ਤੇਨੇਤਿ ਪृष੍ਟਃ ਸ ਮੁਨਿਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਵਿਤਰ੍ਕਮਗ੍ਨਃ ਪ੍ਰਬਭੂਵ ਕਾਮਮ੍ । ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤਂ ਮੇऽਦ੍ਯ ਭਵੇਨ੍ਨ ਭਗ੍ਨਂ ਨ ਦृष੍ਟ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਚਰਿਤੇਨ ਕਿਂ ਵੈ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਵੱਡਾ ਮੁਨੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ: 'ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਨਾ ਟੁੱਟੇ, ਪਰ ਜੇ ਮੈਂ ਕਹਿ ਦਿਆਂ ਕਿ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਐਸਾ ਕਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ?'
ਗਤੋऽਤ੍ਰ ਕੋਲਃ ਸ਼ਰਵਿਦ੍ਧਦੇਹਃ ਕਥਂ ਬ੍ਰਵੀਮ੍ਯਦ੍ਯ ਮृषਾऽਮृषਾ ਵਾ । ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਰ੍ਦਿਤੋऽਯਂ ਪਰਿਪृਚ੍ਛਤੀਵ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹਨਿष੍ਯਤ੍ਯਪਿ ਸੂਕਰਂ ਵੈ
'ਇਹ ਸੂਅਰ, ਜੋ ਤੀਰ ਨਾਲ ਵੱਜਿਆ, ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ—ਅੱਜ ਮੈਂ ਝੂਠ ਜਾਂ ਸੱਚ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਇਹ ਮਨੁੱਖ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਜੇ ਉਹ ਸੂਅਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਜਰੂਰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ।'
ਸਤ੍ਯਂ ਨ ਸਤ੍ਯਂ ਖਲੁ ਯਤ੍ਰ ਹਿਂਸਾ ਦਯਾਨ੍ਵਿਤਂ ਚਾਨृਤਮੇਵ ਸਤ੍ਯਮ੍ । ਹਿਤਂ ਨਰਾਣਾਂ ਭਵਤੀਹ ਯੇਨ ਤਦੇਵ ਸਤ੍ਯਂ ਨ ਤਥਾऽਨ੍ਯਥੈਵ
'ਜਿੱਥੇ ਹਿੰਸਾ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਸੱਚ ਵੀ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਤੇ ਜੋ ਦਇਆ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਝੂਠ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਭਲਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ।'
ਹਿਤਂ ਕਥਂ ਸ੍ਯਾਦੁਭਯੋਰ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧਯੋ- ਸ੍ਤਦੁਤ੍ਤਰਂ ਕਿਂ ਨ ਯਥਾ ਮृषਾ ਵਚਃ । ਵਿਚਾਰਯਨ੍ਵਾਡਵ ਧਰ੍ਮਸਙ੍ਕਟੇ ਨ ਪ੍ਰਾਪ ਵਕ੍ਤੁਂ ਵਚਨਂ ਯਥੋਚਿਤਮ੍
'ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦਾ ਭਲਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਜਦ ਉਹ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ? ਹੋਰ ਕੀ ਜਵਾਬ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਸਿਵਾਏ ਝੂਠ ਦੇ? ਧਰਮ ਦੀ ਉਲਝਣ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਮੁਨੀ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿਆ ਤੇ ਢੁਕਵਾਂ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ।'
ਬਾਣਾਹਤਂ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਦਯਾਨ੍ਵਿਤਞ੍ਚ ਕੋਲਂ ਤਦਨ੍ਤੇ ਸਮੁਦਾਹृਤਂ ਵਚਃ । ਤੇਨ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ ਨਿਜਬੀਜਤਃ ਸ਼ਿਵਾ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਦੁਰਾਪਾਂ ਪ੍ਰਦਦੌ ਚ ਤਸ੍ਮੈ
ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜਖਮੀ ਹੋਏ ਸੂਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਾਤਾ ਨੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਬੋਲ ਕਹੇ। ਉਹ ਉਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੀਜ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਤੇ ਦੁਲਭ ਗਿਆਨ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ।
ਬੀਜੋਚ੍ਚਾਰਣਤੋ ਦੇਵ੍ਯਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਿਤਾਖਿਲਾ । ਵਾਲ੍ਮੀਕੇਸ਼੍ਚ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਤਥਾ ਸ ਹ੍ਯਭਵਤ੍ਕਵਿਃ
ਮਾਤਾ ਦੇ ਬੀਜ-ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈ; ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਮੀਕਿ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਫਿਰ ਕਵੀ ਬਣ ਗਿਆ।
