ਏਵਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਸਦਾऽਭ੍ਯਾਸਂ ਜਾਤੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਾਰ੍षਿਕਃ । ਨ ਵੇਦ ਵਿਧਿਵਤ੍ਕਰ੍ਤੁਂ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਵਨ੍ਦਨਕਂ ਵਿਧਿਮ੍
ਇੰਝ ਹੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ, ਜਦ ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਜਾਂ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਰੀਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ।
ਮੂਰ੍ਖੋऽਭੂਦਿਤਿ ਲੋਕੇषੁ ਗਤਾ ਵਾਰ੍ਤਾऽਤਿਵਿਸ੍ਤਰਾ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇषੁ ਚ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਤਾਪਸੇष੍ਵਿਤਰੇषੁ ਚ
ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਗੱਲ ਫੈਲ ਗਈ ਕਿ ਉਹ ਮੂਰਖ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਤਪੱਸੀਆਂ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।
ਜਹਾਸ ਲੋਕਸ੍ਤਂ ਵਿਪ੍ਰਂ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਗਤਂ ਮੁਨੇ । ਪਿਤਾ ਮਾਤਾ ਨਿਨਿਨ੍ਦਾਥ ਮੂਰ੍ਖਂ ਤਮਤਿਭਰ੍ਤ੍ਸਯਨ੍
ਜਿਥੇ ਜਿਥੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂਦਾ, ਲੋਕ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹੱਸਦੇ। ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮੂਰਖ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਕਸਰਤ ਨਾਲ ਡਾਂਟਦੇ ਤੇ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ।
ਨਿਨ੍ਦਿਤੋऽਥ ਜਨੈਃ ਕਾਮਂ ਪਿਤृਭ੍ਯਾਮਥ ਬਾਨ੍ਧਵੈਃ । ਵੈਰਾਗ੍ਯਮਗਮਦ੍ਵਿਪ੍ਰੋ ਜਗਾਮ ਵਨਮਪ੍ਯਸੌ
ਲੋਕਾਂ, ਮਾਪਿਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੈਰਾਗ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।
ਅਨ੍ਧੋ ਵਰਸ੍ਤਥਾ ਪਙ੍ਗੁਰ੍ਨ ਮੂਰ੍ਖਸ੍ਤੁ ਵਰਃ ਸੁਤਃ । ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋऽਸੌ ਪਿਤृਭ੍ਯਾਂ ਵੈ ਵਿਵੇਸ਼ ਕਾਨਨਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਅੰਨਾ ਜਾਂ ਲੰਗੜਾ ਪੁੱਤ ਚੰਗਾ, ਪਰ ਮੂਰਖ ਪੁੱਤ ਕੋਈ ਵਰ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਗਂਗਾਤੀਰੇ ਸ਼ੁਭੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਕृਤ੍ਵੋਟਜਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਵਨ੍ਯਾਂ ਵृਤ੍ਤਿਂ ਚ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਮਾਹਿਤਃ
ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਸੋਹਣੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਵਧੀਆ ਝੋਪੜੀ ਬਣਾਈ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਫਲ-ਫੂਲ ਖਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਉਥੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਨਿਯਮਂ ਚ ਪਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਨਾਸਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਬ੍ਰਵੀਮ੍ਯਹਮ੍ । ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਮੇ ਰਮ੍ਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਵ੍ਰਤੋ ਹਿ ਸਃ
ਉਸ ਨੇ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮ ਲਏ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਾਂਗਾ।" ਉਹ ਉਥੇ ਸੋਹਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਚਰੀ ਵ੍ਰਤ ਰੱਖ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤਾਖ੍ਯਾਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਲੋਮਸ਼ ਉਵਾਚ ਨ ਵੇਦਾਧ੍ਯਯਨਂ ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ਜਾਨਾਤਿ ਨ ਜਪਂ ਤਥਾ । ਧ੍ਯਾਨਂ ਨ ਦੇਵਤਾਨਾਞ੍ਚ ਨ ਚੈਵਾਰਾਧਨਂ ਤਥਾ
ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਨਾ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਜਪ ਕਰਨਾ, ਨਾ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਆਉਂਦੀ ਸੀ।
ਨਾਸਨਂ ਵੇਦ ਵਿਪ੍ਰੋऽਸੋ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਂ ਤਥਾ ਪੁਨਃ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰਂ ਤੁ ਨੋ ਵੇਦ ਭੂਤਸ਼ੁਦ੍ਧਿਞ੍ਚ ਕਾਰਣਮ੍
ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂਂ ਪੂਜਾ ਦੀ ਬੈਠਕ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਸਾਹ ਰੋਕਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚਣ ਜਾਂ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਵੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ।
ਨ ਮਨ੍ਤ੍ਰਕੀਲਕਂ ਜਾਪ੍ਯਂ ਗਾਯਤ੍ਰੀਞ੍ਚ ਨ ਵੇਦ ਸਃ । ਸ਼ੌਚਂ ਸ੍ਨਾਨਵਿਧਿਞ੍ਚੈਵ ਤਥਾਚਮਨਕਂ ਪੁਨਃ
ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਰੋਕ ਜਾਂ ਜਾਪ, ਗਾਯਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ, ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਨਿਯਮ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ, ਜਾਂ ਆਚਮਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰਾਣਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਂ ਨੋ ਵੇਦ ਬਲਿਦਾਨਂ ਨ ਚਾਤਿਥਿਮ੍ । ਨ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਂ ਸਮਿਧੋ ਹੋਮਂ ਵਿਵੇਦ ਚ ਤਥਾ ਮੁਨਿਃ
ਉਹ ਸਾਹ ਨਾਲ ਅੱਗ ਦੀ ਆਹੁਤੀ, ਭੇਟ ਦੇਣ ਜਾਂ ਮਹਿਮਾਨ ਨਿਵਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਲੱਕੜੀ ਦੀ ਜਲਾਵਟ ਜਾਂ ਹੋਮ ਦੀ ਰੀਤ ਵੀ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ।
ਸੋऽਕਰੋਤ੍ਪ੍ਰਾਤਰੁਤ੍ਥਾਯ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਦਨ੍ਤਧਾਵਨਮ੍ । ਸ੍ਨਾਨਂ ਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰਵਤ੍ਤਤ੍ਰ ਗਂਗਾਯਾਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੰਦ ਸਾਫ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ੂਦਰ ਵਾਂਗ।
ਫਲਾਨ੍ਯਾਦਾਯ ਵਨ੍ਯਾਨਿ ਮਧ੍ਯਾਨ੍ਹੇऽਪਿ ਯਦृਚ੍ਛਯਾ । ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾਭਕ੍ਸ਼੍ਯਪਰਿਜ੍ਞਾਨਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਸ਼ਠਸ੍ਤਥਾ
ਉਹ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫਲ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦਾ ਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਚਲਾਕ ਵਿਅਕਤੀ ਖਾਣ-ਯੋਗ ਤੇ ਨਾ-ਖਾਣ-ਯੋਗ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਸਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰੂਤੇ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨਾਨृਤਂ ਵਦਤੇ ਪੁਨਃ । ਜਨੈਃ ਸਤ੍ਯਤਪਾ ਨਾਮ ਕृਤਮਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਸ੍ਯ ਵੈ
ਉਹ ਉਥੇ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਸੀ, ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ ਸੀ। ਲੋਕ ਉਸ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲਏ ਨੂੰ 'ਸਚਾ ਤੇ ਤਪਸਵੀ' ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਨਾਹਿਤਂ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨ ਤਥਾऽਵਿਹਿਤਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਸੁਖਂ ਸ੍ਵਪਿਤਿ ਤਤ੍ਰੈਵ ਨਿਰ੍ਭਯਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਨਿਤਿ
