ਰਾਜਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਯੁਤਾਞ੍ਛੂਰਾਨ੍ਵਸ਼ੀਕृਤਜਨਾਨਥ । ਸ੍ਵਜਨੈਰਵਿਯੁਕ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਣਲਕ੍ਸ਼ਿਤਾਨ੍
ਜੋ ਰਾਜ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹਨ, ਵੀਰ ਹਨ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸਭ ਲਕਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ।
ਵ੍ਯਤਿਰੇਕਾਨ੍ਵਯਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਵਿਚੇਤਵ੍ਯਂ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣੈਃ । ਏਭਿਰ੍ਨ ਪੂਜਿਤਾ ਦੇਵੀ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਫਲਦਾ ਸ਼ਿਵਾ
ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਤੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ; ਇਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਸ਼ਿਵਾ, ਜੋ ਸਭ ਫਲਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਪੂਜੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।
ਸਮਾਰਾਧਿਤਾ ਚ ਤਥਾ ਨृਭਿਰੇਭਿਃ ਸਦਾਮ੍ਬਿਕਾ । ਯਤੋऽਮੀ ਸੁਖਿਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਂਸਾਰੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅੰਬਿਕਾ ਦੀ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਇਤਿ ਰਾਜਞ੍ਛ੍ਰੁਤਂ ਤਤ੍ਰ ਮਯਾ ਮੁਨਿਸਮਾਗਮੇ । ਲੋਮਸ਼ਸ੍ਯ ਮੁਖਾਤ੍ਕਾਮਂ ਦੇਵੀਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਜਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਮੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਲੋਮਸ਼ ਦੀ ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਦੇਵੀ ਦੀ ਉੱਚੀ ਮਹਿਮਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣੀ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਚ ਸਦਾਰ੍ਚਨਮ੍ । ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪਰਮਯਾ ਦੇਵ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਚ ਪੁਰੁषਰ੍षਭ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਦਾ ਮਾਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
ਅਮ੍ਬਾਯਜ੍ਞਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਰਾਜੋਵਾਚ ਵਦ ਯਜ੍ਞਵਿਧਿਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦੇਵ੍ਯਾਸ੍ਤਸ੍ਯਾਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕਰੋਮ੍ਯਹਂ ਸ੍ਵਾਮਿਨ੍ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਹ੍ਯਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ
ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਮੈਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੀ ਯਜਨਾ ਦਾ ਢੰਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ; ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਕਰਾਂਗਾ।
ਪੂਜਾਵਿਧਿਂ ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਹੋਮਦ੍ਰਵ੍ਯਮਸਂਸ਼ਯਮ੍ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਕਤਿਸਂਖ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਸ਼੍ਚਤਥਾ ਪੁਨਃ
ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਿਧੀ, ਮੰਤ੍ਰ, ਹੋਮ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਦਾਨ—all ਕੁਝ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿਓ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਸ਼ृਣੁ ਰਾਜਨ੍ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦੇਵ੍ਯਾ ਯਜ੍ਞਂ ਵਿਧਾਨਤਃ । ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਤੁ ਸਦਾ ਜ੍ਞੇਯਂ ਵਿਧਿਦृष੍ਟੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣੋ ਰਾਜਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਦੇਵੀ ਦੀ ਯਜਨਾ ਦਾ ਵਿਧੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ।
ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਂ ਰਾਜਸਂ ਚੈਵ ਤਾਮਸਂ ਚ ਤਥਾਪਰਮ੍ । ਮੁਨੀਨਾਂ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਨृਪਾਣਾਂ ਰਾਜਸਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਸਾਤਵਿਕ, ਰਾਜਸਿਕ ਅਤੇ ਤਾਮਸਿਕ; ਸਾਤਵਿਕ ਮੁਨੀਆਂ ਲਈ, ਰਾਜਸਿਕ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਾਮਸਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਾਂ ਵੈ ਜ੍ਞਾਨਿਨਾਂ ਤੁ ਗੁਣੋਜ੍ਝਿਤਮ੍ । ਵਿਮੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਜ੍ਞਾਨਮਯਂ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍ਪ੍ਰਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤੇ
