਞ੍ਚ ਤਤ੍ । ਕਿਂ ਤਤ੍ਪਾਪਂ ਮਹਾਰੌਦ੍ਰਂ ਯੇਨ ਤੇ ਪੀਡਿਤਾਃ ਸਦਾ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਿਆ? ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕਿੱਥੇ ਗਏ? ਕਿਹੜਾ ਉਹ ਡਰਾਉਣਾ ਪਾਪ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਦਾ ਪੀੜਤ ਰਹੇ?
ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਚ ਮਹਾਭਾਗਾ ਵੇਦੀਮਧ੍ਯਾਤ੍ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾ । ਰਮਾਂਸ਼ਜਾ ਚ ਸਾਧ੍ਵੀ ਚ ਕृष੍ਣਭਕ੍ਤਿਯੁਤਾ ਤਥਾ
ਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਯਜਨ ਵੇਦੀ ਵਿਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਜੰਮੀ, ਸੁਚੱਜੀ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ—
ਸਾ ਕਥਂ ਦੁਃਖਮਤੁਲਂ ਪ੍ਰਾਪ ਘੋਰਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਦੁਃਸ਼ਾਸਨੇਨ ਸਾ ਕੇਸ਼ੇ ਗृਹੀਤਾ ਪੀਡਿਤਾ ਭृਸ਼ਮ੍
ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਅਤੁੱਲ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦੀ ਰਹੀ? ਦੁਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਫੜ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕੀਤਾ।
ਰਜਸ੍ਵਲਾ ਸਭਾਯਾਂ ਤੁ ਨੀਤਾ ਭੀਤੈਕਵਾਸਸਾ । ਵਿਰਾਟਨਗਰੇ ਦਾਸੀ ਜਾਤਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯਸ੍ਯ ਸਾ ਪੁਨਃ
ਜਦ ਉਹ ਮਹਾਵਾਰੀ ਵਿਚ ਸੀ, ਡਰੀ ਹੋਈ ਤੇ ਇਕ ਕੱਪੜੇ ਵਿਚ ਸਭਾ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ। ਫਿਰ ਵਿਰਾਟ ਨਗਰ ਵਿਚ ਮਤਸਯ ਦੇ ਘਰ ਦਾਸੀ ਬਣੀ।
ਧਰ੍षਿਤਾ ਕੀਚਕੇਨਾਥ ਰੁਦਤੀ ਕੁਰਰੀ ਯਥਾ । ਹृਤਾ ਜਯਦ੍ਰਥੇਨਾਥ ਕ੍ਰਨ੍ਦਮਾਨਾਤਿਦੁਃਖਿਤਾ
ਕੀਚਕ ਨੇ ਉਸਦੀ ਬੇਇੱਜਤੀ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਰੋਈ। ਫਿਰ ਜਯਦ੍ਰਥ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚੱਕ ਲਿਆ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੀ ਰਹੀ।
ਮੋਚਿਤਾ ਪਾਣ੍ਡਵੈਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਬਲਵਦ੍ਭਿਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ । ਪੂਰ੍ਵਜਨ੍ਮਕृਤਂ ਪਾਪਂ ਕਿਂ ਤਦ੍ਯੇਨ ਚ ਪੀਡਿਤਾਃ
ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਤੇ ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਸਨੂੰ ਛੁਡਾਇਆ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪੀੜਤ ਹੋਏ?