ਉਹ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਕੋਈ ਮਨਾਹੀ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਤੇ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਸੁੱਤ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਕਦਾ ਮੇ ਮਰਣਂ ਭਾਵਿ ਦੁਃਖਂ ਜੀਵਾਮਿ ਕਾਨਨੇ । ਜੀਵਿਤਂ ਧਿਕ੍ਚ ਮੂਰ੍ਖਸ੍ਯ ਤਰਸਾ ਮਰਣਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਕਦੋਂ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਆਵੇਗੀ? ਮੈਂ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਜੀ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੂਰਖ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸ਼ਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ—ਮੌਤ ਹੀ ਚੰਗੀ ਹੈ।
ਦੈਵੇਨਾਹਂ ਕृਤੋ ਮੂਰ੍ਖੋ ਨਾਨ੍ਯੋऽਤ੍ਰ ਕਾਰਣਂ ਮਮ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਚੈਵੋਤ੍ਤਮਂ ਜਨ੍ਮ ਵृਥਾ ਜਾਤਂ ਮਮਾਧੁਨਾ
ਕਿਸਮਤ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਮੂਰਖ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਵਧੀਆ ਜਨਮ ਮਿਲਿਆ, ਹੁਣ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਿਆ।
ਯਥਾ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾ ਸੁਰੂਪਾ ਚ ਯਥਾ ਵਾ ਨਿष੍ਫਲੋ ਦ੍ਰੁਮਃ । ਅਦੁਗ੍ਧਦੋਹਾ ਧੇਨੁਸ਼੍ਚ ਤਥਾऽਹਂ ਨਿष੍ਫਲਃ ਕृਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੋਹਣੀ ਪਰ ਬਾਂਝ ਔਰਤ, ਜਾਂ ਫਲ ਰਹਿਤ ਰੁੱਖ, ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਕਿਂ ਨੁ ਨਿਨ੍ਦਾਮ੍ਯਹਂ ਦੈਵਂ ਨੂਨਂ ਕਰ੍ਮ ਮਮੇਦृਸ਼ਮ੍ । ਨ ਦਤ੍ਤਂ ਪੁਸ੍ਤਕਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨੇ
ਮੈਂ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਦੋਸ਼ ਦਿਆਂ? ਜ਼ਰੂਰ ਮੇਰੇ ਕਰਮ ਐਸੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਪੁਸਤਕ ਬਣਾਕੇ ਕਿਸੇ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ।
ਨ ਵੈ ਵਿਦ੍ਯਾ ਮਯਾ ਦਤ੍ਤਾ ਪੂਰ੍ਵਜਨ੍ਮਨਿ ਨਿਰ੍ਮਲਾ । ਤੇਨਾਹਂ ਕਰ੍ਮਯੋਗੇਨ ਸ਼ਠੋऽਸ੍ਮਿ ਚ ਦ੍ਵਿਜਾਧਮਃ
ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਦਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੈਂ ਹੁਣ ਚਲਾਕ ਤੇ ਨੀਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਨ ਚ ਤੀਰ੍ਥੇ ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤਂ ਸੇਵਿਤਾ ਨ ਚ ਸਾਧਵਃ । ਨ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਪੂਜਿਤਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਸ੍ਤੇਨ ਜਾਤੋऽਸ੍ਮਿ ਦੁष੍ਟਧੀਃ
ਮੈਂ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਤਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਸਤਕਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਮੱਤ ਬੁਰੀ ਹੋ ਗਈ।
ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਮੁਨਿਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਵੇਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਪਾਰਗਾਃ । ਅਹਂ ਸੁਮੂਢਃ ਸਞ੍ਜਾਤੋ ਦੈਵਯੋਗੇਨ ਕੇਨਚਿਤ੍
ਮੁਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਵੇਦ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਹਨ। ਪਰ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮਤ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੂਰਖ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਨ ਜਾਨਾਮਿ ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤੁਂ ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਸੁਸਾਧਨਮ੍ । ਮਿਥ੍ਯਾਯਂ ਮੇऽਤ੍ਰ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋ ਨ ਮੇ ਭਾਗ੍ਯਂ ਸ਼ੁਭਂ ਕਿਲ
ਮੈਂ ਤਪ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ—ਕਿਹੜਾ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਮੇਰਾ ਇਰਾਦਾ ਇੱਥੇ ਝੂਠਾ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਨਹੀਂ।
ਦੈਵਮੇਵ ਪਰਂ ਮਨ੍ਯੇ ਧਿਕ੍ਪੌਰੁषਮਨਰ੍ਥਕਮ੍ । ਵृਥਾ ਸ਼੍ਰਮਕृਤਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਦੈਵਾਦ੍ਭਵਤਿ ਸਰ੍ਵਥਾ