ਤਾਮਸਿਕ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਗੁਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਮੁਕਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਰੂਪ ਹੈ—ਮੈਂ ਇਹ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਦੇਸ਼ਃ ਕਾਲਸ੍ਤਥਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ੍ਤਥਾ । ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਚ ਸਾਤ੍ਵਕੀ ਯਤ੍ਰ ਤਂ ਯਜ੍ਞਂ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਂ ਵਿਦੁਃ
ਜਿਸ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਥਾਂ, ਸਮਾਂ, ਸਮੱਗਰੀ, ਮੰਤ੍ਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਭਰੋਸਾ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਤਵਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ਼ੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਭੂਮਿਪ । ਭਵੇਦ੍ਯਦਿ ਤਦਾ ਪੂਰ੍ਣਂ ਫਲਂ ਭਵਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਜੇ ਸਮੱਗਰੀ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਤਾਂ ਫਲ ਪੂਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ।
ਅਨ੍ਯਾਯੋਪਾਰ੍ਜਿਤੇਨੈਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸੁਕृਤਂ ਕृਤਮ੍ । ਨ ਕੀਰ੍ਤਿਰਿਹ ਲੋਕੇ ਚ ਪਰਲੋਕੇ ਨ ਤਤ੍ਫਲਮ੍
ਜੇ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਮਾਈ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਫਲ ਨਹੀਂ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨ੍ਯਾਯਾਰ੍ਜਿਤੇਨੈਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸੁਕृਤਂ ਸਦਾ । ਯਸ਼ਸੇ ਪਰਲੋਕਾਯ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਸੁਖਾਯ ਚ
ਇਸ ਲਈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਚੀ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਯਸ਼, ਸੁਖ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭਲਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਤਵ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਪਾਣ੍ਡਵੈਸ੍ਤੁ ਮਖਃ ਕृਤਃ । ਰਾਜਸੂਯਃ ਕ੍ਰਤੁਵਰਃ ਸਮਾਪ੍ਤਵਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਃ
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਅੱਖੀਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨਾ ਦੇਖੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਧੀਆ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਯਤ੍ਰ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਧਰਿਃ ਕृष੍ਣੋ ਯਾਦਵੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਹਾਮਨਾਃ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਪੂਰ੍ਣਵਿਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਾਦਯਸ੍ਤਥਾ
ਉਥੇ ਖੁਦ ਹਰੀ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸਵਾਮੀ—ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਤੇ ਭਾਰਦਵਾਜ ਆਦਿ ਪੂਰੀ ਵਿਦਿਆ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਯਜ੍ਞਂ ਸੁਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਂ ਮਾਸਮਾਤ੍ਰੇਣ ਪਾਣ੍ਡਵੈਃ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਮਹਤ੍ਤਰਂ ਕष੍ਟਂ ਵਨਵਾਸਸ਼੍ਚ ਦਾਰੁਣਃ
ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਯਜਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਮਿਲਿਆ।
ਪੀਡਨਞ੍ਚੈਵ ਪਾਞ੍ਚਾਲ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਦ੍ਯੂਤੇ ਪਰਾਜਯਃ । ਵਨਵਾਸੋ ਮਹਤ੍ਕष੍ਟਂ ਕ੍ਵ ਗਤਂ ਮਖਜਂ ਫਲਮ੍
ਪਾਂਚਾਲੀ ਦਾ ਦੁੱਖ, ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਹਾਰ, ਤੇ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਲੇਸ਼—ਯਜਨਾ ਦਾ ਫਲ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ?
ਦਾਸਤ੍ਵਞ੍ਚ ਵਿਰਾਟਸ੍ਯ ਕृਤਂ ਸਰ੍ਵਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ । ਕੀਚਕੇਨ ਪਰਿਕ੍ਲਿष੍ਟਾ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਚ ਪ੍ਰਮਦ੍ਵਰਾ
ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਵਿਰਾਟ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਸ ਬਣੇ; ਪ੍ਰਮਦਵਰਾ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਕੀਚਕ ਨੇ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕੀਤਾ।
ਆਸ਼ੀਰ੍ਵਾਦਾ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਕ੍ਵ ਗਤਾਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਚੇਤਸਾਮ੍ । ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਵਾ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਕ੍ਵ ਗਤਾ ਤਤ੍ਰ ਸਂਕਟੇ
ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਵਾਲੇ ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਕਿੱਥੇ ਗਏ? ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਗਈ?