ਦੁਃਖਾਨ੍ਯਨੇਕਾਨ੍ਯਾਪ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਕਥਯਾਦ੍ਯ ਮਹਾਮਤੇ । ਰਾਜਸੂਯਂ ਕ੍ਰਤੁਵਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤੇ ਮਮ ਪੂਰ੍ਵਜਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਦੁੱਖ ਸਹਾਰੇ—ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਦੱਸੋ। ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਵੱਡਾ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਕੀਤਾ ਸੀ—
ਦੁਃਖਂ ਮਹਤ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਪੂਰ੍ਵਜਨ੍ਮਕृਤੇਨ ਵੈ । ਦੇਵਾਂਸ਼ਾਨਾਂ ਕਥਂ ਤੇषਾਂ ਸਂਸ਼ਯੋऽਯਂ ਮਹਾਨ੍ਹਿ ਮੇ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਸਹਾਰਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ? ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ।
ਸਦਾਚਾਰੈਸ੍ਤੁ ਕੌਨ੍ਤੇਯੈਰ੍ਭੀष੍ਮਦ੍ਰੋਣਾਦਯੋ ਹਤਾਃ । ਛਲੇਨ ਧਨਲਾਭਾਰ੍ਥਂ ਜਾਨਾਨੈਰ੍ਨਸ਼੍ਵਰਂ ਜਗਤ੍
ਕੌਂਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਧਨ ਲਈ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਭੀਸ਼ਮ, ਦ੍ਰੋਣ ਆਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਬੈਠੇ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਜਗਤ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ।
ਪ੍ਰੇਰਿਤਾ ਵਾਸੁਦੇਵੇਨ ਪਾਪੇ ਘੋਰੇ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਕੁਲਂ ਕ੍ਸ਼ਯਿਤਵਨ੍ਤਸ੍ਤੇ ਹਰਿਣਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਾ
ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪ ਵੱਲ ਉਕਸਾਇਆ, ਤੇ ਹਰੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੁਲ ਨਾਸ ਕਰ ਲਿਆ।
ਵਰਂ ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਟਨਂ ਸਾਧੋਰ੍ਨੀਵਾਰੈਰ੍ਜੀਵਨਂ ਵਰਮ੍ । ਯੋਧਾਨ੍ਨ ਹਤ੍ਵਾ ਲੋਭੇਨ ਸ਼ਿਲ੍ਪੇਨ ਜੀਵਨਂ ਵਰਮ੍
ਸੰਤ ਲਈ ਭਿਖ ਮੰਗ ਕੇ ਜੰਗਲੀ ਅਨਾਜ ਖਾ ਕੇ ਜੀਊਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿਸੇ ਕਲਾ ਨਾਲ ਜੀਊਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ।
ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸ੍ਤੁ ਤ੍ਵਯਾ ਵਂਸ਼ੋ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ । ਸਮੁਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਸੁਤਾਨਾਸ਼ੁ ਗੋਲਕਾਚ੍ਛਤ੍ਰੁਨਾਸ਼ਨਾਨ੍
ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵੀ ਕੀਤੀ—ਤੁਰੰਤ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਾਇਆ।
ਸੋऽਲ੍ਪੇਨੈਵ ਤੁ ਕਾਲੇਨ ਵਿਰਾਟਤਨਯਾਸੁਤਃ । ਤਾਪਸਸ੍ਯ ਗਲੇ ਸਰ੍ਪਂ ਨ੍ਯਸ੍ਤਵਾਨ੍ਕਥਮਦ੍ਭੁਤਮ੍
ਫਿਰ ਵੀ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਵਿਰਾਟ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਤਪੱਸਵੀ ਦੀ ਗਰਦਨ ਵਿਚ ਸੱਪ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ?
ਨਕੋऽਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਦ੍ਵੇष੍ਟਿ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਕੁਲੋਦ੍ਭਵਃ । ਤਾਪਸਂ ਮੌਨਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਰਾ ਕਿਂ ਤਤ੍ਕृਤਂ ਮੁਨੇ
ਕੋਈ ਵੀ ਖ਼ਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਜੰਮਿਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਮੌਨ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਤਪੱਸਵੀ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਹੇ ਮੁਨੀ?
ਏਤੈਰਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਦੇਹੈਰ੍ਵਿਕਲਂ ਮੇ ਮਨੋऽਧੁਨਾ । ਸ੍ਥਿਰਂ ਕੁਰੁ ਪਿਤਃ ਸਾਧੋ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੋऽਸਿ ਦਯਾਨਿਧੇ
ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਅਜੇ ਅਸਥਿਰ ਹੈ। ਹੇ ਪਿਤਾ, ਹੇ ਸੰਤ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਦਇਆ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਹੋ—ਮੇਰਾ ਮਨ ਥਿਰ ਕਰ ਦਿਓ।
ਕਰ੍ਮਣੋ ਜਨ੍ਮਾਦਿਕਾਰਣਤ੍ਵਨਿਰੂਪਣਮ੍ ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਏਵਂ ਪृष੍ਟਃ ਪੁਰਾਣਜ੍ਞੋ ਵ੍ਯਾਸਃ ਸਤ੍ਯਵਤੀਸੁਤਃ । ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤਸੁਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਤਤੋ ਵੈ ਜਨਮੇਜਯਮ੍
ਕਰਮ ਦੇ ਜਨਮ ਆਦਿਕ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਜਯ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਉਵਾਚ ਸਂਸ਼ਯਚ੍ਛੇਤ੍ਤृ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਾਕ੍ਯਵਿਸ਼ਾਰਦਃ । ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਰਾਜਨ੍ ਕਿਮੇਤਦ੍ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਗਹਨਾ ਗਤਿਃ
ਉਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵਚਨ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਸਨ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਕੀ ਪੁੱਛਣਾ? ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਥਾਹ ਹੈ।
ਦੁਰ੍ਜ੍ਞੇਯਾ ਕਿਲ ਦੇਵਾਨਾਂ ਮਾਨਵਾਨਾਂ ਚ ਕਾ ਕਥਾ । ਯਦਾ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਂ ਚੈਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਮਝ ਇਤਨੀ ਔਖੀ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ, ਫਿਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ—
ਕਰ੍ਮਣੈਵ ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਅਨਾਦਿਨਿਧਨਾ ਜੀਵਾਃ ਕਰ੍ਮਬੀਜਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸਿਰਫ ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜਾਂ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਰਮ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਹੀ ਜੰਮਦੇ ਹਨ।
ਨਾਨਾਯੋਨਿषੁ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਕਰ੍ਮਣਾ ਰਹਿਤੋ ਦੇਹਸਂਯੋਗੋ ਨ ਕਦਾਚਨ
ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮਰਦੇ ਹਨ; ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੇਹ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭੈਸ੍ਤਥਾ ਮਿਸ਼੍ਰੈਃ ਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ਵੇष੍ਟਿਤਂ ਤ੍ਵਿਦਮ੍ । ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਨਿ ਹਿ ਤਾਨ੍ਯਾਹੁਰ੍ਬੁਧਾਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਦਸ਼੍ਚ ਯੇ
ਇਹ ਸਭ ਚੰਗੇ, ਮੰਦੇ ਅਤੇ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜੋ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਸਞ੍ਚਿਤਾਨਿ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਰਬ੍ਧਾਨਿ ਤਥਾ ਪੁਨਃ । ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਨਿ ਦੇਹੇऽਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਕਿਲ
ਕਰਮ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਣਗੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਇਸ ਵੇਲੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਤਦ੍ਵਸ਼ਤ੍ਵਂ ਨਰਾਧਿਪ । ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਂ ਜਰਾਮृਤ੍ਯੁਹਰ੍षਸ਼ੋਕਾਦਯਸ੍ਤਥਾ
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ: ਸੁਖ-ਦੁਖ, ਬੁਢਾਪਾ-ਮੌਤ, ਖੁਸ਼ੀ-ਗਮ ਆਦਿ ਸਭ ਕੁਝ।
ਕਾਮਕ੍ਰੋਧੌ ਚ ਲੋਭਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਹਗਤਾ ਗੁਣਾਃ । ਦੈਵਾਧੀਨਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤਿ ਨਰਾਧਿਪ
ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ, ਲੋਭ—ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਗੁਣ—ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਰਾਗਦ੍ਵੇषਾਦਯੋ ਭਾਵਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇऽਪਿ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਦੇਵਾਨਾਂ ਮਾਨਵਾਨਾਞ੍ਚ ਤਿਰਸ਼੍ਚਾਂ ਚ ਤਥਾ ਪੁਨਃ
ਮੋਹ, ਵੈਰ ਆਦਿ ਭਾਵਨਾ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਕਾਰਾਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵੈਤੇ ਦੇਹੇਨ ਸਹ ਸਙ੍ਗਤਾਃ । ਪੂਰ੍ਵਵੈਰਾਨੁਯੋਗੇਨ ਸ੍ਨੇਹਯੋਗੇਨ ਵੈ ਪੁਨਃ
ਇਹ ਸਭ ਬਦਲਾਅ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਪੁਰਾਣੇ ਵੈਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜੁੜਦੇ ਹਨ।
ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਸਰ੍ਵਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਵਿਨਾ ਕਰ੍ਮ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਕਰ੍ਮਣਾ ਭ੍ਰਮਤੇ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਃ ਕ੍ਸ਼ਯਰੋਗਵਾਨ੍
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਸੂਰਜ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਚੰਦ ਮਾਂਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੋਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।