ਅਸ਼ੋਕਵਨਿਕਾਯਾਂ ਸਾ ਸ੍ਥਾਪਿਤਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀਯੁਤਾ । ਸ੍ਵਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਨੈਵ ਚਲਿਤਾ ਸਾਮਦਾਨਾਦਿਭਿਃ ਕਿਲ
ਉਸ ਨੂੰ ਅਸ਼ੋਕ ਵਨ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸਣਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਯਾਦਾ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਹਿਲੀ, ਚਾਹੇ ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂ ਡਰਾਇਆ ਗਿਆ।
ਰਾਮੋऽਪਿ ਤਂ ਮृਗਂ ਹਤ੍ਵਾ ਜਗਾਮਾਦਾਯ ਨਿਰ੍ਵृਤਃ । ਆਯਾਨ੍ਤਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਕਿਂ ਕृਤਂ ਤੇऽਨੁਜਾਸਮਮ੍
ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਮ੍ਰਿਗ ਮਾਰ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਮੇਰੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਨਾਲ ਕੀ ਕੀਤਾ?'
ਏਕਾਕਿਨੀਂ ਪ੍ਰਿਯਾਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਤ੍ਵਮਿਹਾਗਤਃ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਨਂ ਤੁ ਪਾਪਸ੍ਯ ਰਾਘਵਸ੍ਤ੍ਵਬ੍ਰਵੀਦਿਦਮ੍
'ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਇਕੱਲੀ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆ ਗਿਆ?' ਪਾਪੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਸ੍ਤ੍ਵਬ੍ਰਵੀਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਸੀਤਾਵਾਗ੍ਬਾਣਪੀਡਿਤਃ । ਪ੍ਰਭੋऽਤ੍ਰਾਹਂ ਸਮਾਯਾਤਃ ਕਾਲਯੋਗਾਨ੍ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਸੌਮਿਤ੍ਰ ਨੇ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਖਿਆ, 'ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।'
ਤਦਾ ਤੌ ਪਰ੍ਣਸ਼ਾਲਾਯਾਂ ਗਤ੍ਵਾ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯਾਤਿਦੁਃਖਿਤੌ । ਜਾਨਕ੍ਯਨ੍ਵੇषਣੇ ਯਤ੍ਨਮੁਭੌ ਕਰ੍ਤੁਂ ਸਮੁਦ੍ਯਤੌ
ਫਿਰ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਪਰਣਾਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਜਾਨਕੀ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।
ਮਾਰ੍ਗਮਾਣੌ ਤੁ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਯਤ੍ਰਾਸੌ ਪਤਿਤਃ ਖਗਃ । ਜਟਾਯੁਃ ਪ੍ਰਾਣਸ਼ੇषਸ੍ਤੁ ਪਤਿਤਃ ਪृਥਿਵੀਤਲੇ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੱਭਦੇ ਲੱਭਦੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਜਿਥੇ ਉਹ ਪੰਛੀ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਟਾਯੂ, ਜਿਸ ਦੀ ਜਾਨ ਹਾਲੇ ਬਾਕੀ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਪਿਆ ਸੀ।
ਤੇਨੋਕ੍ਤਂ ਰਾਵਣੇਨਾਦ੍ਯ ਹृਤਾऽਸੌ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾ । ਮਯਾ ਨਿਰੁਦ੍ਧਃ ਪਾਪਾਤ੍ਮਾ ਪਾਤਿਤੋऽਹਂ ਮृਧੇ ਪੁਨਃ
ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, 'ਅੱਜ ਰਾਵਣ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਮਾੜੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।'
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾऽਸੌ ਗਤਪ੍ਰਾਣਃ ਸਂਸ੍ਕृਤੋ ਰਾਘਵੇਣ ਵੈ । ਕृਤ੍ਵੌਰ੍ਘ੍ਵਦੈਹਿਕਂ ਰਾਮਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੌ ਨਿਰ੍ਗਤੌ ਤਤਃ
ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਨਿਕਲ ਗਈ। ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ।
ਕਬਨ੍ਧਂ ਘਾਤਯਿਤ੍ਵਾਸੌ ਸ਼ਾਪਾਚ੍ਚਾਮੋਚਯਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ । ਵਚਨਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਹਰਿਣਾ ਸਖ੍ਯਂ ਚਕ੍ਰੇऽਥ ਰਾਘਵਃ
ਰਾਮ ਨੇ ਕਬੰਧ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਵਾਨਰ ਮੁਖੀ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕਰ ਲਈ।
ਹਤ੍ਵਾ ਚ ਵਾਲਿਨਂ ਵੀਰਂ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਰਾਜ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸੁਗ੍ਰੀਵਾਯ ਦਦੌ ਰਾਮਃ ਕृਤਸਖ੍ਯਾਯ ਕਾਰ੍ਯਤਃ
ਵੀਰ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਿ੍ਸ਼ਕਿੰਧਾ ਰਾਜ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
ਤਤ੍ਰੈਵ ਵਾਰ੍षਿਕਾਨ੍ਮਾਸਾਂਸ੍ਤਸ੍ਥੌ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸਂਯੁਤਃ । ਚਿਨ੍ਤਯਞ੍ਜਾਨਕੀਂ ਚਿਤ੍ਤੇ ਦਸ਼ਾਨਨਹृਤਾਂ ਪ੍ਰਿਯਾਮ੍
ਉਥੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਸਾਵਣ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਹਰ ਵੇਲੇ ਜਾਨਕੀ ਵੱਲ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਸ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਨੇ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਸੀ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਪ੍ਰਾਹ ਰਾਮਸ੍ਤੁ ਸੀਤਾਵਿਰਹਪੀਡਿਤਃ । ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਕੈਕਯਸੁਤਾ ਜਾਤਾ ਪੂਰ੍ਣਮਨੋਰਥਾ
ਸੀਤਾ ਦੀ ਜੁਦਾਈ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਸੌਮਿਤ੍ਰ, ਕੈਕਈ ਦੀ ਧੀ ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਬੈਠੀ ਹੈ।'
ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਜਾਨਕੀ ਨੂਨਂ ਨਾਹਂ ਜੀਵਾਮਿ ਤਾਂ ਵਿਨਾ । ਨਾਗਮਿष੍ਯਾਮ੍ਯਯੋਧ੍ਯਾਯਾਮृਤੇ ਜਨਕਨਨ੍ਦਿਨੀਮ੍
'ਜੇ ਜਾਨਕੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਬਗੈਰ ਮੈਂ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।'
ਗਤਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਵਨੇ ਵਾਸੋ ਮृਤਸ੍ਤਾਤੋ ਹृਤਾ ਪ੍ਰਿਯਾ । ਪੀਡਯਨ੍ਮਾਂ ਸ ਦੁष੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਦੈਵੋऽਗ੍ਰੇ ਕਿਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ
'ਰਾਜ ਗਿਆ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਾ ਪਿਆ, ਪਿਉ ਮਰ ਗਿਆ ਤੇ ਪਿਆਰੀ ਚੁੱਕੀ ਗਈ। ਉਹ ਮਾੜੀ ਆਤਮਾ ਮੈਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਹੁਣ ਭਾਗ ਕਿਹੜਾ ਹੋਰ ਦੁੱਖ ਦੇਵੇਗਾ?'
ਦੁਰ੍ਜ੍ਞੇਯਂ ਭਵਿਤਵ੍ਯਂ ਹਿ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਭਰਤਾਨੁਜ । ਆਵਯੋਃ ਕਾ ਗਤਿਸ੍ਤਾਤ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਸੁਦੁਃਖਦਾ
'ਭਾਰਤ ਦੇ ਭਰਾ, ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਦਾ ਭਾਗ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਸਾਡਾ ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਿਆਰੇ, ਜੋ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਦੇਵੇਗਾ?'
ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਜਨ੍ਮ ਮਨੋਰ੍ਵਂਸ਼ੇ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਾਵੁਭੌ ਕਿਲ । ਵਨੇऽਤਿਦੁਃਖਭੋਕ੍ਤਾਰੌ ਜਾਤੌ ਪੂਰ੍ਵਕृਤੇਨ ਚ
'ਮਨੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਭੋਗ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ।'
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵਮਪਿ ਭੋਗਾਂਸ੍ਤੁ ਮਯਾ ਸਹ ਵਿਨਿਰ੍ਗਤਃ । ਦੈਵਯੋਗਾਚ੍ਚ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਭੁਂਕ੍ਸ਼੍ਵ ਦੁਃਖਂ ਦੁਰਤ੍ਯਯਮ੍
ਤੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਾਜ-ਸੁਖ ਛੱਡ ਕੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈਂ; ਹੁਣ ਤਕਦੀਰ ਦੇ ਹਕਮ ਨਾਲ, ਹੇ ਸਉਮਿਤ੍ਰ, ਇਹ ਅਸਹਣੀ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਲੈ।
ਨ ਕੋऽਪ੍ਯਸ੍ਮਤ੍ਕੁਲੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਮਤ੍ਸਮੋ ਦੁਃਖਭਾਙ੍ਨਰਃ । ਅਕਿਞ੍ਚਨੋऽਕ੍ਸ਼ਮਃ ਕ੍ਲਿष੍ਟੋ ਨ ਭੂਤੋ ਨ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਸਾਡੀ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਦੁੱਖੀ, ਬੇਸਹਾਰਾ, ਬੇਬਸ ਤੇ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਕਿਂ ਕਰੋਮ੍ਯਦ੍ਯ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਮਗ੍ਨੋऽਸ੍ਮਿ ਦੁਃਖਸਾਗਰੇ । ਨ ਚਾਸ੍ਤਿ ਤਰਣੋਪਾਯੋ ਹ੍ਯਸਹਾਯਸ੍ਯ ਮੇ ਕਿਲ
ਹੇ ਸਉਮਿਤ੍ਰ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮੈਂ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਬੇਸਹਾਰੇ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।
ਨ ਵਿਤ੍ਤਂ ਨ ਬਲਂ ਵੀਰ ਤ੍ਵਮੇਕਃ ਸਹਚਾਰਕਃ । ਕੋਪਂ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਕਰੋਮ੍ਯਦ੍ਯ ਭੋਗੇਸ੍ਮਿਨ੍ਸ੍ਵਕृਤੇऽਨੁਜ
ਨ ਧਨ ਬਚਿਆ, ਨ ਤਾਕਤ, ਹੇ ਵੀਰ, ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਸਾਥੀ ਹੈਂ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰਾਂ, ਹੇ ਭਰਾ, ਜਦ ਇਹ ਦੁੱਖ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤਬਾਂ ਦੇ ਹਨ?
ਗਤਂ ਹਸ੍ਤਗਤਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ਣਾਦਿਨ੍ਦ੍ਰਾਸਨੋਪਮਮ੍ । ਵਨੇ ਵਾਸਸ੍ਤੁ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਕੋ ਵੇਦ ਵਿਧਿਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍
ਰਾਜ, ਜੋ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਲੁੱਟ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਆ ਗਿਆ—ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਤਕਦੀਰ ਨੇ ਕੀ ਲਿਖਿਆ?