ਨ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਤਦਾ ਬਾਲਾ ਕੇਨਾਪਿ ਦ੍ਰੁਪਦਾਤ੍ਮਜਾ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕੇਸ਼ਗ੍ਰਹਾ ਕਾਲੇ ਸਾਧ੍ਵੀ ਚ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨੀ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਧੀ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਫੜੇ ਗਏ।
ਕਿਮਤ੍ਰ ਚਿਨ੍ਤਨੀਯਂ ਵੈ ਧਰ੍ਮਵੈਗੁਣ੍ਯਕਾਰਣਮ੍ । ਕੇਸ਼ਵੇ ਸਤਿ ਦੇਵੇਸ਼ੇ ਧਰ੍ਮਪੁਤ੍ਰੇ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰੇ
ਇਥੇ ਧਰਮ ਦੀ ਨਾਕਾਮੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕੇਸ਼ਵ ਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਮੌਜੂਦ ਸਨ?
ਭਵਿਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇ ਨਿष੍ਫਲਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦਾਗਮਃ । ਵੇਦਮਨ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਚ ਵਿਤਥਾਃ ਸ੍ਯੁਰਸਂਸ਼ਯਮ੍
ਜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ 'ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਹੋਵੇਗਾ', ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੁਕਮ ਬੇਕਾਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਤੇ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਝੂਠੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
ਸਾਧਨਂ ਨਿष੍ਫਲਂ ਸਰ੍ਵਮੁਪਾਯਸ਼੍ਚ ਨਿਰਰ੍ਥਕਃ । ਭਵਿਤਵ੍ਯਂ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਵਚਨੇ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਕੇ
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਜਤਨ ਤੇ ਉਪਾਅ ਬੇਫ਼ਾਇਦਾ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਤੇ ਹਰ ਤਰੀਕਾ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੇ ਕਿਸਮਤ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ।
ਆਗਮੋऽਪ੍ਯਰ੍ਥਵਾਦਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਨਿਰਰ੍ਥਕਾਃ । ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਰ੍ਥਞ੍ਚ ਤਪੋ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਰ੍ਣਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਵੈ ਤਥਾ
ਫਿਰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਵਧਾਈ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ, ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਸਵਰਗ ਲਈ ਤਪ ਵੀ ਬੇਕਾਰ, ਤੇ ਵਰਨ ਧਰਮ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ।
ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਭਵਿਤਵ੍ਯੇ ਕृਤੇ ਹृਦਿ । ਉਭਯਞ੍ਚਾਪਿ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਦੈਵਂ ਚੋਪਾਯ ਏਵ ਚ
ਜੇ ਮਨ ਵਿਚ ਭਾਵਿਤਵਿਆ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ; ਪਰ ਦੋਵੇਂ, ਕਿਸਮਤ ਤੇ ਉਪਾਅ, ਸੋਚਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਕृਤੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਚੇਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਵਿਪਰਿਤਾ ਯਦਾ ਭਵੇਤ੍ । ਵੈਗੁਣ੍ਯਂ ਕਲ੍ਪਨੀਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੈਃ ਪਣ੍ਡਿਤਮੌਲਿਭਿਃ
ਜੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਤੀਜਾ ਉਲਟ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਪੰਡਿਤ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਖਾਮੀ ਵੱਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਕਰ੍ਮ ਬਹੁਧਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵਿਦ੍ਵਦ੍ਭਿਃ ਕਰ੍ਮਕਾਰਿਭਿਃ । ਕਰ੍ਤृਭੇਦਾਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਭੇਦਾਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਭੇਦਾਤ੍ਤਥਾ ਪੁਨਃ
ਉਹ ਕਰਮ ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਕਰਤਾ, ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਕਰਕੇ।
ਯਥਾ ਮਘਵਤਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪੋ ਵृਤੋ ਗੁਰੁਃ । ਵਿਪਰੀਤਂ ਕृਤਂ ਤੇਨ ਕਰ੍ਮ ਮਾਤृਹਿਤਾਯ ਵੈ
ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਘਵਨ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਰਮ ਉਲਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਦੇਵੇਭ੍ਯੋ ਦਾਨਵੇਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਸ੍ਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਅਸੁਰਾ ਮਾਤृਪਕ੍ਸ਼ੀਯਾਃ ਕृਤਂ ਤੇषਾਞ੍ਚ ਰਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ 'ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ' ਕਿਹਾ, ਪਰ ਆਸੁਰਾਂ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਰੱਖਿਆ।