ਤਤ੍ਰ ਭਾਗਵਤਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਪਞ੍ਚਮਂ ਵੇਦਸਮ੍ਮਿਤਮ੍ । ਕਥਿਤਂ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਣਸਂਯੁਤਮ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣਾ ਪੰਜਵਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਵੇਦ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਪੂਰੇ ਲਕੜੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕਥਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਉਦ੍ਦੇਸ਼ਮਤ੍ਰੇਣ ਤਦਾ ਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਪਰਮਾਦ੍ਭੁਤਮ੍ । ਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਂ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੂਣਾਂ ਕਾਮਦਂ ਧਰ੍ਮਦਂ ਤਥਾ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਅਦਭੁਤ ਹੈ; ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਛਾ ਤੇ ਧਰਮ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਤਦਾਖ੍ਯਾਹਿ ਪੁਰਾਣੋਤ੍ਤਮਮਾਦਰਾਤ੍ । ਸ਼੍ਰੋਤੁਕਾਮਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦਿਵ੍ਯਂ ਭਾਗਵਤਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਹੁਣ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਥਾ ਕਰ; ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦੁਜਾਤੀ ਦਿਵਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਭਾਗਵਤ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਵਂ ਤੁ ਜਾਨਾਸਿ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਪੌਰਾਣੀਂ ਸਂਹਿਤਾਂ ਕਿਲ । ਕृष੍ਣੋਕ੍ਤਾਂ ਗੁਰੁਭਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਗੁਣਾਸ਼੍ਰਯਃ
ਤੂੰ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਸੰਹਿਤਾ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਹੀ ਸੀ, ਗੁਰੂ ਭਗਤੀ ਤੇ ਸਤਵ ਗੁਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ।
ਸ਼੍ਰੁਤਾਨ੍ਯਨ੍ਯਾਨਿ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞ ਤ੍ਵਨ੍ਮੁਖਾਨ੍ਨਿਃਸृਤਾਨਿ ਚ । ਨੈਵ ਤृਪ੍ਤਿਂ ਵ੍ਰਜਾਮੋऽਦ੍ਯ ਸੁਧਾਪਾਨੇऽਮਰਾ ਯਥਾ
ਹੋਰ ਉਪਦੇਸ਼, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਸੁਣੇ ਤੇ ਨਿਕਲੇ ਹਨ, ਪਰ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਧਿਕ੍ਸੁਧਾਂ ਪਿਬਤਾਂ ਸੂਤ ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ਨੈਵ ਕਦਾਚਨ । ਪਿਬਨ੍ਭਾਗਵਤਂ ਸਦ੍ਯੋ ਨਰੋ ਮੁਚ੍ਯੇਤ ਸਙ੍ਕਟਾਤ੍
ਸੂਤ ਜੀ, ਉਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਧਿਕਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਪੀ ਕੇ ਵੀ ਕਦੇ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ; ਪਰ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣਾ ਪੀ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਧਾਪਾਨਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਯਤ੍ ਕृਤਾ ਯਜ੍ਞਾਃ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ । ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਧਿਗਚ੍ਛਾਮਃ ਸੂਤ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਵਯਮ੍
ਸੂਤਾ ਜੀ, ਅਸੀਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯਜਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਮਖਾਨਾਂ ਹਿ ਫਲਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਤ੍ਪ੍ਰਚ੍ਯਵਨਂ ਪੁਨਃ । ਏਵਂ ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਰੇऽਸ੍ਮ੍ਨਿਨ੍ ਭ੍ਰਮਣਂ ਚ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍
ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਸਵਰਗ ਹੈ, ਪਰ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਥੱਲੇ ਆਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਰੁਕਣ ਵਾਲਾ ਭਟਕਣਾ ਨਹੀਂ।