ਤਮੁਵਾਚ ਦ੍ਵਿਜੋ ਵ੍ਯਾਧਂ ਸਮ੍ਮੁਖਸ੍ਥਂ ਧਨੁਰ੍ਧਰਮ੍ । ਸਤ੍ਯਕਾਮਸ੍ਤੁ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸ਼੍ਲੋਕਮੇਕਂ ਦਯਾਪਰਃ
ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ, ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਧਨੁਧਾਰੀ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਸਤਿਕਾਮ ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਸੀ, ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਿਆ।
ਯਾ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਨ ਸਾ ਬ੍ਰੂਤੇ ਯਾ ਬ੍ਰੂਤੇ ਸਾ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਅਹੋ ਵ੍ਯਾਧ ਸ੍ਵਕਾਰ੍ਯਾਰ੍ਥਿਨ੍ ਕਿਂ ਪृਚ੍ਛਸਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਜੋ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੀ; ਜੋ ਬੋਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ। ਅਰੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਆਪਣੀ ਮੁਰਾਦ ਲਈ, ਤੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਿਉਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ?
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਤਦਾ ਤੇਨ ਗਤੋऽਸੌ ਪਸ਼ੁਹਾ ਪੁਨਃ । ਨਿਰਾਸ਼ਃ ਸੂਕਰੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪਰਾਵृਤ੍ਤੋ ਨਿਜਾਲਯੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਸ਼ੂ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸੂਰ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਤੁ ਕਵਿਰ੍ਜਾਤਃ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸ ਇਵਾਪਰਃ । ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤੋ ਦ੍ਵਿਜਃ
ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ, ਕਵੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸਾਰਸ੍ਵਤਂ ਤਤੋ ਬੀਜਂ ਜਜਾਪ ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ । ਪਣ੍ਡਿਤਸ਼੍ਚਾਤਿਵਿਖ੍ਯਾਤੋ ਦ੍ਵਿਜੋऽਸੌ ਧਰਣੀਤਲੇ
ਫਿਰ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਸਵਤ ਬੀਜ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਿਆ; ਉਹ ਬਹੁਤ ਵਿੱਖਿਆਤ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਤਿਪਰ੍ਵਸੁ ਗਾਯਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਯਦ੍ਯਸ਼ਃ ਸਦਾ । ਆਖ੍ਯਾਨਂ ਚਾਤਿਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣ ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤਿ ਮੁਨਯਃ ਕਿਲ
ਹਰ ਤਿਉਹਾਰ 'ਤੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਂਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕਥਾ ਦੀ ਸਦਾ ਸਤਿ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਦਨਂ ਤਸ੍ਯ ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਤਦਾਸ਼੍ਰਮੇ । ਯੇਨ ਤ੍ਯਕ੍ਤਃ ਪੁਰਾ ਤੇਨ ਗृਹਂ ਨੀਤੋऽਤਿਮਾਨਿਤਃ
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ 'ਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਵੱਡੀ ਇਜ਼ਤ ਨਾਲ ਘਰ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਾਜਨ੍ਸਦਾ ਸੇਵ੍ਯਾ ਪੂਜਨੀਯਾ ਚ ਭਕ੍ਤਿਤਃ । ਆਦਿਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਪਰਾ ਦੇਵੀ ਜਗਤਾਂ ਕਾਰਣਂ ਹਿ ਸਾ
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀ, ਪਰਮ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਦਾ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾ ਯਜ੍ਞਂ ਮਹਾਰਾਜ ਕੁਰੁ ਵੇਦਵਿਧਾਨਤਃ । ਸਰ੍ਵਕਾਮਪ੍ਰਦਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਕਥਿਤਂ ਪੁਰਾ