ਮੈਂ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ; ਮਨੁੱਖੀ ਜਤਨ ਤੇ ਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਜਤਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸ਼ਕ੍ਰਾਦ੍ਯਾਃ ਕਿਲ ਦੇਵਤਾਃ । ਕਾਲਸ੍ਯ ਵਸ਼ਗਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਕਾਲੋ ਹਿ ਦੁਰਤਿਕ੍ਰਮਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਰੁਦਰ ਤੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤੇ—ਸਭ ਕਾਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਲ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਏਵਂਵਿਧਾਨ੍ਵਿਤਰ੍ਕਾਂਸ੍ਤੁ ਕੁਰ੍ਵਾਣੋऽਹਰ੍ਨਿਸ਼ਂ ਦ੍ਵਿਜਃ । ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਮੇ ਤੀਰੇ ਜਾਨ੍ਹਵ੍ਯਾਃ ਪਾਵਨੇ ਸ੍ਥਲੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਐਸੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲਿਆ ਉਥੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਜਾਹਨਵੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।
ਵਿਰਕ੍ਤਃ ਸ ਤੁ ਸਞ੍ਜਾਤਃ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਮੇ ਦ੍ਵਿਜਃ । ਕਾਲਾਤਿਵਾਹਨਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚਕਾਰ ਵਿਜਨੇ ਵਨੇ
ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਰਾਗ ਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਹ ਵਣ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਏਵਂ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ ਤੁ ਵਨੇ ਵਿਮਲੋਦਕੇ ਵੈ ਵਰ੍षਾਣਿ ਤਤ੍ਰ ਨਵਪਞ੍ਚ ਗਤਾਨਿ ਕਾਮਮ੍ । ਨਾਰਾਧਨਂ ਨ ਚ ਜਪਂ ਨ ਵਿਵੇਦ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਕਾਲਾਤਿਵਾਹਨਮਸੌ ਕृਤਵਾਨ੍ ਵਨੇ ਵੈ
ਉਹ ਵਣ ਵਿੱਚ, ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਉਸਦੇ ਮਨ ਚਾਹੀਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲੰਘ ਗਏ। ਨਾ ਉਹ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਜਪ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ—ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਵਣ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਜਾਨਾਤਿ ਤਸ੍ਯ ਵਿਤਤਂ ਵ੍ਰਤਮੇਵ ਲੋਕਃ ਸਤ੍ਯਂ ਵਦਤ੍ਯਪਿ ਮੁਨਿਃ ਕਿਲ ਨਾਮਜਾਤਮ੍ । ਜਾਤਂ ਯਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸਕਲੇषੁ ਜਨੇषੁ ਕਾਮਂ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤੋऽਯਮਨਿਸ਼ਂ ਨ ਮृषਾਭਿਭਾषੀ
ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਵਰਤ ਦਾ ਹੀ ਪਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਮੁਨੀ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ, ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਤੇ ਜਾਤੀ ਦੱਸਦਾ। ਉਸਦੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਹਰ ਜਨ ਵਿਚ ਫੈਲ ਗਈ ਸੀ: 'ਇਹ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ।'
ਤਤ੍ਰੈਕਦਾ ਤੁ ਮृਗਯਾਂ ਰਮਮਾਣ ਏਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਨਿषਾਦਨਿਸ਼ਠੋ ਧृਤਚਾਪਬਾਣਃ । ਕ੍ਰੀਡਨ੍ ਵਨੇऽਤਿਵਿਪੁਲੇ ਯਮਤੁਲ੍ਯਦੇਹਃ ਕ੍ਰੂਰਾਕृਤਿਰ੍ਹਨਨਕਰ੍ਮਣਿ ਚਾਤਿਦਕ੍ਸ਼ਃ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਥੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਦ, ਜੋ ਧਨੁ ਤੇ ਤੀਰ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਰੂਪ ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਯਮ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਤੇ ਮਾਰਨ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਸੀ, ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਖੇਡਦਾ ਹੋਇਆ ਆ ਗਿਆ।