ਤਤ੍ਰਾਦ੍ਭੁਤਾ ਕ੍ਸ਼ਤਜਸਿਨ੍ਧੁਰੁਵਾਹ ਘੋਰਾ ਵृਨ੍ਦੇਭ੍ਯ ਏਵ ਗਜਵੀਰਤੁਰਙ੍ਗਮਾਣਾਮ੍ । ਤ੍ਰਾਸਾਵਹਾ ਨਯਨਮਾਰ੍ਗਗਤਾ ਨਰਾਣਾਂ ਪਾਪਾਤ੍ਮਨਾਂ ਰਵਿਜਮਾਰ੍ਗਭਵੇਵ ਕਾਮਮ੍
ਉੱਥੇ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਖੂਨ ਦੀ ਡਰਾਉਣੀ ਦਰਿਆ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਈ, ਜੋ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਰਵੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲਲਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।
ਕੀਰ੍ਣਾਨਿ ਭਿਨ੍ਨਪੁਲਿਨੇ ਨਰਮਸ੍ਤਕਾਨਿ ਕੇਸ਼ਾਵृਤਾਨਿ ਚ ਵਿਭਾਨ੍ਤਿ ਯਥੈਵ ਸਿਨ੍ਧੌ । ਤੁਮ੍ਬੀਫਲਾਨਿ ਵਿਹਿਤਾਨਿ ਵਿਹਰ੍ਤੁਕਾਮੈ- ਰ੍ਬਾਲੈਰ੍ਯਥਾ ਰਵਿਸੁਤਾਪ੍ਰਭਵੈਸ਼੍ਚ ਨੂਨਮ੍
ਟੁੱਟੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵੱਖ ਹੋਏ ਸਿਰ, ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਇੰਝ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਤੈਰਦੇ ਘੀਆ ਦੇ ਫਲ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਖੇਡਣ ਲਈ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ, ਤੇ ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹੋਣ।
ਵੀਰਂ ਮृਤਂ ਭੁਵਿ ਗਤਂ ਪਤਿਤਂ ਰਥਾਦ੍ਵੈ ਗृਧ੍ਰਃ ਪਲਾਰ੍ਥਮੁਪਰਿ ਭ੍ਰਮਤੀਤਿ ਮਨ੍ਯੇ । ਜੀਵੋऽਪ੍ਯਸੌ ਨਿਜਸ਼ਰੀਰਮਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਕਾਨ੍ਤਂ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਯਹੋऽਤਿਵਿਵਸ਼ੋऽਪਿ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਵੇष੍ਟੁਮ੍
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਬਹਾਦਰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਮਰ ਕੇ ਰਥ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ, ਤਾਂ ਗਿੱਧ ਉਸਦੇ ਮਾਸ ਲਈ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵੀ, ਆਪਣਾ ਪਿਆਰਾ ਸਰੀਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਮੁੜ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਦੀ ਤਾਂਘ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਆਜੌ ਹਤੋऽਪਿ ਨृਵਰਃ ਸੁਵਿਮਾਨਰੂਢਃ ਸ੍ਵਾਙ੍ਕੇ ਸ੍ਥਿਤਾਂ ਸੁਰਵਧੂਂ ਪ੍ਰਵਦਤ੍ਯਭੀष੍ਟਮ੍ । ਪਸ਼੍ਯਾਧੁਨਾ ਮਮ ਸ਼ਰੀਰਮਿਦਂ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਬਾਣਾਹਤਂ ਨਿਪਤਿਤਂ ਕਰਭੋਰੁ ਕਾਨ੍ਤਮ੍
ਜੰਗ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ, ਸੁੰਦਰ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਆਖਦੇ ਹਨ: 'ਵੇਖ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰੀਤਮ।'
ਏਕੋ ਹਤਸ੍ਤੁ ਰਿਪੁਣੈਵ ਗਤੋऽਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਦੇਵਾਙ੍ਗਨਾਂ ਸਮਧਿਗਮ੍ਯ ਯੁਤੋ ਵਿਮਾਨੇ । ਤਾਵਤ੍ਪ੍ਰਿਯਾ ਹੁਤਵਹੇ ਸੁਸਮਰ੍ਪ੍ਯ ਦੇਹਂ ਜਗ੍ਰਾਹ ਕਾਨ੍ਤਮਬਲਾ ਸਬਲਾ ਸ੍ਵਕੀਯਾ
ਕੋਈ ਇੱਕ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਕੇਲਾ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਵਿਮਾਨ ਵਿਚ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਅੱਗ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਗਈ।