ਬਾਲਭਾਵਾਚ੍ਚ ਵੈਦੇਹੀ ਚਲਿਤਾ ਚਾਵਯੋਃ ਸਹ । ਨੀਤਾ ਦੈਵੇਨ ਦੁष੍ਟੇਨ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਦੁਃਖਤਰਾਂ ਦਸ਼ਾਮ੍
ਉਮਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਵੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਭਟਕ ਗਈ; ਮੰਦ ਤਕਦੀਰ ਨੇ ਉਸ ਕਾਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ।
ਲਙ੍ਕੇਸ਼ਸ੍ਯ ਗृਹੇ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਕਥਂ ਦੁਃਖਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਚ ਮਯਿ ਪ੍ਰੀਤਿਯੁਤਾ ਭृਸ਼ਮ੍
ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਕਾਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਕਿਵੇਂ ਦੁੱਖ ਸਹੇਗੀ? ਉਹ ਪਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸੱਚੀ, ਚੰਗੀ ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਨ ਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਵੈਦੇਹੀ ਸਾ ਤਸ੍ਯ ਵਸ਼ਗਾ ਭਵੇਤ੍ । ਸ੍ਵੈਰਿਣੀਵ ਵਰਾਰੋਹਾ ਕਥਂ ਸ੍ਯਾਜ੍ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾ
ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੈਦੇਹੀ ਉਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ; ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਇੱਤਫ਼ਾਕੀ ਤੇ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖੋ ਦੇਵੇ?
ਤ੍ਯਜੇਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਨਿਯਨ੍ਤृਤ੍ਵੇ ਮੈਥਿਲੀ ਭਰਤਾਨੁਜ । ਨ ਰਾਵਣਸ੍ਯ ਵਸ਼ਗਾ ਭਵੇਦਿਤਿ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍
ਹੇ ਭਰਤ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਮੈਥਿਲੀ ਰਾਵਣ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗੀ—ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਭਰੋਸਾ ਹੈ।
ਮृਤਾ ਚੇਜ੍ਜਾਨਕੀ ਵੀਰ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਸਂਸ਼ਯਮ੍ । ਮृਤਾ ਚੇਦਸਿਤਾਪਾਙ੍ਗੀਂ ਕਿਂ ਮੇ ਦੇਹੇਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ
ਜੇ ਜਾਨਕੀ ਮਰ ਗਈ, ਹੇ ਵੀਰ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗਾ; ਜੇ ਕਾਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਮਰ ਗਈ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਸਰੀਰ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦਾ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ?
ਏਵਂ ਵਿਲਪਮਾਨਂ ਤਂ ਰਾਮਂ ਕਮਲਲੋਚਨਮ੍ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਾਹ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਨ੍ਨृਤਯਾ ਗਿਰਾ
ਜਦ ਰਾਮ, ਕਮਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਧਰਮਵਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਚੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਧੀਰਜ ਦਿਵਾਈ।
ਧੈਰ੍ਯਂ ਕੁਰੁ ਮਹਾਬਾਹੋ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਾਤਰਤਾਮਿਹ । ਆਨਯਿष੍ਯਾਮਿ ਵੈਦੇਹੀਂ ਹਤ੍ਵਾ ਤਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਧਮਮ੍
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਹੌਸਲਾ ਰੱਖ ਤੇ ਡਰ ਛੱਡ; ਮੈਂ ਉਹ ਮੰਦ ਰਾਖਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਵਾਂਗਾ।
ਆਪਦਿ ਸਮ੍ਪਦਿ ਤੁਲ੍ਯਾ ਧੈਰ੍ਯਾਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਧੀਰਾਃ । ਅਲ੍ਪਧਿਯਸ੍ਤੁ ਨਿਮਗ੍ਨਾਃ ਕष੍ਟੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਿਭਵੇऽਪਿ
ਜੋ ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਛੋਟੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਸੁਖ ਹੋਵੇ।
ਸਂਯੋਗੋ ਵਿਪ੍ਰਯੋਗਸ਼੍ਚ ਦੈਵਾਧੀਨਾਵੁਭਾਵਪਿ । ਸ਼ੋਕਸ੍ਤੁ ਕੀਦृਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦੇਹੇਨਾਤ੍ਮਨਿ ਚ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਵਿਛੋੜਾ ਦੋਵੇਂ ਤਕਦੀਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?