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਸ ਦਾ ਯਜਨ ਵੇਦ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ; ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ੍ਮृਤਾ ਸਮ੍ਪੂਜਿਤਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਧ੍ਯਾਤਾ ਚੋਚ੍ਚਾਰਿਤਾ ਸ੍ਤੁਤਾ । ਦਦਾਤਿ ਵਾਞ੍ਛਿਤਾਨਰ੍ਥਾਨ੍ਕਾਰ੍ਯਦਾ ਤੇਨ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਦੇ, ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ, ਉਚਾਰਦੇ ਜਾਂ ਸਤਿ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਵਸਤੂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਾਰਜ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਨੁਭਾਵਮਿਦਂ ਰਾਜਨ੍ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਥਾ ਬੁਧੈਃ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰੋਗਯੁਤਾਨ੍ਦੀਨਾਨ੍ਕ੍ਸ਼ੁਧਿਤਾਨ੍ਨਿਰ੍ਧਨਾਞ੍ਛਠਾਨ੍
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਅਸਰ ਸਦਾ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਰੋਗੀ, ਦੁਖੀ, ਭੁੱਖੇ, ਗਰੀਬ ਤੇ ਛਲਿਆ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਜਨਾਨਾਰ੍ਤਾਂਸ੍ਤਥਾ ਮੂਰ੍ਖਾਨ੍ਪੀਡਿਤਾਨ੍ਵੈਰਿਭਿਃ ਸਦਾ । ਦਾਸਾਨਾਜ੍ਞਾਕਰਾਨ੍ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਾਨ੍ਵਿਕਲਾਨ੍ਵਿਹ੍ਵਲਾਨਥ
ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੁਖੀ, ਅਣਪੜ੍ਹੇ, ਸਦਾ ਵੈਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੀੜਤ, ਆਗਿਆ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਨੌਕਰ, ਨਿਮਨ, ਅਸਹਾਇ ਤੇ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਅਤृਪ੍ਤਾਨ੍ਭੋਜਨੇ ਭੋਗੇ ਸਦਾਰ੍ਤਾਨਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨ੍ । ਤृष੍ਣਾਧਿਕਾਨਸ਼ਕ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਸਦਾਧਿਪਰਿਪੀਡਿਤਾਨ੍
ਜੋ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੇ ਭੋਗ 'ਚ ਅਤ੍ਰੁੱਪਤ ਹਨ, ਸਦਾ ਦੁਖੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਅਸਹਾਇ ਤੇ ਸਦਾ ਹੋਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੀੜਤ ਹਨ।
ਤਥਾ ਵਿਭਵਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਨ੍ ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਵਿਵਰ੍ਧਨਾਨ੍ । ਪੁष੍ਟਦੇਹਾਂਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਭੋਗੈਃ ਸਂਯੁਤਾਨ੍ਵੇਦਵਾਦਿਨਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਧਨ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਿਆਂ ਦੀ ਵਾਧੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ 'ਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਰਾਜਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਯੁਤਾਞ੍ਛੂਰਾਨ੍ਵਸ਼ੀਕृਤਜਨਾਨਥ । ਸ੍ਵਜਨੈਰਵਿਯੁਕ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਣਲਕ੍ਸ਼ਿਤਾਨ੍
ਜੋ ਰਾਜ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹਨ, ਵੀਰ ਹਨ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸਭ ਲਕਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ।
ਵ੍ਯਤਿਰੇਕਾਨ੍ਵਯਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਵਿਚੇਤਵ੍ਯਂ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣੈਃ । ਏਭਿਰ੍ਨ ਪੂਜਿਤਾ ਦੇਵੀ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਫਲਦਾ ਸ਼ਿਵਾ
ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਤੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ; ਇਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਸ਼ਿਵਾ, ਜੋ ਸਭ ਫਲਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਪੂਜੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।