ਯੁਦ੍ਧੇ ਮृਤੌ ਚ ਸੁਭਟੌ ਦਿਵਿ ਸਙ੍ਗਤੌ ਤਾ- ਵਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਨਿਹਤੌ ਸਹ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯਾਤੌ । ਤਤ੍ਰੈਵ ਜਘ੍ਨਤੁਰਲਂ ਪਰਮਾਹਿਤਾਸ੍ਤ੍ਰਾ- ਵੇਕਾਪ੍ਸਰੋऽਰ੍ਥਵਿਹਤੌ ਕਲਹਾਕੁਲੌ ਚ
ਜੰਗ ਵਿਚ ਦੋ ਵੱਡੇ ਯੋਧੇ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਵੀ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੱਡੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੜ ਪਏ, ਤੇ ਇੱਕ ਅਪਸਰਾ, ਝਗੜੇ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣੀ।
ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਯੁਵਾ ਸਮਧਿਗਮ੍ਯ ਸੁਰਾਙ੍ਗਨਾਂ ਵੈ ਰੂਪਾਧਿਕਾਂ ਗੁਣਵਤੀਂ ਕਿਲ ਭਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਃ । ਸ੍ਵੀਯਾਨ੍ ਗੁਣਾਨ੍ਪ੍ਰਵਿਤਤਾਨ੍ਪ੍ਰਵਦਂਸ੍ਤਦਾऽਸੌ ਤਾਂ ਪ੍ਰੇਮਦਾਮਨੁਚਕਾਰ ਚ ਯੋਗਯੁਕ੍ਤਃ
ਕੋਈ ਨੌਜਵਾਨ, ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਗੁਣ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ, ਜੋਗ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਭੌਮਂ ਰਜੋऽਤਿਵਿਤਤਂ ਦਿਵਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਞ੍ਚ ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਚਕਾਰ ਤਰਣਿਞ੍ਚ ਸਮਾਵृਣੋਦ੍ਯਤ੍ । ਮਗ੍ਨਂ ਤਦੇਵ ਰੁਧਿਰਾਮ੍ਬੁਨਿਧਾਵਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਬਭੂਵ ਰਵਿਰਪ੍ਯਤਿਕਾਨ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਃ
ਧਰਤੀ ਦੀ ਧੂੜ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਗਈ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਤ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ। ਅਚਾਨਕ, ਉਹੀ ਧੂੜ ਖੂਨ ਦੇ ਦਰਿਆ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਧੀਆ ਚਮਕ ਨਾਲ ਉਭਰ ਆਇਆ।
ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਗਤਸ੍ਤੁ ਗਗਨਂ ਕਿਲ ਦੇਵਕਨ੍ਯਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਚਾਰੁਵਦਨਾਂ ਕਿਲ ਭਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਾਮ੍ । ਨਾਙ੍ਗੀਚਕਾਰ ਚਤੁਰੋ ਵ੍ਰਤਨਾਸ਼ਭੀਤੋ ਯਾਸ੍ਯਤ੍ਯਯਂ ਮਮ ਵृਥਾ ਹ੍ਯਨੁਕੂਲਸ਼ਬ੍ਦਃ
ਕੋਈ ਆਸਮਾਨ ਵਿਚ ਗਿਆ ਤੇ ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਦੇਵੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤ ਟੁੱਟਣ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗਲੇ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ ਤੇ ਸੋਚਿਆ—'ਉਸਦੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।'
ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮੇ ਸਂਵृਤੇ ਤਤ੍ਰ ਯੁਧਾਜਿਤ੍ਪृਥਿਵੀਪਤਿਃ । ਜਘਾਨ ਵੀਰਸੇਨਂ ਤਂ ਬਾਣੈਸ੍ਤੀਵ੍ਰੈਃ ਸੁਦਾਰੁਣੈਃ