ਵਿਨਾ ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞ ਨੈਵ ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਕਦਾਚਨ । ਭ੍ਰਮਤਾਂ ਕਾਲਚਕ੍ਰੇऽਤ੍ਰ ਨਰਾਣਾਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤ੍ਮਕੇ
ਹੇ ਸਰਵਜਨ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਕਾਲ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਅਤਃ ਸਰ੍ਵਰਸੋਪੇਤਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਭਾਗਵਤਂ ਵਦ । ਪਾਵਨਂ ਮੁਕ੍ਤਿਦਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੂਣਾਂ ਸਦਾ ਪ੍ਰਿਯਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਭਾਗਵਤ ਸੁਣਾਓ ਜੋ ਹਰ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਪਵਿੱਤਰ, ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।
ਗ੍ਰਨ੍ਥਸਂਖ੍ਯਾਵਿषਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਧਨ੍ਯੋऽਹਮਤਿਭਾਗ੍ਯੋऽਹਂ ਪਾਵਿਤੋऽਹਂ ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ । ਯਤ੍ਪृष੍ਟਂ ਸੁਮਹਤ੍ਪੁਣ੍ਯਂ ਪੁਰਾਣਂ ਵੇਦਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍
ਸੂਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਧਨਿਆ ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਪੁਰਾਣ ਪੁੱਛਿਆ ਜੋ ਵੈਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।
ਤਦਹਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯਰ੍ਥਸਮ੍ਮਤਮ੍ । ਰਹਸ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਮਾਗਮਾਨਾਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਸਾਰੇ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਆਗਮਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਾਜ ਹੈ।
ਨਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਪਦਪਙ੍ਕਜਂ ਸੁਲਲਿਤਂ ਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਂ ਯੋਗਿਨਾਂ ॥ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਯੈਰਪਿ ਸੇਵਿਤਂ ਸ੍ਤੁਤਿਪਰੈਰ੍ਧ੍ਯੇਯਂ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰੈਃ ਸਦਾ । ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਦ੍ਯ ਸਵਿਸ੍ਤਰਂ ਬਹੁਰਸਂ ਸ਼੍ਰੀਮਤ੍ਪੁਰਾਣੋਤ੍ਤਮਂ
ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਕਮਲ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਵਲੋਂ ਸਦਾ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਮੁਨੀਸ਼ਵਰਾਂ ਵਲੋਂ ਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਰਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਯਾ ਵਿਦ੍ਯੇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤਿਪਥੇ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਸਦਾਦ੍ਯਾ ਪਰਾ ॥ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾ ਭਵਬਨ੍ਧਛਿਤ੍ਤਿਨਿਪੁਣਾ ਸਰ੍ਵਾਸ਼ਯੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ । ਦੁਰ੍ਜ੍ਞੇਯਾ ਸੁਦੁਰਾਤ੍ਮਭਿਸ਼੍ਚ ਮੁਨਿਭਿਰ੍ਧ੍ਯਾਨਾਸ੍ਪਦਂ ਪ੍ਰਾਪਿਤਾ
ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਵੈਦਿਕ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ 'ਗਿਆਨ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਆਦਿ, ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਮਲਿਨ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਔਖੀ, ਪਰ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰਾਂ ਵਲੋਂ ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਈ ਗਈ।
ਸृष੍ਟ੍ਵਾਖਿਲਂ ਜਗਦਿਦਂ ਸਦਸਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਵਯਾ ਤ੍ਰਿਗੁਣਯਾ ਪਰਿਪਾਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ । ਸਂਹृਤ੍ਯ ਕਲ੍ਪਸਮਯੇ ਰਮਤੇ ਤਥੈਕਾ ਤਾਂ ਸਰ੍ਵਵਿਸ਼੍ਵਜਨਨੀਂ ਮਨਸਾ ਸ੍ਮਰਾਮਿ
ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਨਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ, ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ; ਕਲਪ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕੱਲੀ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸृਜਤ੍ਯਖਿਲਮੇਤਦਿਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ ਪੌਰਾਣਿਕੈਸ਼੍ਚ ਕਥਿਤਂ ਖਲੁ ਵੇਦਵਿਦ੍ਭਿਃ । ਵਿष੍ਣੋਸ੍ਤੁ ਨਾਭਿਕਮਲੇ ਕਿਲ ਤਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮ ਤੈਰੁਕ੍ਤਮੇਵ ਸृਜਤੇ ਨ ਹਿ ਸ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਃ
ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣਿਕ ਅਤੇ ਵੈਦਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਨਾਭੀ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤੁ ਸ਼ੇषਸ਼ਯਨੇ ਸ੍ਵਪਿਤੀਤਿ ਕਾਲੇ ਤਨ੍ਨਾਭਿਪਦ੍ਯਮੁਕੁਲੇ ਖਲੁ ਤਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮ । ਆਧਾਰਤਾਂ ਕਿਲ ਗਤੋऽਤ੍ਰ ਸਹਸ੍ਰਮੌਲਿਃ ਸਮ੍ਬੋਧ੍ਯਤਾਂ ਸ ਭਗਵਾਨ੍ ਹਿ ਕਥਂ ਮੁਰਾਰਿਃ
ਵਿਸ਼ਨੂ ਕਲਪ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਗ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਕਮਲ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਵਾਲਾ (ਸ਼ੇਸ਼) ਇੱਥੇ ਆਧਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਮੁਰਾ ਦੇ ਵਧੇ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਗਾਇਆ ਗਿਆ?
ਏਕਾਰ੍ਣਵਸ੍ਯ ਸਲਿਲਂ ਰਸਰੂਪਮੇਵ ਪਾਤ੍ਰਂ ਵਿਨਾ ਨ ਹਿ ਰਸਸ੍ਥਿਤਿਰਸ੍ਤਿ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ । ਯਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਵਿषਯੇ ਕਿਲ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰੂਪਾ ਤਾਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਜਨਨੀਂ ਸ਼ਰਣਂ ਗਤੋऽਸ੍ਮਿ
ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਰਸ ਰੂਪ ਹੈ; ਬਿਨਾ ਪਾਤਰ ਦੇ, ਰਸ ਕਦੇ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।
ਯੋਗਨਿਦ੍ਰਾਮੀਲਿਤਾਕ੍ਸ਼ਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾਮ੍ਬੁਜੇ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਅਜਸ੍ਤੁष੍ਟਾਵ ਯਾਂ ਦੇਵੀਂ ਤਾਮਹਂ ਸ਼ਰਣਂ ਗਤਃ
ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਯੋਗ ਨਿਦਰਾ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਸਨ, ਵੇਖ ਕੇ, ਅਜਨਮਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਤਿ ਕਰੀ; ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਲਈ ਹੈ।
ਤਾਂ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਸਗੁਣਾਂ ਮਾਯਾਂ ਮੁਕ੍ਤਿਦਾਂ ਨਿਰ੍ਗੁਣਾਂ ਤਥਾ । ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਪੁਰਾਣਮਖਿਲਂ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤੁ ਮੁਨਯਸ੍ਤ੍ਵਿਹ
ਉਸ ਮਾਇਆ ਨੂੰ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਨਿਰਗੁਣ ਵੀ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਾਉਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਇੱਥੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਸੁਣਨ।
ਪੁਰਾਣਮੁਤ੍ਤਮਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਾਭਿਧਮ੍ । ਅष੍ਟਾਦਸ਼ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸ਼੍ਲੋਕਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤੁ ਸਂਸ੍ਕृਤਾਃ
ਉਹ ਉੱਚਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਾਣਾ ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ।
ਸ੍ਕਨ੍ਧਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਚੈਵਾਤ੍ਰ ਕृष੍ਣੇਨ ਵਿਹਿਤਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ । ਤ੍ਰਿਸ਼ਤਂ ਪੂਰ੍ਣਮਧ੍ਯਾਯਾ ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਯੁਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਕੰਧ ਹਨ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਬਣਾਏ; ਪੂਰੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਅਧਿਆਇ ਹਨ, ਜੋ ਅਠਾਰਾਂ ਦਹਾਈਆਂ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਪ੍ਰਥਮੇ ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੈਵ ਤੁ । ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚੈਵ ਤृਤੀਯੇ ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਃ
ਪਹਿਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀਹ ਅਧਿਆਇ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ, ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਤੀਹ, ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ ਪਚੀ।
ਪਞ੍ਚਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਥਾਧ੍ਯਾਯਾਃ ਪਞ੍ਚਮੇ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ਏਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਥਾ षष੍ਠੇ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਸਪ੍ਤਮੇ
ਪੰਜਵੇਂ ਵਿੱਚ ਪੈਂਤੀ ਅਧਿਆਇ ਹਨ, ਛੇਵੇਂ ਵਿੱਚ ਇਕਤੀ, ਅਤੇ ਸਤਵੇਂ ਵਿੱਚ ਚਾਲੀ।
ਅष੍ਟਮੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵਸਙ੍ਖ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਨ੍ਨਵਮੇ ਤਥਾ । ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ਤੁ ਸਮ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਦਸ਼ਮੇ ਮੁਨਿਨਾ ਕਿਲ
ਅੱਠਵੇਂ ਵਿੱਚ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਨੌਂਵੇਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਹ, ਤੇ ਦਸਵੇਂ ਵਿੱਚ ਤੀਹ ਤੇਰਾ ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦੱਸੇ ਹਨ।
ਤਥਾ ਚੈਕਾਦਸ਼ਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਰੀਰਿਤਾਃ । ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੈਵ ਚਾਧ੍ਯਾਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਇਕੱਦਾਂਵੇਂ ਸਕੰਧ ਵਿੱਚ ਚੌਵੀ ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਬਾਰਾਂਵੇਂ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹਨ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ।
ਏਵਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਪੁਰਾਣੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਸਹਸ੍ਰੀਯਾ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਚ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ
ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਗਿਣਤੀਆਂ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਕੁੱਲ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਵਂਸ਼ੋ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਿ ਚ । ਵਂਸ਼ਾਨੁਚਰਿਤਂ ਚੈਵ ਪੁਰਾਣਂ ਪਞ੍ਚਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਸਰਜਨਾ, ਪ੍ਰਤਿਸਰਜਨਾ, ਵੰਸ਼, ਮਨਵਾਂ ਦੇ ਯੁਗ, ਤੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕਥਾ—ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੰਜ ਲਕਸ਼ਣ ਹਨ।
ਨਿਰ੍ਗੁਣਾ ਯਾ ਸਦਾ ਨਿਤ੍ਯਾ ਵ੍ਯਾਪਿਕਾ ਵਿਕृਤਾ ਸ਼ਿਵਾ । ਯੋਗਗਮ੍ਯਾਖਿਲਾਧਾਰਾ ਤੁਰੀਯਾ ਯਾ ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ
ਉਹ ਜੋ ਸਦਾ ਗੁਣ ਰਹਿਤ, ਨਿਤ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ, ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ, ਮੰਗਲਮਈ, ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਸਭ ਦੀ ਆਧਾਰ, ਤੇ ਚੌਥੇ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ—
ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੀ ਸ਼ਕ੍ਤੀ ਰਾਜਸੀ ਤਾਮਸੀ ਤਥਾ । ਮਹਾਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਮਹਾਕਾਲੀਤਿ ਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ: ਸਾਤਵਿਕ, ਰਾਜਸਿਕ ਤੇ ਤਾਮਸਿਕ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਦੇਵੀਆਂ ਹਨ: ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ, ਸਰਸਵਤੀ ਤੇ ਮਹਾਕਾਲੀ।