ਸਮਾਰਾਧਿਤਾ ਚ ਤਥਾ ਨृਭਿਰੇਭਿਃ ਸਦਾਮ੍ਬਿਕਾ । ਯਤੋऽਮੀ ਸੁਖਿਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਂਸਾਰੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅੰਬਿਕਾ ਦੀ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਇਤਿ ਰਾਜਞ੍ਛ੍ਰੁਤਂ ਤਤ੍ਰ ਮਯਾ ਮੁਨਿਸਮਾਗਮੇ । ਲੋਮਸ਼ਸ੍ਯ ਮੁਖਾਤ੍ਕਾਮਂ ਦੇਵੀਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਜਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਮੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਲੋਮਸ਼ ਦੀ ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਦੇਵੀ ਦੀ ਉੱਚੀ ਮਹਿਮਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣੀ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਚ ਸਦਾਰ੍ਚਨਮ੍ । ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪਰਮਯਾ ਦੇਵ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਚ ਪੁਰੁषਰ੍षਭ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਦਾ ਮਾਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
ਅਮ੍ਬਾਯਜ੍ਞਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਰਾਜੋਵਾਚ ਵਦ ਯਜ੍ਞਵਿਧਿਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦੇਵ੍ਯਾਸ੍ਤਸ੍ਯਾਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕਰੋਮ੍ਯਹਂ ਸ੍ਵਾਮਿਨ੍ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਹ੍ਯਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ
ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਮੈਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੀ ਯਜਨਾ ਦਾ ਢੰਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ; ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਕਰਾਂਗਾ।
ਪੂਜਾਵਿਧਿਂ ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਹੋਮਦ੍ਰਵ੍ਯਮਸਂਸ਼ਯਮ੍ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਕਤਿਸਂਖ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਸ਼੍ਚਤਥਾ ਪੁਨਃ
ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਿਧੀ, ਮੰਤ੍ਰ, ਹੋਮ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਦਾਨ—all ਕੁਝ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿਓ।
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਸ਼ृਣੁ ਰਾਜਨ੍ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦੇਵ੍ਯਾ ਯਜ੍ਞਂ ਵਿਧਾਨਤਃ । ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਤੁ ਸਦਾ ਜ੍ਞੇਯਂ ਵਿਧਿਦृष੍ਟੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣੋ ਰਾਜਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਦੇਵੀ ਦੀ ਯਜਨਾ ਦਾ ਵਿਧੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ।
ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਂ ਰਾਜਸਂ ਚੈਵ ਤਾਮਸਂ ਚ ਤਥਾਪਰਮ੍ । ਮੁਨੀਨਾਂ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਨृਪਾਣਾਂ ਰਾਜਸਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਸਾਤਵਿਕ, ਰਾਜਸਿਕ ਅਤੇ ਤਾਮਸਿਕ; ਸਾਤਵਿਕ ਮੁਨੀਆਂ ਲਈ, ਰਾਜਸਿਕ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਾਮਸਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਾਂ ਵੈ ਜ੍ਞਾਨਿਨਾਂ ਤੁ ਗੁਣੋਜ੍ਝਿਤਮ੍ । ਵਿਮੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਜ੍ਞਾਨਮਯਂ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍ਪ੍ਰਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤੇ
ਤਾਮਸਿਕ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਗੁਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਮੁਕਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਰੂਪ ਹੈ—ਮੈਂ ਇਹ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।