ਜਦੋਂ ਉੱਥੇ ਜੰਗ ਛਿੜ ਗਿਆ, ਯੁਧਾਜਿਤ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵਿਰਸੇਨ ਨੂੰ ਬੜੀ ਤੀਖੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਨਿਹਤਃ ਸ ਪਪਾਤੋਰ੍ਵ੍ਯਾਂ ਛਿਨ੍ਨਮੂਰ੍ਧਾ ਮਹੀਪਤਿਃ । ਪ੍ਰਭਗ੍ਨਂ ਤਦ੍ਬਲਂ ਸਰ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਗਤਂ ਚ ਚਤੁਰ੍ਦਿਸ਼ਮ੍
ਉਹ ਰਾਜਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਟੁੱਟ ਗਈ ਤੇ ਚਾਰੀਂ ਪਾਸਿਆਂ ਭੱਜ ਗਈ।
ਮਨੋਰਮਾ ਹਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਿਤਰਂ ਰਣਮੂਰ੍ਧਨਿ । ਭਯਤ੍ਰਸ੍ਤਾਥ ਸਞ੍ਜਾਤਾ ਪਿਤੁਰ੍ਵੈਰਮਨੁਸ੍ਮਰਨ੍
ਮਨੋਰਮਾ ਨੇ ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਿਓ ਜੰਗ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਈ ਤੇ ਪਿਉ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਘਬਰਾ ਗਈ।
ਹਨਿष੍ਯਤਿ ਯੁਧਾਜਿਦ੍ਵੈ ਪੁਤ੍ਰਂ ਮਮ ਦੁਰਾਸ਼ਯਃ । ਰਾਜ੍ਯਲੋਭੇਨ ਪਾਪਾਤ੍ਮਾ ਸੇਤਿ ਚਿਨ੍ਤਾਪਰਾਭਵਤ੍
ਯੁਧਾਜਿਤ, ਜਿਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਮਾੜੀ ਨੀਅਤ ਹੈ, ਰਾਜ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ—ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਈ।
ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਕ੍ਵ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਪਿਤਾ ਮੇ ਨਿਹਤੋ ਰਣੇ । ਭਰ੍ਤਾ ਚਾਪਿ ਮृਤੋऽਦ੍ਯੈਵ ਪੁਤ੍ਰੋऽਯਂ ਮਮ ਬਾਲਕਃ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਮੇਰਾ ਪਿਉ ਜੰਗ ਵਿਚ ਮਰ ਗਿਆ, ਪਤੀ ਵੀ ਅੱਜ ਮਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਇਹ ਪੁੱਤ ਵੀ ਹੁਣੇ ਛੋਟਾ ਹੀ ਹੈ।
ਲੋਭੋऽਤੀਵ ਚ ਪਾਪਿष੍ਠਸ੍ਤੇਨ ਕੋ ਨ ਵਸ਼ੀਕृਤਃ । ਕਿਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਦਾਵਿष੍ਟਃ ਪਾਪਂ ਪਾਰ੍ਥਿਵਸਤ੍ਤਮਃ
ਲਾਲਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾੜਾ ਹੈ—ਇਸਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ? ਜਦ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਲੈ ਲੈਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਾੜੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦੇ।
ਪਿਤਰਂ ਮਾਤਰਂ ਭ੍ਰਾਤॄਨ੍ਗੁਰੂਨ੍ਸ੍ਵਜਨਬਾਨ੍ਧਵਾਨ੍ । ਹਨ੍ਤਿ ਲੋਭਸਮਾਵਿष੍ਟੋ ਜਨੋ ਨਾਤ੍ਰ ਵਿਚਾਰਣਾ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲਾਲਚ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਪਿਉ, ਮਾਂ, ਭਰਾ, ਅਧਿਆਪਕ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤੇ ਮਿੱਤਰ—ਸਭ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਅਭਕ੍ਸ਼੍ਯਭਕ੍ਸ਼ਣਂ ਲੋਭਾਦਗਮ੍ਯਾਗਮਨਂ ਤਥਾ । ਕਰੋਤਿ ਕਿਲ ਤृष੍ਣਾਰ੍ਤੋ ਧਰ੍ਮਤ੍ਯਾਗਂ ਤਥਾ ਪੁਨਃ
ਜਿਸਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਲੈ ਲੈਂਦੀ, ਉਹ ਨਾ ਖਾਣ ਜੋ ਖਾਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਜਾਣ ਜੋ ਜਾਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਫਿਰ ਧਰਮ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਸਹਾਯੋऽਸ੍ਤਿ ਮੇ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਨਗਰੇऽਤ੍ਰ ਮਹਾਬਲਃ । ਯਦਾਧਾਰੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਚਾਹਂ ਪਾਲਯਾਮਿ ਸੁਤਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਤਾਕਤਵਰ ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ।
ਹਤੇ ਪੁਤ੍ਰੇ ਨृਪੇਣਾਦ੍ਯ ਕਿਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਪੁਨਃ । ਨ ਮੇ ਤ੍ਰਾਤਾऽਸ੍ਤਿ ਭੁਵਨੇ ਯੇਨ ਵੈ ਸੁਸ੍ਥਿਤਾ ਹ੍ਯਹਮ੍
ਜੇ ਰਾਜਾ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਫਿਰ ਕੀ ਕਰਾਂਗੀ? ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਰਹਿ ਸਕਾਂ।
ਸਾਪਿ ਵੈਰਯੁਤਾ ਕਾਮਂ ਸਪਤ੍ਨੀ ਸਰ੍ਵਦਾ ਭਵੇਤ੍ । ਲੀਲਾਵਤੀ ਨ ਮੇ ਪੁਤ੍ਰੇ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਦਯਾਵਤੀ
ਲੀਲਾਵਤੀ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੈਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪੱਕਾ ਮੇਰੀ ਵੈਰੀ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ।
ਯੁਧਾਜਿਤਿ ਸਮਾਯਾਤੇ ਨ ਮੇ ਨਿਃਸਰਣਂ ਭਵੇਤ੍ । ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਬਾਲਂ ਸੁਤਂ ਸੋऽਦ੍ਯ ਕਾਰਾਗਾਰਂ ਨਯਿष੍ਯਤਿ
ਜੇ ਯੁਧਾਜਿਤ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਬਚੇਗਾ। ਉਹ ਜਾਣ ਲਵੇਗਾ ਕਿ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ ਛੋਟਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਜ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਪਾ ਦੇਵੇਗਾ।
ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਹਿ ਪੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਮਾਤੁਰ੍ਗਰ੍ਭਗਤਃ ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ । ਕृਨ੍ਤਿਤਃ ਸਪ੍ਤਧਾ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕृਤਾਸ੍ਤੇ ਸਪ੍ਤ ਸਪ੍ਤਧਾ
ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਪਏ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸੱਤ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਫਿਰ ਉਹ ਸੱਤ, ਸੱਤ-ਸੱਤ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰ ਵੱਧ ਗਏ।
ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਚੋਦਰਂ ਮਾਤੁਃ ਕਰੇ ਕृਤ੍ਵਾਲ੍ਪਕਂ ਪਵਿਮ੍ । ਏਕੋਨਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦਪਿ ਤੇऽਭਵਨ੍ਮਰੁਤੋ ਦਿਵਿ
ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਛੋਟਾ ਚਾਕੂ ਬਣਾਇਆ; ਫਿਰ ਵੀ, ਉੱਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਉਨੰਜਾ ਮਰੁਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ।
ਸਪਤ੍ਨ੍ਯੈ ਗਰਲਂ ਦਤ੍ਤਂ ਸਪਤ੍ਨ੍ਯਾ ਨृਪਭਾਰ੍ਯਯਾ । ਗਰ੍ਭਨਾਸ਼ਾਰ੍ਥਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਪੁਰੈਤਦ੍ਵੈ ਮਯਾ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍
ਰਾਜੇ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਨੇ, ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸਦਾ ਗਰਭ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਸੁਣੀ ਸੀ।
ਜਾਤਸ੍ਤੁ ਬਾਲਕਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਦੇਹੇ ਵਿषਯੁਤਃ ਕਿਲ । ਤੇਨਾਸੌ ਸਗਰੋ ਨਾਮ ਵਿਖ੍ਯਾਤੋ ਭੁਵਿ ਮਣ੍ਡਲੇ
ਫਿਰ ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਜ਼ਹਿਰ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਸਗਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
ਜੀਵਮਾਨੋऽਥ ਭਰ੍ਤਾ ਵੈ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਨृਪਭਾਰ੍ਯਯਾ । ਰਾਮਃ ਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜਿਤੋ ਜ੍ਯੇष੍ਠੋ ਮृਤੋ ਦਸ਼ਰਥੋ ਨृਪਃ
ਜਦ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਜੀਉਂਦਾ ਸੀ, ਕੈਕਈ ਨੇ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਵੱਡੇ ਪੁੱਤ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸਤੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਮਰ ਗਿਆ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਸ੍ਤ੍ਵਵਸ਼ਾਃ ਕਾਮਂ ਯੇ ਮੇ ਪੁਤ੍ਰਂ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਰਾਜਾਨਂ ਕਰ੍ਤੁਕਾਮਾ ਵੈ ਯੁਧਾਜਿਦ੍ਵਸ਼ਗਾਸ਼੍ਚ ਤੇ
ਉਹ ਮੰਤਰੀ ਮੇਰੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਜਿਹੜੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਯੁਧਾਜਿਤ ਦੇ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਹੇਠ ਹਨ।
ਨ ਮੇ ਭ੍ਰਾਤਾ ਤਥਾ ਸ਼ੂਰੋ ਯੋ ਮਾਂ ਬਨ੍ਧਾਤ੍ਪ੍ਰਮੋਚਯੇਤ੍ । ਮਹਤ੍ਕष੍ਟਞ੍ਚ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਮਯਾ ਵੈ ਦੈਵਯੋਗਤਃ
ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਇੰਨਾ ਬਹਾਦਰ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕੈਦ ਤੋਂ ਛੁਡਾ ਲਵੇ; ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਤਕਦੀਰ ਕਰਕੇ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਆ ਪਿਆ ਹੈ।
ਉਦ੍ਯਮਃ ਸਰ੍ਵਥਾ ਕਾਰ੍ਯਃ ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਦੈਵਾਦ੍ਧਿ ਜਾਯਤੇ । ਉਪਾਯਂ ਪੁਤ੍ਰਰਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਕਰੋਮ੍ਯਦ੍ਯ ਤ੍ਵਰਾਨ੍ਵਿਤਾ
ਫਿਰ ਵੀ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤਾਂ ਕਰਨੀ ਹੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਮਯਾਬੀ ਤਾਂ ਤਕਦੀਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜਲਦੀ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਲਵਾਂਗੀ।
ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਸਾ ਬਾਲਾ ਵਿਦਲ੍ਲਂ ਚਾਤਿਮਾਨਿਨਮ੍ । ਨਿਪੁਣਂ ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯੇषੁ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਵਰੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਨੇ ਵਿਦੱਲਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਮਾਣੀ ਸੀ, ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰ ਤੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰੀ ਸੀ।